Dinsdag 25/06/2019

'Opera is een virus waarmee ik iedereen wil besmetten'

De Duitse operazanger Jonas Kaufmann (46) is gemiddeld 300 dagen per jaar van huis. Hij zingt in de beste operahuizen en concertzalen ter wereld en brengt in sneltempo albums uit. Toch heeft hij een soort haat-liefdeverhouding met de operawereld.

Wie bij opera spontaan denkt aan oubollige, onbeweeglijke, aan obesitas lijdende figuren, is hopeloos achterop. Opera rocks, anno 2015. De nakomelingen van Bianca Castafiori hebben plaatsgemaakt voor opwindende zangers met supersterlooks en hoogwaardige acteerprestaties. Een van de grote boegbeelden van de transformatie die zich de laatste decennia heeft doorgetrokken, is Jonas Kaufmann.

De Duitse tenor kreeg de liefde voor zingen en opera van thuis uit mee. Toch vonden zijn ouders dat hij voor een ernstige job moest kiezen. Maar al na het eerste jaar wiskunde aan de universiteit begreep hij dat zingen zijn leven was. Tegen alle advies in schreef hij zich in aan het conservatorium van München. De eerste jaren liepen niet van een leien dakje, maar uiteindelijk kwam er de grote doorbraak in 2006, in het Londense Covent Garden.

Sindsdien wordt de tenor constant gevolgd door de internationale pers. Toen vorig jaar het nieuws van zijn scheiding bekend raakte, werd hij door de pers gekoppeld aan superster Madonna - naar eigen zeggen zonder dat hij haar ooit had ontmoet.

Zelden had een operaster zo veel vrouwelijke fans van alle leeftijden. Zijn looks en de manier waarop hij flirt met de camera spelen daar ongetwijfeld een rol in. Kaufmann: "Het was schrikken toen ik in recensies als 'sekssymbool' werd beschreven. Ik vond het bizar dat er meer over mijn looks werd geschreven en gesproken dan over mijn zangprestaties. Tenslotte ben ik zanger, geen fotomodel.

"Ondertussen begrijp ik dat hoe ik eruitzie deel uitmaakt van wie ik ben. Looks zijn binnen de operawereld heel erg belangrijk geworden. Mensen willen het volledige plaatje. Dat was vroeger heel anders. Mensen werden toen niet de klok rond geconfronteerd met perfecte images. Ze lazen boeken, luisterden naar verhalen en waren het gewend om het beeld in hun hoofd zelf af te maken. Daarom was het toen niet belangrijk dat de rol van de Italian lover door een wat oudere, dikkere tenor werd vertolkt. Vandaag wordt dat niet meer aanvaard. De individuele zangers moeten eruitzien zoals het publiek verwacht. Het kan ook niet meer dat twee zangers die een koppel vertolken elkaar niet aankijken of aanraken. Dat is niet geloofwaardig.

"Opera moet mee evolueren met de tijd, maar dat moet stapsgewijs gebeuren, niet door stompzinnige 'moderne' producties van regisseurs die er helemaal niets van begrijpen. Zulke 'moderne' ensceneringen vol onzin, gruwel en geweld zullen op langere termijn niet méér mensen naar de opera brengen, maar integendeel mensen afschrikken. We mogen niet vergeten dat opera deel uitmaakt van de entertainmentbusiness."

Onbekend is onbemind

De stertenor vindt het zijn missie om zo veel mogelijk mensen in contact te brengen met opera. Dat doet hij via cross-overprojecten met andere genres, door optredens voor tv en openluchtconcerten. Vorig jaar bracht hij maar liefst zes cd's uit. Een daarvan was zo'n cross-overproject: een collectie van melodieën uit de Weimar-periode, de tijd waarin de grote Duitse tenoren tegelijk ook de sterren van de eerste 'sprekende films' waren. Ondanks de kritiek van operapuriteinen, die vonden dat Kaufmann zich niet mocht 'verlagen tot minderwaardige muziek', was het project een groot succes. De cd verkocht als zoete broodjes en ook de concertreeks was in een mum van tijd uitverkocht.

Kaufmann: "Voor mij is opera een virus waarmee ik zo veel mogelijk mensen wil besmetten, zodat ze vervolgens de stap naar een operatheater zetten. Mensen komen niet naar de opera omdat ze het medium gewoon niet kennen. Ze denken dat ze een hoop voorkennis moeten hebben, terwijl dat helemaal niet klopt. Toch heb ik gemerkt dat mensen na een eerste bezoek vaak heel verrast zijn. Ik hoor telkens opnieuw: 'Het was heel opwindend en ontroerend, heel anders dan ik me had voorgesteld.' Zo zie je maar: onbekend is onbemind."

Opera zingen wordt vaak vergeleken met topsport. Operazangers trainen spieren, leren hun ademhaling te beheersen en onnodige spanningen instant op te sporen en weg te werken. Kaufmann begint elke dag met yoga. Want waarom je stem opwarmen terwijl je lichaam nog niet wakker is?

Ook wat en wanneer hij eet, is belangrijk, al zijn er weinig voedingsmiddelen en omstandigheden waarop zijn lichaam slecht reageert. Behalve een hazelnootallergie en allergische astma bij het inademen van rook blijft hij tot nog toe gespaard van ongemakken. Toch blijven dagelijkse routines en rituelen belangrijk. Kaufmann: "Als ik 's avonds moet zingen, slaap ik zo laat mogelijk uit. Op die manier kan ik mijn middagmaal uitstellen, zodat er 's avonds nog wat calorieën overblijven, want eten meteen voor een voorstelling is een slecht idee."

In vergelijking met popsterren hebben operazangers weinig nodig: rust en liters niet-bruisend water op kamertemperatuur. "Voor directe energie tijdens de voorstelling neem ik soms nog wat druivensuiker en af en toe drink ik ook zout water tegen lage bloeddruk. Daar heb ik soms last van wanneer ik zware rollen zing."

Het staat buiten kijf dat Kaufmann een bijzonder getalenteerde, fotogenieke en intelligente zanger is. Toch is er ook kritiek op de man. Hij komt regelmatig te laat op repetities en neemt ongevraagd het woord over van de dirigent, om het orkest zijn visie te geven over het stuk. Tijdens die repetities zou hij ook regelmatig van een heel geconcentreerde houding naar onophoudelijke lachbuien slalommen.

Ook op zijn warme stemgeluid wordt wel eens kritiek geuit. Zo is er het grapje 'If you like your tenor to be a baritone, Kaufmann is your first choice.' Kwatongen beschuldigen Kaufmann er ook van dat hij zelf het gerucht over een affaire met Madonna lanceerde, als publiciteitsstunt.

Geen blad voor de mond

Alle narcistische trekjes en ingeoefende charmeoffensieven ten spijt - enkele maanden terug bracht hij een heel toneeltje op de scène van La Scala in Milaan, waarbij dirigent Hans Rieder tijdens de bisnummers Kaufmanns vlinderdas uitdeed - staat de stertenor erom bekend dat hij leeft voor zijn vak en zich helemaal geeft op de scène.

Kaufmann: "Soms voelt het alsof ik zelf het personage ben geworden en zijn pijn of vreugde voel. Sommige van mijn collega's laten zich leiden door hun brein, ze zoeken perfectie. Daarin ben ik zelf niet geïnteresseerd. Geef mij maar passie. Regelmatig krijg ik na een voorstelling pijn. Hier een blauwe plek, daar een geschaafde knie, terwijl ik helemaal niet weet hoe en wanneer dat is gebeurd. Dat zijn de adrenaline en de passie van het moment."

Naast zijn drukke operakalender en cd-opnames plant Kaufmann ieder jaar tijd in voor recitals met piano. Hij vindt het belangrijk om verschillende soorten muziek af te wisselen, want dat houdt zijn stem gezond. Ook wat operarollen betreft, is hij heel voorzichtig. Kaufmann: "Een zanger kan zijn stem binnen de kortste keren kapot zingen."

Dat heel wat jonge zangers worden kapotgemaakt door het winstbejag en de onkunde van opera-agentschappen en operahuizen, is geen geheim binnen het wereldje. Zelfs een ster als Montserrat Caballé ging bijna kapot aan de onrealistische eisen van een Duits operahuis.

In het boek met de vals bescheiden titel Hebben ze het echt over mij? haalt de stertenor heel scherp uit naar de operabusiness. Het boek werd officieel door Kaufmanns persmanager en ex-journalist Thomas Voigt geschreven, maar volgens insiders had Kaufmann volledige controle over het project.

Dat er niet zoveel reactie kwam op het boek, is waarschijnlijk omdat het enkel in het Duits verscheen. Mogelijk besliste de business ook gewoon om het boek dood te zwijgen. Toch valt het op dat de laatste jaren steeds meer operasterren in de pers openlijk kritiek geven op individuele regisseurs, of dat ze uit protest een productie verlaten. Dat heeft veel de maken met hun sterstatus, die wordt gecreëerd door de machtige marketingmachine van de platenmaatschappijen.

Zangers als Anna Netrebko, Jonas Kaufmann en Dmitri Hvorostovsky zijn kwaliteitslabels geworden. Zij kunnen hun stem laten horen zonder angst voor represailles. Die kans grijpen ze met beide handen. Zo stelde de bariton Dmitri Hvorostovsky onlangs dat de operabusiness geplaagd wordt door amateurisme. Kaufmann gaat nog verder. Hij schopt tegen de heilige huisjes van de operawereld en noemt namen. Zo beschuldigt hij in zijn boek de wereldberoemde dirigent Riccardo Muti van een gebrek aan vocale kennis. Tijdens een auditie zou Muti aan Kaufmann hebben gevraagd om een aria te zingen die absoluut niet geschikt is voor zijn stem.

Maar het stopt niet bij Muti; hij neemt heel de manier van werken binnen het wereldje op de korrel. "Operahuizen willen dat je je jaren op voorhand engageert om een bepaalde rol te zingen, terwijl ik niet kan zeggen hoe mijn stem in die tijd zal evolueren. Het is een beetje alsof een kunstgalerij van een schilder zou eisen dat hij nu al kan aangeven met welk kleurenpalet hij over vijf jaar zal schilderen. Dat is toch absurd! Het moet gewoon helemaal anders. De business moet dringend opnieuw in handen komen van professionelen die het medium door en door kennen en begrijpen."

Geen tijd voor privéleven

Het leven van een operazanger is eenzaam. Ze leiden een zigeunerbestaan, van de ene stad naar de andere, van theater naar theater. Dat ze gevolgd worden door een leger van groupies, die hun geld en tijd besteden aan het volgen van hun idool, maakt hun leven er niet minder eenzaam op. Na het applaus, de minuten durende staande ovaties, de selfies met fans of het uitdelen van handtekeningen, gaat het licht uit en wacht een lege hotelkamer. Zelf formuleert Kaufmann het zo: "Ik ben als een rockster die constant op tournee is. Een tournee die nooit eindigt." Voor een privéleven heeft de zanger en vader van drie weinig tijd. Hij heeft jaarlijks zo'n tien dagen vakantie. Over zijn scheiding vorig jaar, mijdt hij vragen en houdt het bij een kort statement: "Ik vind het heel erg dat het zo is gelopen, niemand wou dit. Zoals voor veel mensen in mijn beroep is het voor mij heel moeilijk om werk en privéleven te combineren."


BIO

Geboren in München op 10 juli 1969, als zoon van een verzekeringsagent en een kleuterjuf. Heeft één oudere zus.

Studeerde aan de Hogeschool voor Muziek en Theater München.

Werkte mee aan 38 cd- en dvd-opnames. Speelde de hoofdrol in de documentaire Berlin 1930 (2014).

Heeft drie kinderen bij zijn ex-vrouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden