Zondag 07/06/2020

ReportageBezoek in de woon-zorgcentra

Opnieuw bezoek in de woon-zorgcentra: ‘De enige uitdrukking die ik nog van mijn moeder kan krijgen, is een glimlach’

Christian Vereecke ziet zijn moeder voor het eerst in negen weken en filmt dat voor de hele familie.Beeld Bas Bogaerts

‘Weet ge wie da’k ik ben, papa?’ Hoor je mij?’ De hernieuwde bezoekjes in het Gentse woon-zorgcentrum Exalta Sint-Jozef verliepen bij momenten erg stug, maar zelfs achter een wand van plexiglas kunnen de emoties hoog (en mooi) oplaaien.

“Ik heb een nieuw huis gekocht”, zegt Jozefien (27) verwachtingsvol. Tot twee keer toe zelfs, luid en breed gearticuleerd. Maar haar ‘tanteke’ Marieke, 96 jaar oud, staat een heel eind verder achter de rode lijn in de inkomhal en geeft geen krimp. Wanneer de begeleidende zorgverlener vraagt of ze het gehoord heeft, breekt Marieke haar midden in de zin af en zegt prompt iets dat elk haartje op ons vel doet rechtkruipen. “Ik kan nie meer.”

De deur van het Gentse woon-zorgcentrum Exalta Sint-Jozef is nog maar net open of we krijgen al een blauwdruk van de voorbije weken. Het bezoekje van Jozefien is eigenlijk een ‘geïmproviseerd raambezoek’, zegt directeur Johan Banneel. De helft van de 115 bewoners skypet, de anderen moesten het ruim twee maanden zien vol te houden met telefoontjes, brieven, een sporadische zwaai aan de ruit of – voor wie niet op het gelijkvloers woont – een zwaai van achter die verre rode lijn. Pas vanaf deze week is er de langverwachte verandering: ‘echt’ bezoek. 

Jozefien (27) en haar ‘tanteke’ Marieke, 96 jaar oud.Beeld Bas Bogaerts

De Vlaamse taskforce legde daarvoor een strak kader vast: één vaste bezoeker, mét mondmasker, mag wekelijks een half uurtje met een bewoner doorbrengen. In Exalta Sint-Jozef zijn er twee bezoekruimtes, en scheidt een glazen wand in de polyvalente ruimte de tafel. “Vanaf volgend week zou dat plexiglas moeten zijn, maar er was een schaarste op de markt”, zegt Banneel. Verder is de stroom van bezoekers en bewoners strikt gescheiden om contact te vermijden en wordt de ruimte na elk bezoekje ontsmet.

Hardhorig, slechtziend of een aftakelend geheugen

Dit woon-zorgcentrum is, net zoals een (zelfgerapporteerde) 57,5 procent van de Vlaamse woon-zorgcentra, coronavrij gebleven. Dat wil het graag zo houden. “Voor die bezoekjes was dus wel wat angst, we hebben hard ons best gedaan om het virus buiten te houden”, zegt zorgverlener Sappho Geirnaerdt, die echter aangeeft dat een extra hoop lasten op de schouders van het personeel de grootste interne bezorgdheid was. “Maar in de huidige regeling valt dat allemaal heel goed mee.” 

Het schema voor deze week staat alleszins al goed vol. “Er zijn nog drie plekjes vrij”, zegt Geirnaerdt. “Vooral de laatste twee à drie weken was er een soort uitzichtloosheid in de hoofden van de bewoners gekropen. ‘De winkels mogen open, maar wij nog niet’, daar hadden ze het moeilijk mee.”

Voor Christian Vereecke (68), die normaal gezien bijna elke dag een gezelschapsspel met zijn moeder komt spelen, volstonden de alternatieven niet. “Skype is voor haar een erg druk en onwezenlijk contact. Het is al gebeurd dat ze na drie minuten zelf het gesprek afbreekt omdat het haar tegensteekt. Nu heeft ze het een stuk langer volgehouden.” Met een album in de hand vol oude foto’s van zijn moeder overwint Christian de doffe glans van het glas dat hen scheidt. “De enige uitdrukking die ik nog van haar kan krijgen, is een glimlach. Wel, die heb ik gekregen.”

Niet elk gesprek loopt uit op zo’n succesverhaal. De grootste hindernis is de bittere realiteit van menig oudje in een woon-zorgcentrum: hardhorig, slechtziend of een aftakelend geheugen. Een micro die de stem van de bezoeker versterkt, kan geen wonderen verrichten. “Ik denk dat heel wat woon-zorgcentra met die regelingen boven zichzelf uitgestegen zijn, maar de afstand blijft moeilijk te overbruggen”, zegt professor gerontologie Patricia De Vriendt (VUB). “Bovendien spreek je tegen oudere mensen vaak met je gezicht. Dat gaat erg moeilijk met een mondmasker.”

K3-choreografie

Terwijl een moeder en zoon aan de ene kant van de ruimte een vlotte babbel afhaspelen, die van de nieuwste Dag Allemaal naar het onderhoud van de tuin hopt, verloopt het bij Gudrun Pynnebrouck (47) en haar dementerende vader inderdaad een pak stugger. “Weet ge wie dakik ben, papa?”, vraagt ze. Of: “Hoor je mij?” Hij antwoordt telkens met ‘ja’, maar erg overtuigend is het niet. Pynnebrouck moet zich een weg wroeten doorheen het gesprek, tot ze een draaiende handbeweging maakt en hem luid aanmaant: “Doe ne keer zo met uw handen.” Na een kleine aarzeling heft hij de simpele K3-choreografie naar een hoger niveau. “Dat hij daarop reageerde, deed echt enorm veel deugd", zegt zijn dochter achteraf.

Gudrun Pynnebrouck zwaait naar haar dementerende vader. Beeld Bas Bogaerts

De gesprekken waarbij we mogen luistervinken zijn doorspekt met die mooie, kleine momenten van verbinding. Anderzijds: drie maanden geleden gingen die momenten meestal gepaard met een lichte aanraking, nu lijkt het gebrek daaraan de gesprekspartners  af en toe met een sloophamer te lijf te gaan. Er vloeien heel wat tranen, tijdens of na het gesprek. “Normaal zien bezoekers hun familielid ook gradueel achteruitgaan omdat ze geregeld langskomen”, zegt vrijwilliger Patrick Verbeke, die de bezoekjes in goede banen leidt. “Na twee maanden is dit voor velen een harde confrontatie met de aftakeling.”

Een van de bezoekjes in Exalta Sint-Jozef gaat bij een dochter dan ook gepaard met moeilijke emoties: teleurstelling, onbegrip, zelfs een beetje boosheid. “Ze verstaat niets van wat ik zeg”, zucht ze. Haar moeder krijgt echter het laatste woord en vat het overheersende gevoel perfect samen: “We kunnen weer een beetje voort.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234