Dinsdag 24/11/2020

F-16's

Operatie 'Sluit de rangen': geslaagd volgens de minister, oppositie ziet dat anders

Defensieminister Steven Vandeput (N-VA) oordeelde dat er geen grote fouten gemaakt zijn in het F-16-dossier, en dat hij noch zijn kabinet op de hoogte gebracht hadden moeten worden.Beeld BELGA

"Een memo." Geen studie, rapport of analyse. Slechts een memo. Volgens defensieminister Steven Vandeput (N-VA) zijn de berekeningen van Lockheed Martin over het langer leven van de Belgische F-16’s niet meer dan dat. Uit de twee door hem gevraagd audits leert hij: de heisa van de jongste weken is totaal overroepen. De oppositiepartijen zien dat anders. "U wist hiervan!"

 Voedselschandalen en legeraankopen. Sinds ze de politieke orde aan het schudden kregen in de jaren 90, veroorzaken ze gegarandeerd beroering in de Wetstraat. Dat bleek deze middag opnieuw in het parlement, tijdens de spoedzitting over de vervanging van de Belgische F-16’s. De hele commissiezaal zat stampvol. Met vooraan minister Steven Vandeput (N-VA) geflankeerd door drie auditeurs. Daarachter een veertigtal parlementsleden die zich vanop hun vakantieadres in allerijl richting Brussel hadden gespoed. En helemaal achteraan een horde journalisten. Allemaal wilden ze het antwoord op dezelfde vraag: hield het leger bewust informatie over de levensduur van onze F-16’s achter?

De parlementsleden moesten het – tot hun groot ongenoegen – voorlopig stellen met zes pagina’s samenvatting van de twee audits binnen het leger. Daaruit blijkt dat er geen sprake is van een militaire samenzwering. Volgens de externe doorlichting door het federaal auditcomité zijn er “geen inbreuken op de wetten” of “ernstige tekortkomingen van de professionele verplichtingen” vastgesteld, maar tegelijk doet het auditcomité een aantal aanbevelingen over “het beheer van communicatiestromen”.

Versta: er zijn geen grove fouten gemaakt. Wel kan de doorstroming van informatie binnen het leger een stuk beter geregeld worden. De interne audit door de legertop zelf komt tot een gelijkaardige conclusie. Die spreekt over "lacunes in de informatiestromen".

Amerikaanse luchtmacht

“De zogenaamde berekeningen waaruit volgens de oppositie zou blijken dat onze F-16’s zonder noemenswaardige meerkost langer konden vliegen, zijn niet meer dan een memo over de metaalmoeheid van onze toestellen”, benadrukte Vandeput in zijn tussenkomst. “Wanneer je luistert naar de specialisten van de Amerikaanse luchtmacht leer je dat kosteloos verlengen echt niet kan. Onder meer de radar, displays, schietstoelen en het landingsgestel zullen vervangen moeten worden. Dat zal ongeveer 2 miljard euro kosten. Bovendien hebben we niet alle correcte gegevens om dit te doen. Daarvoor heb je moderne datarecorders nodig. Op onze vloot van 54 toestellen zijn er maar 16 uitgerust met zulke recorders.” 

Drie weken houdt het F-16-dossier de Wetstraat nu al in zijn greep. Toen kwam via de oppositiepartij sp.a aan het licht dat er berekeningen bestaan van vliegtuigbouwer Lockheed Martin die aantonen dat de Belgische F-16’s langer kunnen vliegen dan gedacht. De berekeningen kwamen er op vraag van de materiaalbeheerder van het leger, het directoraat-generaal Material Resources, maar ze werden daarna niet doorgegeven aan stafchef Marc Compernol en Vandeput. Voor sp.a wees dit op een doofpotoperatie. De partij maakte die claim hard met legermails van de anonieme kolonel X die in 2017, zonder succes, had aangedrongen om Compernol en Vandeput hierover te verwittigen.

Kabinetslid ingelicht

Vandeput noemde het feit dat de nieuwe berekeningen niet tot bij hem waren geraakt drie weken geleden een ‘zware inschattingsfout’ of ‘manipulatie’. Hij bestelde twee audits, een door het leger en een door het federaal auditcomité, om de zaak uit te klaren. België zoekt al drie jaar naar een vervanger voor zijn F-16’s, in de veronderstelling dat die uit dienst moeten. Het gaat om een aankoop van ruim 3 miljard euro. De aanbesteding zit in zijn laatste fase.

Vandeput komt, nu de audits zijn afgerond, volledig terug op zijn woorden. Er is volgens hem geen sprake van een inschattingsfout en al zeker niet van een militaire samenzwering. “Er was geen noodzaak om mij in te lichten. Er werd niet gemanipuleerd. Er zijn geen onaanvaardbare professionele fouten gemaakt”, vertelde hij in het parlement. Wel moest hij toegeven dat in tegenstelling tot wat hij altijd vertelde, zijn kabinet (deels) op de hoogte was over de berekeningen van Lockheed Martin. De minister zelf wist van niets. Een van zijn ondergeschikten werd volgens de interne audit van het leger in februari van dit jaar wel mondeling geïnformeerd over het bestaan van simulaties over de metaalmoeheid van de Belgische F-16’s. Hij kreeg daarbij meteen de melding vanuit het leger dat deze berekeningen in de praktijk “waardeloos” zijn.

“Vandeput heeft altijd volgehouden dat hij niets wist over studies over de levensduurverlenging van de Belgische F-16’s. U hebt mij dus niet naar waarheid geantwoord!”, onderstreepte parlementslid Dirk Vander Maelen (sp.a). Vandeput ontkende dit. Hij beweert naar waarheid te hebben geantwoord. “Ik heb u toen letterlijk gezegd dat er onderzoek was naar het onderhoud en de opvolging van de F-16’s. Daar gaat die memo van Lockheed Martin ook over.” 

Opvallend: ook CD&V-parlementslid Hendrik Bogaert vond het ongehoord dat het leger zelf cijfers als "waardeloos" afdeed tegenover het kabinet-Vandeput. "Zo'n inschatting moet door het kabinet zelf gemaakt worden."

En nu?

Hoe gaat het nu verder? De lopende aanbesteding wordt niet gestopt. Sinds februari evalueert een speciaal aankoopteam binnen het leger de dossiers van de twee overgebleven kandidaten, de Amerikaanse F-35 van Lockheed Martin en de Eurofighter van BAE. Volgens Vandeput kan dit team zijn werk voortzetten. 

Het is de bedoeling om een beslissing te nemen tegen de zomer. In juli wordt een NAVO-top georganiseerd in Brussel. Tijdens de vorige top van het militaire bondgenootschap, ook in onze hoofdstad, wees Amerikaans president Donald Trump België aan als militaire zwartrijder. Ons land schuilt mee onder de NAVO-paraplu, maar stelt daar zelf te weinig investeringen tegenover. Een beslissing over aankoop van nieuwe gevechtstoestellen net voor de top zou premier Charles Michel (MR) een nieuwe internationale afgang besparen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234