Zaterdag 19/06/2021

Operageschiedenis in Zuid-Frankrijk

Op het einde van zijn eerste termijn bij het operafestival van Aix-en-Provence kan ex-Muntdirecteur Bernard Foccroulle een mooie balans opmaken, inclusief een Belgische connectie - dit jaar met de Munt en met LOD. Niet verwonderlijk dat men hem heeft gevraagd er nog enkele jaartjes bij te doen.

Het festival van Aix-en-Provence ontstond in de jaren vijftig van de vorige eeuw als een Mozart-festival. Frankrijk wilde ook zijn mini-Salzburg en de Cézanne-stad in de Provence, niet ver van de Middellandse Zee, leek een ideale locatie. Met de jaren is het festival uitgegroeid tot een geduchte concurrent voor de grotere broer in Oostenrijk. Met eigen accenten, zoals een stevige nadruk op educatie. De jaarlijkse 'Europese Muziekacademie' zorgt voor een constante instroom van jong talent in de bezettingen van opera's en concerten.

De operavoorstellingen zelf staan vaak aan de bron van grote coproductietournees. Zo zal de Rigoletto van dit jaar volgend seizoen te zien zijn in de Munt. Ook in het kleinere genre is er een Belgische connectie. Oorspronkelijk zou LOD op het festival een nieuwe opera van Kris Defoort presenteren. Maar die raakte niet af. Snel werd een alternatief in elkaar gestoken door de Portugese componist Vasco Mendonça, een product van de 'Academie'. LOD produceert maar van de typische LOD-stijl is niet veel te zien. The House Taken Over (lllll) is veeleer een kameropera pur sang. De partituur is tamelijk conventioneel en teert met 'griezelige' instrumentatie, van aangestreken xylofoons tot melodica's en zelfs een didgeridoo, op de verworvenheden van de filmmuziek. Maar het libretto naar Julio Cortazar, over een broer en zus die samenwonen in het huis van hun voorvaderen en geobsedeerd geraken door de geesten die door het huis waren, is interessant en de regie van Katie Mitchell is, in de beste Engelse traditie, psychologisch goed doordacht en juist uitgewerkt. Etienne Siebens is de competente dirigent.

Het Gentse gezelschap speelt daarmee in de hoogste liga. Dit jaar herneemt het festival de legendarische Don Giovanni van Dmitri Tcherniakov en zijn er twee grote premières: de genoemde Rigoletto, geregisseerd door Robert Carsen, en als klap op de vuurpijl een Elektra door Patrice Chéreau. Voorts nog een trouvaille: Elena van Cavalli (lllll) wordt voor het eerst sinds de première in de zeventiende eeuw opnieuw opgevoerd door een schare jonge zangers, waarvan ongeveer de helft vroegere Academiedeelnemers.

Dat laatste is een verdienste maar geen succes. Het werk is een tragikomische dissertatie over eros en verlangen, aan de hand van het verhaal over de schaking van Helena door Theseus en de vertwijfelde pogingen van Menelaos om haar terug te winnen door zichzelf te verkleden als vrouw. De regie van Jean-Yves Ruf vindt echter geen ankerpunt tussen het groteske en het sublieme van het gegeven maar blijft steken in het alledaagse.

Melodramatisch

De Don Giovanni van Tsjerniakov (lllll), die ondertussen ook op dvd te krijgen is, is verbluffend: de mythe is op haar einde, Don Giovanni een verlopen familielid van de andere protagonisten en getrouwd met Donna Elvira. Meer Tsjechov dan Tirso de Molina, en met een scheut Poesjkin. Het gebeuren is uitgesmeerd over enkele maanden in plaats van één dag, met verrassende maar zinvolle breuken in de verhaallijn tot gevolg. Voeg daarbij een somptueus decor en een feilloze personenregie en je hebt een grootse opvoering, die eveneens gedragen wordt door een uitstekende cast. Ook hier beloftes uit de Academie overigens, zoals Joelle Harvey als Zerlina. Marc Minkowski is niet op zijn best met het London Symphony Orchestra. De sound is week, je mist zijn normale spitante en romantische stijl.

In Rigoletto (lllll) toont hetzelfde orkest onder Gianandrea Noseda dat het wel tot felle kleuren in staat is. Ook regisseur Robert Carsen kiest voor een schril register. Hij plaatst het gebeuren in een circus, waar mannen komen kijken naar een vrouwentemmersnummer. Die op het eerste gezicht nodeloos sensationele keuze biedt hem bij nader toezien de mogelijkheid om de seksuele ambiguïteit van Rigoletto (wat is dat voor een man die de hovelingen met vrouwen bedient maar zijn eigen dochter opsluit?) te objectiveren, zonder hem meteen als kindermisbruiker af te schilderen. En hij kan zijn typische melodramatische show opvoeren: Gilda als kind in een poppenwoonwagen en als engel op de trapeze onder een sterrenhemel, een ontknoping à la Cirque du Soleil. Een pure, aandoenlijke Gilda (Irina Lungu), een oude, gebroken Rigoletto (George Gagnidze) en een prachtige, donkere Sparafucile (Gábor Bretz) staan tegenover een als personage frisse maar vocaal ontoereikende Hertog van Mantua (Arturo Chacón-Cruz).

Wraakzuchtig

De Elektra(lllll)die Esa-Pekka Salonen en Patrice Chéreau hebben gemaakt is een van de grote momenten uit de recente operageschiedenis. Het primitief-architecturale decor van Richard Peduzzi heeft de monumentaliteit van een stilleven van Cézanne. En Chéreau toont nog eens hoe je door reductie op het wezenlijke, gebaseerd op een grote kennis van de oude verhalen en een nauwgezette analyse van de dramatische details, een 'juiste' voorstelling zonder enig effectbejag kunt maken. Ja, we willen de moord op Klytaemnestra en Aegisth zien; ja, Orest moet op het einde de wijde wereld in, de schikgodinnen tegemoet. Prachtig ook de twee-eenheid van de wanhopig naar het leven verlangende Chrysothemis en de furieus op dood en wraak gerichte Elektra. Evelyn Herlitzius, die drie jaar geleden in de Munt debuteerde in deze rol, is dé Elektra van het moment: jong, fris en krachtig van stem, lenig, aantrekkelijk en angstaanjagend op het toneel. Dat blijft nazinderen, als de zon boven de Montagne Sainte-Victoire.

Het Festival van Aix-en-Provence duurt nog tot 27 juli. Rigoletto is te zien in de Munt in Brussel van 8 tot 23 mei 2014. The House Taken Over is te zien in deSingel in Antwerpen op 11, 12 en 14 september 2013 en in het Concertgebouw Brugge op 14 februari 2014.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234