Zondag 27/09/2020

gezondheid

Orthorexia: verslaafd aan gezond

Beeld thinkstock

Een gids om gezond en fit te worden of te blijven zonder dat het een verslaving is. Zo bindt de Nederlandse Jet van Nieuwkerk (26) de strijd aan met de vele populaire obsessieve 'fitgirls' die sporten als topatleten en zowat overleven op havermout en gojibessen.

Er zijn nog geen cijfers over, maar ook in ons land volgens steeds meer jonge vrouwen de vele 'fitgirls' op sociale media. Zeker nu veel vrouwen weer gebombardeerd worden met 'seizoensspam' vol oproepen je tijdig een 'zomerlichaam' aan te meten met methode x, y en z. Onophoudelijk posten fitgirls foto's van hun wasborden en magere, gespierde ledematen, afgewisseld met plaatjes van hun ontbijt, lunch en diner waarin meestal enkel fruit of groenten en wat hippe granen en zaden zitten.

Onder het mom van 'zeer gezond' drijven ze steeds meer meisjes en vrouwen richting eetstoornis. Niet overmatig (boulimie) of net niet eten (anorexia) zijn het doel, wél 'het juiste' eten eten en op 'de juiste' manier intensief sporten zodat je 'het juiste, perfecte' lichaam krijgt.

Madonna is een bekend voorbeeld, veel andere sterren volgden en iedereen kent ondertussen wel iemand die fanatiek sport en je misprijzend aankijkt wanneer je de tanden zet in een croissant.

De Amerikaanse dokter Steven Bratman plakte er eind jaren negentig de term 'orthorexia nervosa' op, naar het Griekse 'ortho' voor 'juist.' Hoewel dat niet als een officiële aandoening is erkend in de psychiatrie, signaleren psychologen dat niet weinig mensen vandaag in de knoop liggen met hun innerlijke bevel elke dag hun kilometers te lopen en enkel superfoods te eten.

"Ik zie veel mensen met die obsessie", zegt psychologe An Vandeputte, gespecialiseerd in eetstoornissen. "Sommigen willen op het religieuze af enkel eten wat 'gezond' is. Soms gaat het, in tegenstelling tot bij de klassieke eetstoornissen, gepaard met een gevoel van superioriteit en het is altijd een zoektocht naar houvast, naar controle."

Controle loslaten

Tegen het eind van haar tienerjaren ging Jet van Nieuwkerk (26), lifestyleredacteur, kookgek, sportliefhebber en dochter van de tv-presentator Matthijs van Nieuwkerk, ook door zo'n periode. "Sport en verantwoord eten gaven me een kick", aldus Van Nieuwkerk. "Maar ik sloeg erin door. Dwangmatig was ik bezig met wat ik zou eten. En of ik 's ochtends wel zou kunnen lopen als ik 's avonds alcohol dronk en iets calorierijks at. Restaurantbezoek of gezamenlijke vakanties werden lastig omdat ik dan geen controle had over wat er op tafel zou staan. Eigenlijk had ik een saai en eenzaam leven."

Aangespoord door haar vriendinnen en met de hulp van een coach wist Van Nieuwkerk de controle los te laten. "Het gaat erom je lichaam te vertrouwen. Wanneer je merkt dat een stuk appeltaart af en toe je lichaam echt niet doet opblazen als een ballon, lukt dat. Wanneer je met mate gezond eet en sport, krijg je het lichaam dat bij je past. Ik werd weer gelukkig. En ik pas nog altijd in mijn jeans", zegt Van Nieuwkerk.

Instagram

De Nederlandse verwerkt haar eigen verhaal in haar nieuwe gids voor koken en sporten omdat ze graag wil dat andere vrouwen zich erin herkennen. "Zoveel meisjes zijn veel te streng voor zichzelf en ik ben blij dat toen ik er zo overspannen mee bezig was, Instagram nog niet bestond", zegt Van Nieuwkerk.

Naast sociale media zijn de op uiterlijk gerichte beeldcultuur, de reclamewereld die poogt ons te doen geloven dat je van slank zijn gelukkig wordt, de kook-en dieethypes en de lawine aan berichten over welke voeding 'gezond' voor je is de voornaamste aanleidingen voor orthorexia.

"Bij de meesten is het een fase", zegt Vandeputte. "Jonge vrouwen zoeken een identiteit en onderzoeken of die nadruk op gezond leven iets voor hen is. Maar persoonlijkheids- en omgevingsfactoren kunnen ervoor zorgen dat je erin blijft hangen, zoals onzekerheid, uit een gezin komen waar eten centraal staat of in de sportwereld zitten." Therapie is dan vaak de enige optie.

Vandeputte: "Centraal staat weer in contact komen met je gevoel en die fixatie op eten, waar ze de hele tijd aan denken, naar de achtergrond te duwen. Soms vraag ik dan: 'Welk eetpatroon zou je je eigen dochter toewensen?' Dat doorbreekt vaak al een stuk van de obsessie. Trendwatchers zien gelukkig ook dat de hype van het perfecte zogenaamd gezonde lichaam wat afbrokkelt wegens te eentonig. Daarnaast zijn rolmodellen die bijvoorbeeld met humor die obsessie doorprikken doorslaggevend."

Jet van Nieuwkerk, dochter van 'De wereld draait door'-coryfee Matthijs, blijft sporten en gezond eten wel belangrijk vinden, maar 'alles draait om evenwicht'.Beeld Marco Okhuizen

Een voormalige 'fitgirl' die nu gematigdheid predikt, kan met andere woorden therapeutisch zijn en dat is ook de bedoeling van Van Nieuwkerk. In haar boek legt ze de nadruk op balans en er staat geen enkele 'superfood' in.

Er staan foto's in waarop ze een ijsje eet en andere waarop ze sport, hoofdstukken met als titel 'Troost mag ook een taartje zijn' maar ook 'Voor en na het sporten'. Recepten voor groene smoothies worden afgewisseld met recepten voor ijs met chocolade waar toch niet al te veel suiker in zit of 'Oma's gehaktballetjes'. Van Nieuwkerk beschrijft hoe ze na een avondje uit met wat te veel gin-tonics een 'balansdag' inlast en hoe je op een 'shitdag' het best calorierijk voedsel kunt eten, "maar deel het dan met anderen".

Van Nieuwkerk: "Alles draait om evenwicht. Niet te veel sporten en alleen maar groene smoothies, maar ook niet alles de boel de boel laten want ik blijf een gezond lichaam en sporten wél erg belangrijk vinden."

Alles met mate, het klinkt als een zeer welbekend devies uit grootmoeders tijd. "Ja, dat bedacht ik ook. Eigenlijk weten we dit. Maar op de een of andere manier raken we vandaag makkelijk het spoor kwijt tussen al die plaatjes van strakke meisjes die op sapjes als een topatleet leven. Maar dat is dus een erg vreugdeloos bestaan en iets tussen extreem gezond en de hele tijd chocolade, friet en voor de tv hangen kan perfect. Te veel meisjes die ik ken zijn vergeten hoe. Daarom dit boek."

Wat is orthorexia nervosa?

Orthorexia nervosa (ortho is Grieks voor juist, correct) is een zogenaamde dwangneurose, al is de eetstoornis niet als erkend ziektebeeld opgenomen in de DSM-5, het internationale handboek voor psychiaters.

Mensen die eraan lijden, zoeken vaak urenlang naar gezond eten. Orthorexiapatiënten denken elke minuut van de dag aan gezond eten en weigeren alles wat in hun ogen ongezond is. Ze zijn argwanend voor elke gram vet, ze eten nog enkel rauwkost (groenten koken betekent vitamineverlies), ze zijn als de dood voor junkfood, ze slaan elk dessert en koekje bij de koffie af en gaan niet meer op restaurant.

In tegenstelling tot anorexia of boulimie lijdt de patiënt niet aan een laag zelfbeeld, maar voelt hij zich juist superieur en bij orthorexia nervosa concentreert iemand zich niet op de hoeveelheid voedsel, maar op de kwaliteit ervan.

Onder sporters komt de obsessie relatief vaak voor.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234