Donderdag 23/09/2021

Opwindende battle vs. clean stijlgevecht

Stamvader en kroost in één festival - mooier kan een familiereünie niet zijn. Het Holland Festival verenigde dit jaar regisseur Johan Simons met zijn voormalige poulains van Wunderbaum. En het moet gezegd: Simons' vakmanschap is groot, maar Wunderbaums vitaliteit toont zich groter. Zeg gerust: groots.

Wunderbaums Detroit Dealers is een panorama dat detaillistisch aanzet, maar zich openvouwt tot een brede cultuurbeschouwing. Startpunt voor de voorstelling, te zien op locatie bij Volvodealer Van Vloten, is een stukje familiegeschiedenis van theatermaker Walter Bart. In de jaren 50 verwekte zijn grootvader, een autohandelaar, een liefdesbaby bij een zwarte soulzangeres uit Detroit.

En dus start Detroit Dealers als een aflevering van het Franse meloprogramma Perdu de vue, alleen in een onsentimentele en bijwijlen hilarische versie. Tedere montagehand van dit 'docudrama' is die van kunstenaar Gerbrand Burger, die de zoektocht van Bart naar zijn Amerikaanse familie ontroerend in beeld brengt, maar ook zoveel meer doet. Zijn camera rekt het anekdotische gegeven op tot een surrealistische doorsnede van heden en verleden, want de Motor City, ooit trotse draaischijf van een boomende auto-industrie, heeft vandaag haar glans verloren. De huizen zijn vervallen, armoede en criminaliteit tieren welig en als kers op de taart zijn zelfs in deze bakermat van consumentisme de andersglobalisten neergestreken. Meer dan een man op zoek naar zijn geschiedenis toont de film een kentering in de sociale, economische en mentale geschiedenis van een stad.

De muziek is dat spoor gevolgd: de soulvolle Baker's, waar grootvader Bart zijn minnares ontmoette, is vandaag verveld tot een stand-uptent waar rappers hun woede de vrije loop laten. Evenwel met veerkrachtig gevolg: frustratie en vernedering worden op het podium getransformeerd tot broederlijkheid en strijdlust. Erg hoopvol, zoals ook de kennismaking met de warmhartige Rosemarie Wilson, Walter Barts hervonden nichtje.

Wat volgt in het livegedeelte is een bijwijlen groteske battle waarin verschillende ways of life als degens gekruist worden, evenwel zonder de intentie te doden. De veranderde status van de auto leidt tot een onderzoek naar even transformerende begrippen als vrijheid, duurzaamheid, democratie. Het Nederlandse ecoradicalisme wordt geplaatst tegenover het Amerikaanse autofetisjisme, democratische vrijheid tegenover de tirannie van de markt, een nostalgisch verleden tegenover de toekomst van de planeet, Marsman tegenover slam poetry... Maar het dissen gebeurt steevast met een humoristisch optimisme dat Detroit Dealers niet verzuurt. Jaloersmakend is de vrijheid waarmee deze voorstelling zijn voeten veegt aan formats en verwachtingen: Detroit Dealers laat zich, ergens tussen documentaire, spoken word, stand-uppoetry, muziektheater en cabaretkitsch in, op geen enkele manier vangen. En wat de voorstelling kwetsbaar maar ook radicaal politiek maakt, is de switch van spreken over naar spreken met. Detroit Dealers verhaalt niet over de clash tussen veranderende werelden, het brengt die werelden samen, in dialoog. Dat is de hoogste vorm van respect. En het verdient de hoogste vorm van respect.

MacBeth in de keuken

Johan Simons kan dus trots zijn op de vranke taal van 'zijn' Wunderbaumers. Zelf lijkt de regisseur nogal aan radicaliteit te hebben ingeboet. Zijn MacBeth bij Toneelgroep Amsterdam is een degelijk doordachte en goed gespeelde Shakespeare, maar ze doet het bloed niet sneller stromen. Simons situeert dit drama in een zwarte designkeuken, waar het mentale potje van MacBeth staat te pruttelen tot het bloedrood overkookt. Bij het zwart en rood voegt zich het kakigroen van de legeroutfits waarin Simons zijn personages steekt.

De bloeddorst van soldaat MacBeth (Fedja van Huêt) is bij Simons het gevolg van een oorlogstrauma. Denk aan Noël Catrysse uit Claus' Onvoltooid verleden, pas nog geënsceneerd door het Toneelhuis: "Ik ben de hond die als hij eenmaal mensenvlees heeft gegeten, afgemaakt moet worden." Het gezoem van vliegen en de weeë geur van bloed associëren deze MacBeth met de figuur van Kurtz uit Apocalypse Now. Ook Simons kadert de mens als een zenuwziek beest dat, eenmaal het bloed heeft geproefd, de smaak niet meer vergeten kan. Het verklaart waarom MacBeths delirische dood samenvalt met de beginscène, waarin de generaal zegevierend terugkeert van het slagveld: oorzaak en gevolg worden één in een orgiastisch hoogtepunt van moord en lust. Lady MacBeth (Chris Nietvelt), zo dikwijls geportretteerd als de genadeloze aanstookster van Macbeths ambities, krijgt een andere invulling: eerder dan machtswellust drijft haar een seksueel verlangen naar een 'echte man'. De Lady duwt MacBeth over de grenzen van zijn mannelijkheid, en krijgt er tot haar afschuw een beest voor in de plaats - eenmaal ontketend blijkt hun sm-spelletje niet meer te stoppen. Uit het Sarah Kane-fragment dat Simons de Lady in de mond legt, spreekt spijt en een verlangen om terug te keren naar de normaliteit. Maar het is te laat: alles ontrolt zich zoals het netjes voorzien is. Tja. Deze MacBeth toont meer idee dan noodzaak, alsof het regieconcept, zo feilloos en vakkundig uitgevoerd, elk innerlijk vuur heeft overdonderd. Vormelijk is MacBeth honderd keer beter uitgekiend dan Detroit Dealers, maar zonder ziel wordt deze sterkte een zwakte. Geef mij maar de punk van Detroit Dealers: zoveel imperfecter, zoveel opwindender.

Zowel Detroit Dealers als MacBeth komt in het najaar naar Vlaanderen. www.wunderbaum.nl, www.tga.nl.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234