Vrijdag 24/09/2021

Zweedse verkiezingen

Ophef in Zweden: rechtse partij met fascistisch verleden beschuldigt linkse partij van fascistisch verleden

De Zweedse premier Lövfen. Beeld AP
De Zweedse premier Lövfen.Beeld AP

In Zweden zorgt een politieke campagnefilm voor oproer. In de film beschuldigt de partij Zweden Democraten haar grootste tegenstander bij de komende verkiezingen, de Sociaaldemocraten, van fascisme.

"Wij hebben het geluk dat we een ras hebben dat nog zuiver is, een ras dat de drager is van heel verheven en goede eigenschappen." Dit zijn niet de woorden van de vaak bekritiseerde, Zweedse rechts-populistische oppositiepartij Zweden Democraten. Ze zijn afkomstig van een minister van de als politiek correct bekendstaande regeringspartij Sociaaldemocraten. Alleen zijn die uitspraken wel weer gedaan vóór de Tweede Wereldoorlog, toen niet alleen in nazi-Duitsland of Zweden, maar in heel Europa politici van links en rechts ideeën verkondigden die nu gelden als achterhaald, racistisch en xenofoob.

De Zweden Democraten halen dit citaat en ideeën van andere 'vergeten' leiders uit de linkse politieke beweging momenteel aan in Ett folk, Ett parti, Social Demokraternas historia (Eén volk, één partij), een bijna twee uur durende, als documentaire gepresenteerde politieke campagnefilm. Een leger aan vooraanstaande Zweedse historici moest de afgelopen dagen in de media van zich laten horen om aan te tonen dat de uitspraken uit hun verband zijn getrokken. Ze doen de film af als historisch incorrect en een misleidende truc van de Zweden Democraten om komende maand de verkiezingen te winnen. Toch weten de oprukkende populisten er verwarring mee te zaaien.

De Sociaaldemocraten zijn al een eeuw de grootste partij in het Scandinavische land, maar ze dreigen hun leidende rol bij de komende verkiezingen te verliezen. Net als elders in Europa wint in Zweden het rechts-populisme terrein. De Zweden Democraten, sinds 2010 in het parlement, worden volgens de laatste peilingen op 9 september waarschijnlijk de tweede partij van het land, maar zouden zelfs de grootste kunnen worden. De populisten winnen hun zieltjes net als elders vooral met hun harde immigratiestandpunten.

Het is in Zweden vrij algemeen bekend dat de oprichters van de Zweden Democraten in de jaren 80 sympathiseerden met neonazi's. De Zweden Democraten willen dit graag vergeten, omdat ze tegenwoordig liever overkomen als een gewone partij die bestuursverantwoordelijkheid aankan. De sociaaldemocratische premier Stefan Löfven schroomt echter niet om de populisten in debatten en interviews aan hun foute verleden te herinneren.

"De Sociaaldemocraten willen het altijd graag over de geschiedenis van anderen hebben, maar laten we eens naar hun eigen geschiedenis kijken. Dat is een geschiedenis die de leiders graag vergeten", vertelt de voice-over nadat eerst premier Löfven te zien is met rode stropdas tijdens een tv-interview. "De Zweden Democraten zijn een racistische partij. We moeten daar duidelijk over zijn."

In de film willen de Zweden Democraten de regeringspartij een politiek koekje van eigen deeg geven. Zo zou het neutrale Zweden tijdens de Tweede Wereldoorlog een restrictief vluchtelingenbeleid hebben gevoerd ten aanzien van joodse vluchtelingen. Ook werd in het vooroorlogse tijdperk in Zweden een instituut opgericht dat experimenteerde met rassenbiologie. De filmmakers wisselen vervolgens oude beelden van rondhuppelende blonde Zweedse sporters vakkundig af met Duitse propagandabeelden, zo de suggestie wekkend dat de Zweedse socialisten zichzelf zagen als de arische broeders van Hitler.

"Dit is een pure leugen. Het was juist zo dat de Sociaaldemocraten fel tegen de nazi's waren", zegt Lars Andersson, een van de acht Zweedse historici die zich eerder deze week uitspraken tegen de inhoud van de film. Het grote probleem met de filmproductie is volgens Andersson dat de makers selectief hebben geplukt uit de historische feiten om zo te 'bewijzen' dat de sociaaldemocratie achter de Holocaust zit. Maar de belevenis van volk en vaderland was van een totaal andere aard dan in nazi-Duitsland. "Ze doen aan geschiedvervalsing."

Brede politieke steun

Het klopt dat er begin vorige eeuw extreme ideeën te vinden waren onder sommige Sociaaldemocraten, zegt Andersson. Maar de 'belastende' racistische quotes in de film kun je in die tijd terugvinden bij politici van alle politieke stromingen. Andersson: "Juist bij de Sociaaldemocraten verdwenen die ideeën na 1927." Er zijn in het verleden in Zweden inderdaad mensen met psychische aandoeningen, asociale burgers en criminelen gesteriliseerd, maar wat de makers verzwijgen is dat er in meer Europese landen sterilisatiewetten bestonden. "Bovendien was er in Zweden brede politieke steun voor."

De Sociaaldemocraten waren voorts niet de uitvinders van het restrictieve vluchtelingenbeleid in het land, zoals de Zweden Democraten suggereren. "Er stonden in de jaren 30 juist Sociaaldemocraten op om dat asielbeleid ruimhartiger te maken." Toen het erop aan kwam, interpreteerden sommige Zweedse uitvoerende autoriteiten in de oorlogsjaren de regels ruimhartiger en verstrekten ze grote groepen Deense en Noorse joden asiel, zegt Andersson. "Alleen worden die nuancerende feiten weer niet vermeld in de film."

Vanuit de politiek blijft het voorlopig vrij stil. De politici laten liever de historici reageren. Op sociale media zijn wel allerlei reacties terug te vinden van rechtse kiezers die de Sociaaldemocraten hypocriet vinden. Maar de vraag is of al die reacties wel echt zijn, zegt Andersson. De Zweden Democraten gebruiken volgens hem internettrollen tijdens hun verkiezingscampagne. Hij vindt het echter moeilijk in te schatten of de Zweden Democraten er electoraal veel mee zullen winnen. Maar een ding is duidelijk, zegt hij. "Ze hebben kundige spindoctors die kiezers weten op te hitsen."

Want de film mag anachronistisch en foutief zijn, zoals de historici nu fijntjes uitleggen, het is de vraag of die 'juiste' versie van de geschiedenis de kiezers wel bereikt. Door de film is premier Lövfen nog zwakker komen te staan in zijn pogingen om het populisme te bestrijden door te hameren op racisme, betoogt commentator Åse Linderborg in de linkse krant Aftonbladet. De volgende keer dat Lövfen in een debat de Zweden Democraten van racistische wortels beschuldigt, zal partijleider Jimmie Åkesson de bal venijnig terugkaatsten. Linderborg: "Åkesson zal zeggen: 'Jouw partij was verantwoordelijk voor schedelmetingen.'"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234