Zaterdag 16/01/2021

Operatie 'Red het volkscafé'

Volkskunde Vlaanderen inventariseert vergeten erfgoed

Het gaat niet goed met de voor ons land zo typische volkscafés. De vzw Volkskunde Vlaanderen, de landelijke organisatie voor volkscultuur, wil daar iets aan doen, te beginnen met een inventaris van de nog bestaande exemplaren.

Door Jeroen de Preter

BRUSSEL l 'In de pers lees je elke week wel over een volkscafé dat de deuren moet sluiten', zegt projectcoördinator Laure Messiaen. 'Hoewel we zo graag prat gaan op onze café- en biercultuur laat iedereen dat maar gebeuren. Wij hopen de aanzet te geven tot een kentering.'

De 'reddingsoperatie' is zopas gestart met de lancering van de website volkscafés.be. Wie een aardig volkscafé kent, kan het zelf registreren. Zo helpt u bij de samenstelling van de inventaris die het bestaande erfgoed in kaart moet brengen.

Eerste vraag is uiteraard wanneer een café de titel volkscafé verdient. "Voor een echte definitie is het nog te vroeg", zegt Messiaen. "Maar we kunnen wel al een paar algemeenheden kwijt. Typisch is dat de cafébaas zelf achter de toog staat en zijn klanten één voor één kent. Als nieuwkomer val je er onmiddellijk op.

"Heel belangrijk is dat een volkscafé ook een ontmoetingsplaats is. Je gaat er niet naartoe om een boekje te lezen, wel voor het sociaal contact. Vaak zijn volkscafés ook verbonden aan een vereniging. Ze zijn ook altijd relatief goedkoop en het interieur is in de regel al een aantal decennia niet meer gerenoveerd en dus authentiek."

Volgens Messiaen is het Vlaamse volkscafé nog altijd erg populair. "Vaak wordt gedacht dat alleen oudere mensen nog naar zulke cafés gaan en dat ze samen met de klanten aan het uitsterven zijn. Maar dat beeld klopt niet. We merken dat ook jongere mensen behoefte hebben aan een plek waar ze in een ongedwongen sfeer een praatje kunnen slaan. Problematisch is wel de ouderdom van de uitbaters. Volkscafés zijn meestal geen eigendom van een brouwerij, maar van de baas zelf. Als die geen familieleden heeft die de zaak willen overnemen, verdwijnt het café samen met zijn baas."

Einddoel van het project is voorkomen dat nog meer volkscafés uitsterven. "De eerste stap daartoe is inventarisatie en sensibilisering, ook van de uitbaters zelf", zegt Messiaen. "De eigenaars beseffen vaak niet dat hun café waardevol is en schamen zich er soms zelfs voor dat hun café al zolang niet meer gerenoveerd is. Terwijl zo'n renovatie de ziel van het café zou kapotmaken."

Zodra de inventarisatie is voltooid, wil Volkskunde Vlaanderen workshops organiseren waarin 'caféspotters' worden opgeleid. "De spotters moeten nagaan welke cafés aan de definitie van een volkscafé voldoen. Op basis van hun werk willen we dan in de loop van volgend jaar een boekje maken met de vijftig waardevolste cafés."

Voor dit project laat Volkskunde Vlaanderen zich vooral inspireren door Groot-Brittannië. Messiaen: "Daar is al jaren de CAMRA (Campaign for Real Ale, JdP) actief. Die heeft een lijst samengesteld van ongeveer 250 authentieke cafés die bijzondere bescherming genieten."

Of de Vlaamse volkscafés ooit als monument zullen worden erkend, is volgens Messiaen twijfelachtig en misschien zelfs niet echt wenselijk. "Het lijkt me onvoorzichtig om nu al dergelijke ambities te formuleren. Bovendien kan zo'n erkenning er ook voor zorgen dat zo'n volkscafé een dooie boel wordt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234