Donderdag 09/12/2021

Opgepast: overstekend wild uit Sangatte

'OCMW', 'Saddam Hoessein' en 'cold'. Dat stamelde de Koerd die de politie vorige week oppakte in de polders bij Gistel. In zijn Carrefour-zakje zaten papieren die erop wezen dat hij van Sangatte kwam. Sinds de sluiting van dat opvangcentrum in de buurt van Calais loopt de politie in de Westhoek tien keer zoveel illegalen tegen het lijf als vroeger. Sommigen verschuilen zich met succes en dobberen vanuit Nieuwpoort en andere Belgische badsteden met bootjes naar Engeland.

Anne de Graaf

'Belzik." Met zijn vuile vinger op de Michelin-kaart legde Habib vorige week aan de politie uit hoe hij uit de vrachtwagen was gestapt, pal voor de Belgische grens. De chauffeur zette hem af bij Les Moeres, de laatste Franse halte op de A18, de snelweg van Calais naar Oostende. Vandaar ging de Koerd uit het Iraakse Kirkuk te voet verder. De 22-jarige had bagage noch landkaart bij.

Wel een doorweekte parka, een acryl sjaal, een Carrefour-zakje met documenten met stempels van het opvangcentrum in Sangatte en een kaalgeplukt trosje druiven, gekregen van vrijwilligers in Calais. Als richtsnoer volgde Habib de vangrails van de A18: het spoor waarin honderden, misschien wel duizenden traden nadat een oversteek naar Engeland was mislukt in Calais.

Habib werd administratief aangehouden in Gistel. Hij kreeg later bevel het land binnen de vijf dagen te verlaten. Een louter papieren beslissing: volgens een bron bij de federale politie wandelt Habib vandaag waarschijnlijk nog door de Vlaamse klei, samen met honderden andere 'snelwegslenteraars' die deze herfst de A18 af kwamen lopen richting noorden. Sommigen onder hen werden al drie keer opgepakt. "In Jabbeke, een keer in Sangatte en nog eens in Jabbeke", zegt een vermoeide speurder.

De 'asfaltnomaden' zijn een fenomeen, zo blijkt. In Wulpen, Oostduinkerke en Gistel zijn de vluchtelingen uit Sangatte zo'n normaal verschijnsel in het straatbeeld dat geen automobilist nog raar opkijkt van een persoon-met-een-zakje-op-de-weg. De politie van het Franse Duinkerken waarschuwde de collega's in de Belgische badsteden zelfs voor de aanstaande stroom Sangattiens.

Sinds de nakende sluiting van het centrum worden tussen Bray-Dunes (aan de grens) en Duinkerken-stad almaar meer huizen gekraakt. Op de streep snelweg tussen Coquelles (bij Calais) en parking Les Moeres raakten dit jaar maar liefst acht buitenlandse landlopers verwikkeld in een ongeval.

"Vluchtelingen? Ze dolen alleen of in groep, maar altijd naar het noorden. Met hun plastic zakje, bengelend aan één pink. Over de pechstrook, vaak tegen de rij-inrichting in", zegt Bernard, zelfstandig bouwvakker uit Wulpen. "Ze zijn nergens bang voor. Als ze bekenden tegenkomen, roepen ze dwars door het geraas heen naar de andere kant. Of ze steken in looppas de vier rijstroken over, als huppelende konijnen over de middenberm. Deze mensen hebben niets te verliezen. Mijn buurman zag ze ook. "Ze zouden hier snel een verkeersbord moeten zetten als in de Ardennen", zei hij, nogal over zijn toeren. "Overstekend wild, maar dan met een mensje erop." Een andere getuige in Gistel zag een zwerver op de afrit van de A18 in Oostduinkerke. Ook hij ging te voet verder. Hij was uit de bestuurderscabine van een Franse vrachtwagen geklauterd.

België zag de vloed vluchtelingen tijdig aankomen. Toen vorige maand bekend raakte dat Frankrijk in april 2003 Sangatte zal sluiten, en vanaf 5 november al geen nieuwe illegalen meer toelaat, besliste men de controle te verscherpen. Aan grensposten, op autowegen maar vooral in de havens van Oostende en Zeebrugge. Er kwamen nog meer apparaten om containers te controleren. Maar ook een eenheid om gestrande vluchtelingen te repatriëren. De Dienst Vreemdelingenzaken kreeg de complete aanwezigheidslijst van Sangatte ter inzage. Het kon niet genoeg zijn: op de luchthaven van Oostende staat intussen een vliegtuig klaar om de Sangattiens naar het (eerste) land van herkomst terug te vliegen.

'We willen voorkomen dat Sangatte naar België 'geëxporteerd' wordt", waarschuwde premier Guy Verhofstadt begin november in alle kranten. Maar blijkbaar schoot die opmerking in het verkeerde keelgat bij de federale politie, die juist géén ruchtbaarheid wilde rond de alternatieve vluchtroutes vanuit Oostende, Zeebrugge en Nieuwpoort.

"Ik heb mijn bedenking bij deze paniekberichten", zei commissaris Willy Maene van de scheepvaartpolitie in De Standaard. "De sluiting van het opvangcentrum in het Franse Sangatte veroorzaakt géén toevloed van illegalen in Belgische kusthavens." En ja hoor: in hetzelfde artikel kreeg Maene de steun van zijn collega Rik Dhoest, hoofd van de West-Vlaamse Provinciale Verkeerseenheid (PVE) "We voeren controles uit op wegen en parkeerterreinen langs de E40 en de E17. Vluchtelingen uit Sangatte? Nihil." Toen we gisteren de persdienst van de federale politie om toelating vroegen voor een interview met commissaris Willy Maene, heette het dat die een spreekverbod van zijn overste had gekregen. Merkwaardig: Maene had ons eerdernochtans verzekerd dat hij wél enkele gevallen uit Sangatte wilde bespreken. "Wablief? Nihil? Vorige week hebben we nog 34 slenteraars langs de A18 opgepakt", fulmineert commissaris Johan Geeraert van fusiegemeente Nieuwpoort-De Panne-Koksijde. "In de weken tussen 24 oktober en 7 november onderschepte de politie van de Westkust maar liefst 51 illegalen, tien keer zoveel als normaal. Er waren acht Irakezen bij, en vijf Afghanen. Verder waren er nogal wat Koerden, de meesten afkomstig uit het centrum Sangatte. Maar ook enkele Polen en Roemenen. Het is tragisch. Tientallen mensen stranden wekelijks met een enkel ticket in het station van Adinkerke-De Panne. De spoorwegpolitie heeft de handen vol. Anderen duiken uit het niets op in de haven van Nieuwpoort. Er dwalen families rond op Vlaamse wegen, gezinnen met kinderen tussen twee en vijf jaar. Mensen die verzwakt zijn, die kou en honger lijden."

Geeraert liet om die reden een deel van zijn garage als opvanglokaal inrichten. "Het is een zaal met twintig stoeltjes. Er liggen dekens, en er is een doorgang naar het toilet. Ik geef toe: het is een tijdelijke oplossing, maar het is beter dan niks. Nog niet zo lang geleden moesten we de wachtkamer ontsmetten vanwege een luizenplaag, vlak na een golf van arrestaties. Nu zijn we voorbereid. Het bezorgt ons veel werk, maar voor deze mensen is een administratieve aanhouding eigenlijk een verademing. We verstrekken immers ook broodjes en warme maaltijden. Je moet het je eens voorstellen: dat je nergens meer welkom bent, dat geen land je nog hebben wil." Het stond bij de sluiting van Sangatte op vijf november helaas al vast dat de meeste vluchtelingen niet in Calais zouden blijven hangen. Lang voor het ministerie van Binnenlandse Zaken bekendmaakte dat het centrum de poorten zou sluiten, hadden de trafikanten van de Sangatte-lijn elkaar al ontmoet in café Alfred op het Daltonplein in Boulogne-sur-Mer, de vaste afspraakplek van de passeurs.

"We kennen hen, maar wat kunnen we doen?', zeg Guy, onderzoeker bij de cel mensenhandel in Boulogne-sur-Mer. We hebben te weinig bewijzen voor een betrapping op heterdaad. De passeurs zijn nergens meer te bespeuren als iemand bezig is naar Engeland te vluchten.

"Kijk", wijst hij naar twee onschuldige klanten. "Bij twee dozijn creuse oesters en een flesje champagne hertekenden ze deze zomer op het Daltonplein de kaart met de Europese vluchtroutes. Coquelles (waar de Chunnel de gron in gaat, red.) dicht? Dan maar oversteken met vrachtwagens via de havens van Dieppe of Cherbourg. Of via jullie havens: Nieuwpoort, Oostende en Zeebrugge. Of desnoods meteen kiezen voor de lange aanloop. Op het eerste gezicht niet het makkelijkste, maar vaak wel het doeltreffendste tracé: in Parijs of Brussel in een van de TGV-stellen richting Engeland kruipen is al lang een beproefde methode. De politie kan die mensen onmogelijk onderscheppen. Geloof me: nieuws gaat in deze kringen als een lopend vuurtje rond. In Irak en in Europa waren de alternatieve routes lang voordien bekend. Er is immers veel geld mee gemoeid."

'Vijfhonderd dollar voor een geslaagde oversteek, waarvan driekwart af te rekenen bij aankomst in het Verenigd Koninkrijk", zegt socioloog Smaïn Laacher, auteur van het zopas verschenen boek Après Sangatte. "Een kleine achtduizend voor de reis van het Midden-Oosten tot aan het Kanaal, te betalen bij vertrek. Het tarief wordt naar beneden bijgesteld voor een familie, opgetrokken voor een arts of een professor. Naarmate het aantal arrestaties stijgt, of als er zoals nu een sluiting van een centrum op til is, stijgen de prijzen ook", .

Laacher beschrijft hoe met de sluiting van het centrum een oorlog is losgebarsten tussen de zes gestructureerde netwerken die vechten om de koek van Sangatte. "Alle vluchtelingen kennen de naam van de verbindingsofficier die op de parkings rond Calais de indeling van de vluchtelingen regelt. Elke vijftien seconden vertrekt er een vrachtwagen in een Europese haven, eentje ervan wordt die van jullie", promoten ze. In elk circuit doen locals mee: vrachtwagenchauffeurs, Britten en mensen van het vasteland. Sommigen opereren vanuit Sangatte zelf: vluchtelingen die een paar keer tegen de lamp zijn gelopen en van armoe trafikant spelen. Nog anderen zitten in keurige kantoortjes in de stad, zoals in een reisbureau."

Is België een nieuwe topbestemming? "Het is beledigend te veronderstellen dat deze mensen niet naar alternatieven zouden zoeken. Het is niet omdat ze met hun plastic zakje door jullie Vlaamse velden dwalen, dat ze hun verstand niet gebruiken. Vergeet niet, deze vluchtelingen hadden het in hun land min of meer gemaakt; het waren allemaal middenstanders die nu niets meer te verliezen hebben. Hun geld is op, hun ouders zijn vermoord, ze zijn verbitterd. Maar ook jong, slim en taai. Erg taai."

Dat moest vorige week uiteindelijk ook de federale politie toegeven op een interne vergadering, waarvan de inhoud gisteren bekend raakte. Bleek dat in de havens van Oostende en Zeebrugge sinds begin dit jaar maar liefst 2.500 illegalen werden gesnapt, onder wie velen uit Sangatte. De agenten van de scheepvaartpolitie pakten in Oostende maandelijks tachtig illegalen op, in augustus en september waren dat er 160.

Commissaris Geeraert: "Mijn geweten is gerust, ik heb ook de steun van mijn burgemeester die het met me eens is dat er iets moet worden gedaan. Wij kunnen dit niet veel langer bolwerken met alleen de lokale politie, we zijn met te weinig. Het is schrijnend, maar toen er medio augustus 35 slenteraars opdoken langs de A18, waren we blij dat ze snel hun biezen pakten en het grondgebied van Middelkerke op vluchtten - toen waren wij er van af. (Somber) "De jachthaven van Nieuwpoort is de zwakste plek: de agenten van de scheepvaartpolitie bedoelen het goed, maar werken volgens de kantooruren. 's Nachts gaan de poppen er aan het dansen. Alleen het loodswezen houdt nog een oogje in het zeil, maar die mensen hebben ook nog andere dingen aan het hoofd. Veel kans dus dat vluchtelingen met kleine bootjes zachtjes uit de haven wegdobberen."

Die veronderstelling klopt. In het clubhuis van de jachthaven van Nieuwpoort is eigenaars van boten gevraagd om geen verstekelingen mee te nemen. En heel toevallig trainden leden van de Directie Speciale Eenheden er onlangs hoe je met een bootje het havengat van Nieuwpoort verlaat. Geeraert: "Ikzelf ben nog geen boat people tegen het lijf gelopen, maar van de Britse collega's vernamen we dat er wel degelijk een dark number is: onlangs is nabij Dover een hele lading Litouwers opgepakt door de collega's van de Britse politie. Vluchtelingen. Afzonderlijk van elkaar verklaarden ze in een bootje te zijn vertrokken uit Nieuwpoort."

35 slenteraars opdoken langs de A18, waren we blij dat ze hun biezen pakten en het grondgebied van Middelkerke op vluchtten - waren wij er van af'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234