Vrijdag 03/04/2020

Achtergrond

Opname kind: soms remedie en geen kwaal

Beeld © FLORIAN VAN EENOO / PHOTONEWS

Een jeugdrechter die een meisje tijdelijk van haar moeder losrukt omdat ze haar vader weigert te bezoeken: het kan, het gebeurt, en het doet de emoties hoog oplaaien. Toch kan een opname in een observatiecentrum heilzaam zijn.

"Papa laat de worstjes met opzet aanbranden, zodat je kanker zou krijgen." Of nog: "Dat hij je een zomerpyjama aantrekt in de winter doet hij expres, kwestie van je zeker kou te laten lijden." Het klinkt hard, maar het is zo weggeplukt uit de realiteit, zeggen hulpverleners. Ouders in een vechtscheiding draaien hun hand niet om voor een brutaal verwijt meer of minder. En de kinderen? Die zuigen alle lief en leed op als een spons, met het risico te barsten als een bel.

"Stel: een mama vertelt voortdurend monsterlijke dingen over haar ex-man. Dan zit het kind ondergedompeld in een mamabad dat alleen maar negatief is", vertelt CAW-medewerkster Lieve Van den Kerchove, die vechtscheidende ouders begeleidt in de Oost-Vlaamse bezoekruimte. Daar, in die neutrale kamer, probeert ze mee een brug te slaan tussen kind en ouder.

Maar wat als de bezoekkamer telkens weer faalt? Wat als het kind, dat bij de ene ouder inwoont, de andere maar niet wil zien? Hoe drastisch ook, dan kunnen jeugdrechters het kind in een instelling plaatsen, tijdelijk weg uit het moederlijke of vaderlijke nest. Een noodgreep is het, maar het valt wel voor.

Zo verkast een dertienjarig meisje uit Veurne volgende week noodgedwongen naar een observatiecentrum in Varsenare. Twee maanden lang zal ze er inwonen, met beide voeten op neutraal terrein. Hulpverleners hopen er te achterhalen waarom de tiener haar vader onophoudelijk afblokt. Want daarover houdt het meisje tot nog toe de lippen stijf op mekaar.

Een straffe maatregel is het, eentje die de tongen losmaakt en de gemoederen verhit. "Hoe harteloos", klaagt de mama in kwestie aan in Het Laatste Nieuws. "Mijn meisje wordt uit haar warme nest en haar vertrouwde school weggerukt." Ook haar raadsman zit met de handen in het haar. "Ik vrees dat men het kind nu zal traumatiseren en onnodig opstandig zal maken", hekelt hij. "Ik hoop dat de vader zijn vergissing inziet en alsnog zijn eis intrekt. Liefde kun je nu eenmaal niet afdwingen."

Binnenstebuiten keren

Liefde laat zich niet zomaar grijpen. Maar kinderen evenmin, stelt Lieve Van den Kerchove (CAW). In het uiterste geval is een observatiecentrum dan ook meer remedie dan kwaal. "Wanneer de thuiscontext het niet toelaat om een duidelijk beeld te krijgen van wat het beste is voor het kind, dan is de methode niet per definitie slecht of onmenselijk. Het kan een oplossing zijn als de huidige situatie het kind te hard belast, als het contact met de ene ouder niet opgestart raakt omdat de andere daar te weinig ruimte voor maakt."

"Het geeft hulpverleners de kans om voor het eerst een erg gefundeerd beeld te krijgen van hoe het kind zelf denkt. Ineens valt het niet meer samen met de mama of papa. Bevraag je het kind, dan hoor je niet langer alleen die ene ouder praten."

Alles samen tellen Vlaanderen en Brussel zo'n 25 Onthaal-, Oriëntatie- en Observatiecentra (OOOC). Nu de wereld van de jeugdzorg onlangs hertekend werd, zullen de cijfers anders liggen, maar in 2013 werden er in totaal nog 1.568 jongeren begeleid, zo stelt het Agentschap Jongerenwelzijn.

Kinderen komen er vrijwillig of op gerechtelijk bevel. Niet alleen bij (v)echtscheidingen, maar ook bij gedragsproblemen, kansarmoede of in andere crisissituaties. Telkens met als doel: de jongere binnenstebuiten te keren, met diepgravende onderzoeken en tests. Om zo een advies te formuleren. Denk aan scenario's zoals thuisbegeleiding, opname in een instelling of pleeggezin.

Twee maanden verplicht op observatie: het is een kaart die rechters alleen maar trekken als ze nog heil zien in contact met die andere ouder, meent Van den Kerchove. "Jeugdrechters zullen hier alleen voor kiezen als ze voelen dat het contact met de verstoten ouder nog mogelijkheden biedt. Als die mama of papa daadwerkelijk iets kan toevoegen aan het leven van dat kind, als er meerwaarde is. En dan is het soms goed dat dit op neutraal terrein kan."

Neutraal terrein, akkoord, dat kan zijn vruchten afwerpen, meent ook Elfri De Neve, bemiddelaar in familiezaken. Maar een kind lostrekken uit zijn veilige thuishaven is een "zwaar wapen", meent hij. "Of het helpt? Ik geloof van niet. Je kunt een kind niet dwingen om een ouderband aan te gaan. Op dat vlak gaan ouders al te vaak uit van een soort 'eigendomsrecht' op hun kroost. En ook al is dit geen strafprocedure, kinderen zullen het observatiecentrum wel als een straf zien, als een beroving van hun vrijheid."

Tussen twee vuren

Word je als ouder aan de kant gezet, dan kun je je kind maar beter laten uitrazen, meent De Neve. "Waarom verder procederen als dat toch geen zoden aan de dijk zet? De ervaring leert dat die kinderen op latere leeftijd, als ze 16 of 17 zijn, spontaan terugkomen. Geen contact wordt dan ineens steriel contact. Denk aan een vader en een zoon die mekaar nu één keer per jaar zien. Het is niet veel, maar toch al wat. Al kan het ook van zero to hero gaan. Een zoon die zijn mama na jaren stilzwijgen terugvindt, bij haar intrekt en haar als beste vriendin ziet."

Toch wat cynisch, vindt jeugdrechter Christian Denoyelle, om als ouder al die jaren op je lauweren te moeten rusten. "Want dan loop je het risico dat het kind zich nooit vrij kon uiten, dat het jarenlang zichzelf niet kon zijn." Volgens Denoyelle is een observatiecentrum een dubbeltje op zijn kant. Soms forceer je een doorbraak, andere keren blijft alles muurvast. "Het hangt ervan af in hoeverre ouders bereid zijn om mee te werken, hoe oprecht ze daarin zijn. Dat het kind een tijdlang uit zijn milieu getrokken wordt, kan helpen om tot inzicht te komen, zowel voor de ouders als het kind. Zo krijg je even een time-out in het conflict."

"Al kan de ruzie evengoed weer oplaaien. Zo werken sommige ouders bijzonder goed mee in het observatiecentrum, om toch maar in de verf te zetten dat het aan die andere ouder ligt dat het kind opgenomen werd. 'Dat jij hier zit, is de schuld van papa.' Vaak heeft het kind er alle baat bij om tijdelijk uit dat nest te komen, naar neutrale grond. Want anders zit het constant tussen twee vuren, met ouders die letterlijk en figuurlijk elk aan een arm trekken. Ouders zijn dikwijls zo ver heen, dat is allesbehalve gezond. Het klinkt misschien straf, maar soms zou ik liever de ouders plaatsen dan het kind."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234