Zondag 25/10/2020

ReportageAntwerpen

‘Operatie Nachtwacht is het top-downverhaal. Hopelijk vergeten ze de andere kant niet’

In de Godtsstraat in Borgerhout ontplofte een granaat.Beeld Tine Schoemaker

De uitrol van operatie Nachtwacht wordt op gemengde gevoelens onthaald in de straten waar de afgelopen maanden granaten ontploften. De mensen zijn blij dat er iets gebeurt, maar er zijn ook vragen bij de aanpak. ‘Ik begrijp dat de jongeren het beu zijn continu gecontroleerd te worden door de politie.’

De grootste veiligheidsoperatie in twintig jaar, zo noemt de Antwerpse burgemeester Bart De Wever het. Operatie Nachtwacht moet het toenemende drugsgeweld in de Antwerpse straten een halt toeroepen. Granaten die midden op straat ontploffen en huizen die onder vuur worden genomen, waren al lang geen uitzondering meer. Experts waarschuwden dat het een kwestie van tijd was voor onschuldige buitenstaanders per abuis in de vuurlinie zouden opduiken. De Wever kon niet anders dan ingrijpen.

Officieel startte operatie Nachtwacht pas in de nacht van donderdag op vrijdag, maar donderdag al waren in Borgerhout de eerste agenten te zien die van deur tot deur gaan om informatie in te winnen. Dat soort buurtonderzoek maakt deel uit van het onzichtbare deel van Operatie Nachtwacht, klinkt het bij een woordvoerder van de lokale politie. “Die agenten sprokkelen informatie. In een later stadium is het ook de bedoeling dat we de burgers zullen aanspreken en om tips vragen.”

Bearcats

Het was in de Beukenstraat in Borgerhout dat het geweld begin augustus weer opflakkerde met geweerschoten. Om de hoek, in de Godtsstraat, ontplofte niet veel later een granaat. 

De komst van de politie wordt in de twee straten op gemengde reacties onthaald. “Ik vind het goed dat eindelijk iets gedaan wordt”, zegt Christophe Champange (44). “Het is nodig. Al denk ik niet dat de grotere politieaanwezigheid het geweld helemaal zal stoppen, het zal het eerder verleggen. Zolang dat drugsmilieu niet volledig lamgelegd wordt, zal het nooit volledig stilvallen.”

Wat de machtsontplooiing precies inhoudt, daar willen de bevoegde diensten niet te veel over kwijt. “Het is niet de bedoeling dat we al onze plannen in detail uit de doeken doen”, zegt Philippe Beinaerts, kabinetschef van De Wever. “Het is onze taak om de openbare orde in de straat te garanderen en de veiligheid van de Antwerpenaar te beschermen.”

Dat moet onder meer gebeuren met uitgebreide identiteitscontroles, extra patrouilles en zichtbaarheid van de politie in de straten. Indien nodig kunnen straten tijdelijk afgesloten worden. En als dat niet genoeg is, zijn er altijd de Bearcats, de zwaar gepantserde wagens die Antwerpen enkele jaren geleden in gebruik nam. “Aangezien er oorlogswapens gebruikt worden, zullen de Bearcats op straat aanwezig zijn”, zei De Wever op ATV.

De Bearcats zijn het symbool geworden van de militarisering van de Antwerpse war on drugs. Imposant, dat zeker – maar de wezenlijke bijdrage ervan lijkt al bij al beperkt. Niemand kan exact zeggen hoe zo’n voertuig helpt als een drugsdealer bij een politiecontrole gevat wordt. Vooralsnog zijn er in de Antwerpse straten geen open schietpartijen tussen drugsclans en politie. “Het punt is natuurlijk dat we dat net willen vermijden”, zegt Beinaerts.

Chantal Boes (l.) en Filip Baeyens (r.) van het Cultureel Centrum Deurne.Beeld Tine Schoemaker

Anderzijds is het duidelijk dat er iets moest gebeuren. De zaken op zijn beloop laten, was niet langer een optie. “We begrijpen dus heel goed dat ze iets moesten ondernemen”, zegt Filip Baeyens, de directeur van het cultureel centrum van Deurne. “Je kunt de mensen niet blijven laten schieten. Maar wat De Wever woensdag voorstelde, is het top-downverhaal. Wij hopen dat ze de andere kant van het verhaal niet vergeten: spreken met de buurt en de mensen.”

Weerspannigheid

Criminologe Sofie De Kimpe (VUB) treedt hem bij. Operatie Nachtwacht kan zeker een goed antwoord bieden op het probleem. “Dit is powerplay. Op zo’n moment verwachten mensen ook dat de politie toont wie de baas is, dat de politie hen beschermt en ervoor zorgt dat mensen zich weer veilig voelen.” 

Maar minstens even belangrijk wordt het om vertrouwen op te bouwen in de buurt. “Je moet de mensen goed uitleggen waarom je bepaalde dingen doet. En het politieoptreden moet rechtvaardig zijn. Als het er steeds hardhandig aan toe gaat, of als het telkens dezelfde mensen met een migratieachtergrond zijn die gecontroleerd worden, krijg je sowieso weerspannigheid in die buurt.”

Amin Akrich, jeugdwerker bij vzw Jes, ziet dezelfde bui al hangen. “Ik werk vooral met jongens tussen 16 en 26 jaar”, zegt hij. “Sommigen onder hen vertellen mij dat ze het beu zijn om telkens door de politie tegengehouden te worden. ‘Ik ga mijn identiteitskaart niet meer laten zien als de politie erom vraagt’, zeggen ze me dan. ‘Ik ga lopen.’ Wat ik hen dan zeg? Dat dat niet verstandig is, maar dat ik wel begrijp dat ze het beu zijn om continu gecontroleerd te worden door de politie.”

Opbod

Criminoloog Tom Decorte (UGent) ziet nog meer problemen. “De war on drugs is een drug war geworden. Het antwoord is altijd maar meer militarisering. Niet alleen bij de politie, maar ook bij de criminele netwerken.” 

Het is een opbod waarin de overheid wellicht nooit de bovenhand haalt: daarvoor gaat er te veel geld om in de drugswereld. “Je kunt het stadsbestuur niet verwijten dat het niets doet. Maar de resultaten zijn erg pover. De drugs worden niet duurder of schaarser, het gebruik daalt niet, en de trafiek evenmin. Nochtans kost deze aanpak handenvol geld.”

Het is bovendien nog maar de vraag hoelang het effect van operatie Nachtwacht zal nazinderen. “De criminele netwerken kun je met dit plan niet opdoeken. Het drugsprobleem zal zich gewoon verschuiven, mensen gaan elders hun drugs halen. En zodra die agenten weer van de straat verdwijnen, zal ook de criminaliteit geleidelijk terugkeren”, voorspelt De Kimpe.

Beeld Tine Schoemaker
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234