Vrijdag 06/12/2019

Oproer in de jungle van Peru

Terwijl de wereld met ingehouden adem de opstand in Iran gadeslaat, vond elders een nog belangrijkere opstand plaats. ‘Niemand had er oog voor’, zegt Johann Hari, ‘maar hij zal uw lot, en dat van mij, bepalen’.

Diep in het Amazoneregenwoud namen de armste mensen ter wereld het op tegen de rijkste mensen ter wereld om een deel van het ecosysteem te redden dat vitaal is voor ons allemaal. Ze hadden alleen houten speren en morele argumenten om de oliebedrijven te verslaan. Voorlopig hebben ze gewonnen.Dit is het verhaal van wat er precies gebeurde, en het vertelt waarom we allemaal hun strijd moeten leveren. Begin dit jaar verkocht de rechtse president van Peru, Alan García, de rechten voor de exploratie en exploitatie van 70 procent van het Amazonegebied in zijn land aan een paar internationale oliemaatschappijen. García lijkt het regenwoud te beschouwen als een verspilling van waardevolle grondstoffen, en zegt over de Amazonebomen: “Miljoenen hectaren hout staan er onontgonnen bij”. Zijn plan had wel één hinderlijk minpuntje: de inheemse volkeren van het Amazonegebied. Zij zijn de eerste bewoners van de Amerika’s, en de slachtoffers van genocide na genocide sinds de komst van de conquistadors. Ze zijn zwak. Ze hebben geen geweren. Ze hebben amper elektriciteit. De overheid nam niet de moeite om hen iets te vragen: wat kunnen een paar indianen tenslotte in de weg leggen?Maar de inheemse volkeren hebben gezien wat elders in het Amazonegebied is gebeurd toen de oliemaatschappijen arriveerden. Occidental Petroleum is aangeklaagd voor Amerikaanse rechtbanken omdat het naar schatting 9 miljard vaten giftig afval heeft achtergelaten in de hoeken van het Amazonewoud waar het actief was tussen 1972 en 2000. Het bedrijf ontkent dat het verantwoordelijk is en zegt dat het “niet beschikt over betrouwbare gegevens over een negatieve impact op de gezondheid van de plaatselijke bevolking”.Een onafhankelijk rapport stelt dat in het Amazonewoud in Ecuador giftig afval dat werd gedumpt na boringen door Chevron-Texaco verantwoordelijk is voor 1.401 sterfgevallen, vooral bij kinderen, door kanker. Toen BBC-onderzoeker Greg Palast die aantijgingen voorlegde aan een advocaat van Chevron, antwoordde die: “En is dat het enige geval van kanker in de wereld? Hoeveel gevallen van kanker bij kinderen heb je in de Verenigde Staten? Ze moeten bewijzen dat het onze ruwe olie is, en dat is onmogelijk.”

De kachel van de planeet

Het regenwoud ademt gigantische hoeveelheden opwarmingsgassen in en houdt die vast zodat ze de atmosfeer niet kunnen bezoedelen. We hakken het nu al zo snel omver dat er elk jaar 25 procent van de door mensen geproduceerde koolstofuitstoot door vrijkomt - meer dan vliegtuigen, treinen en auto’s samen. Maar het wordt nog dubbel zo destructief doordat het wordt omgehakt om fossiele brandstoffen boven te halen, die de planeet nog wat verder opstoken. Het was García’s plan om van het Amazonegebied de kachel in plaats van de airco van de planeet te maken. Waarom doet hij dat? In Peru wordt beweerd dat de regerende partij, APRA, omgekocht is door de olie-industrie. Er bestaan bandjes waarop medewerkers van García zeggen dat ze het Amazonegebied willen verkopen aan hun handlangers. Het hoofd van de parlementscommissie die de zaak onderzoekt, Daniel Abugattas, zegt: “De regering heeft onze natuurlijke bronnen weggegeven aan de laagste bieders. Dat is Peru niet ten goede gekomen, wel de vriendjes van de regering.”En dus handelden de inheemse volkeren in hun belang, en in dat van ons. Ze zetten hun eigen lijf en leden en houten wapens in om rivieren en wegen te blokkeren, zodat de oliemaatschappijen niets binnen of buiten konden krijgen. Ze maakten zich meester van twee sluizen van de enige pijplijn tussen de gasvelden in het binnenland en de kust. Hun leiders legden een verklaring af: “We zullen samen met onze ouders en kinderen vechten om het woud te beschermen, om het leven in het evenaarsgebied en in de hele wereld te redden.” García reageerde door het leger te sturen. Hij riep de staat van beleg uit in het Amazonegebied en schortte zowat alle grondwettelijke rechten op. Legerhelikopters openden het vuur op demonstranten met echte kogels en granaten. Meer dan tien mensen werden gedood.Toen gebeurde er iets buitengewoons. De autochtonen wonnen. Het Peruaanse congres trok de wetten in die de oliemaatschappijen de toelating gaven om te boren, met een meerderheid van 82 tegen 12. García was verplicht zich te verontschuldigen voor “ernstige fouten en overdrijvingen”. De demonstranten vierden en keerden terug naar hun huis in het Amazonewoud.Uiteraard zullen de oliemaatschappijen zich hergroeperen en terugkeren. Maar het was een inspirerende overwinning voor de macht van het gezond verstand, die je niet zomaar terugdraait.Mensen moeten veel meer van dit soort beslissingen nemen: om fossiele brandstoffen in de grond te laten en om het regenwoud intact te laten. De oproer in de jungle is eigenlijk in het klein de strijd die we allemaal moeten leveren. Laten we het zomaar gebeuren dat een kleine groep rijke mensen kortetermijnwinst maakt door de natuurlijke bronnen te grijpen en op te branden, ten koste van onze collectieve overlevingskansen?Als dat overdreven lijkt, luister dan naar professor Jim Hansen, de belangrijkste klimatoloog ter wereld, wiens voorspellingen altijd correct zijn gebleken. Hij zegt: “Het is duidelijk dat als we alle fossiele brandstoffen opbranden, we de planeet vernietigen die we kennen. We zouden haar op weg zetten naar een ijsvrije toestand, met een zeeniveau dat 75 meter hoger ligt. Aan de kust zouden er voortdurend rampen gebeuren. De enige onzekerheid is hoe lang het zal duren voor de ijskap verdwenen is.”Natuurlijk zullen de fossiele gekken nu beweren dat het enige alternatief voor het opbranden van de resterende olie en gas is dat we allemaal gaan leven zoals de mensen in het Amazonegebied. Maar vlak naast Peru zie je een heel ander, ecologisch steekhoudend model opkomen dat de armen ten goede komt.Ecuador is een arm land met grote oliereservoirs onder het regenwoud. Maar de president daar, Rafael Correa, doet precies het tegenovergestelde van García’s plan. Hij heeft verklaard dat hij bereid is de grootste olievoorraad van zijn land ondergronds te laten, als de wereld bereid is de 9,2 miljard dollar aan inkomsten te leveren die die vertegenwoordigt.Als we niet beginnen te werken aan dit soort alternatieven, dan maken we de overwinning van deze maand in het Amazonegebied betekenisloos.

Gestolen olie

Het Hadley Centre in Exeter, een van de meest geavanceerde wetenschapscentra voor het onderzoek naar de effecten van de opwarming van de aarde, waarschuwt dat als we tegen dit tempo broeikasgassen blijven uitstoten het vochtige Amazonegebied zal opdrogen en afbranden. Heel weldra.Hun studie van begin dit jaar legt uit: “Het Amazoneregenwoud zal rampzalige schade oplopen, zelfs als we rekening houden met de laagste voorspellingen over de temperatuurverhoging als gevolg van de klimaatsverandering.”Gigatonnen koolstof zouden de atmosfeer in gejaagd worden, en de wereld zou nog minder bewoonbaar worden.Er is iets opwindends aan de strijd in het Amazonegebied, maar ook iets beschamends. Die mensen hadden niets, maar ze namen het op tegen de oliemaatschappijen. Wij hebben alles, maar te velen onder ons geven geen krimp en vullen hun benzinetank met gestolen olie zonder één gedachte aan morgen te besteden. De mensen in het regenwoud hebben getoond dat ze willen vechten om ons ecosysteem te redden. En wij?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234