Dinsdag 27/09/2022

Oslo maakte zich geen zorgen over extreem rechtse terreur

Hoewel extreem rechts in het verleden ook in Noorwegen al geweld beging, maakten de inlichtingendiensten zich weinig zorgen over terreurdaden uit die hoek. Volgens criminoloog Brice De Ruyver zijn het dan ook niet de kleine politieke groeperingen met gewelddadig potentieel die het echte probleem vormen, wel geïsoleerde lui die onder de radar verdwijnen.

Los van de vraag of Anders Behring Breivik alleen handelde dan wel op de een of andere wijze hulp kreeg, geldt de vaststelling dat de inlichtingendiensten hem niet gesignaleerd hadden en geenszins konden inschatten wat de man in zijn mars had. In een rapport schreef de veiligheidsdienst PST eerder dit jaar dat de agitatie onder extremistische groepen toegenomen was "zoals dat ook in 2010 al het geval geweest was", maar dat het in hoofdzaak over "hechtere contacten" ging tussen individuen in eigen land en elders in Europa - niet over concrete risico's.

"Net zoals de vorige jaren vormen extreem rechtse en extreem linkse geen ernstige bedreiging voor de samenleving", stelt het rapport. Ook in een verslag dat Europol vorig jaar opstelde, is geen sprake van specifieke dreigingen uit extreem rechtse hoek. Wel blijken de sympathisanten "bijzonder professioneel geworden" in het verspreiden van xenofobe en antisemitische haatpropaganda.

In Noorwegen dateerde het recentste gewelddadige voorval alweer van 2001, toen twee mannen daar respectievelijk 17 en 18 jaar gevangenisstraf kregen voor de moord op Benjamin Hermansen, een tiener met Ghanese wortels. De veroordeelden bleken toen banden te hebben met een skinheadgroep, de Boot Boys, wier leden ook fysieke trainingssessies volgen.

Tot vorige vrijdag lag het hoogtepunt van het rechts-extremistische geweld in de jaren negentig, toen extreem rechts en extreem links geregeld met elkaar op de vuist gingen. Eerder, in 1990, vatte ene Volksbeweging tegen Immigratie het plan op om een asielzoekerscentrum in brand te steken, maar dat mislukte. In 1985 was de Nationale Volkspartij er wel in geslaagd een moskee op te blazen. In 1979 gooide een rechtse extremist dan weer een springtuig op een 1 mei-parade en eerder vond ook tegen een linkse boekhandel in Tromsø, in het hoge noorden, een aanslag plaats.

Breivik was dan wel zeven jaar lang lid van de jongerenafdeling van de succesrijke extreem rechtse Vooruitgangspartij (Fremskrittspartiet, FrP), specialisten vinden die link weinig ter zake doen. In haar speurtocht naar radicalisering en potentiële geweldenaars screent ook de PST de sociale netwerken, veeleer dan politieke partijen in het parlement die, voor wat de FrP betreft, op het plaatselijke vlak hier en daar met links samenwerken. Uiteraard haastte ook FrP-voorzitster Siv Jensen zich om de terreur van vrijdag ten strengste te veroordelen.

Een ideologisch potje

Gevraagd naar de kans dat zich ook in ons land een Breivik aandient, is criminoloog Brice De Ruyver formeel: "A fortiori! Want Noorwegen is een land waar het consensusmodel en de sociale samenhang nog altijd beter werken dan bij ons. In onze zwaar verstedelijkte omgeving kan een individu compleet in de anonimiteit wegduiken. De informele sociale contacten bestaan hier hoe langer hoe minder, de sociale pathologieën zijn groter, het conflictmodel wordt steeds vaker gekoesterd, kijk maar hoe Vlamingen en Walen over elkaar denken. Dat is de voedingsbodem waarin dergelijke persoonlijkheden gedijen."

Toegegeven, zegt De Ruyver, meer dan Noorwegen heeft ons land na 9/11 werk gemaakt van de strijd tegen de terreur. "In Noorwegen zal dat nu wel veranderen. Maar dan nog: tegen individuen die compleet onder de radar verdwijnen, kun je maar weinig beginnen. Je kunt hooguit hopen dat ze zichzelf verraden."

In dat opzicht vallen extreem rechtse groupuscules - in ons land werd bijvoorbeeld Blood and Honour voor de rechter gehaald - makkelijker te containen dan individuen. Bij die laatsten doet de ideologie er overigens niet zo toe, beklemtoont De Ruyver. "Of de extremisten nu links of rechts zijn, ideologisch maken ze er een potje van. Het enige wat hen drijft is blinde haat en de wil om het martelaarschap op zich te nemen. In dat opzicht is er weinig verschil tussen Breivik en Hans Van Temsche. Het enige onderscheid is de grondigheid waarmee de terreurdaad is voorbereid."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234