Woensdag 08/07/2020

Openstelling archief Pius XII moet naam oorlogspaus zuiveren

Aantekeningen bij een radiotoespraak van Paus Pius XII.Beeld EPA

Vandaag worden de documenten van paus Pius XII die dateren uit de Tweede Wereldoorlog voor het grote publiek toegankelijk gemaakt. Paus Franciscus besloot een jaar geleden het archief vrij te geven in de hoop de naam van de oorlogspaus te zuiveren van beschuldigingen dat hij nazi-Duitsland geen weerwerk heeft geboden bij de Jodenvervolging en de holocaust. Het pontificaat van de Italiaan, die in 1876 geboren werd als Eugenio Pacelli, liep van 1939 tot 1958.

Het contrast tussen de opstelling van het Vaticaan vlak voor de Tweede Wereldoorlog en vertegenwoordigers van de katholieke kerk in de andere Europese landen was opmerkelijk. In verschillende West-Europese landen werden kerken door de nazi's afgebrand, en geestelijken opgepakt en gefusilleerd, omdat ze vervolgde mensen lieten onderduiken in hun kerk. Het Vaticaan hulde zich diplomatiek in stilzwijgen en nam geen uitgesproken standpunt in tegen de nationaal-socialistische Duitse politiek. 

Paus Pius XII oogstte kritiek van het verzet tegen het nazisme, omdat de verzetslieden het idee hadden dat zijn stilzwijgen ook betekende dat hij niets deed tegen het Duitse geweld. Maar de paus wist op discrete manier duizenden mensen, onder wie vele Joden, te redden via het organiseren van vluchtroutes door Italië.

Na de oorlog nam de kritiek op Pius XII verder toe. Zo ontstonden geruchten over zijn betrokkenheid bij de zogeheten 'rattenlijn', de ontsnappingsroute van voormalige nazi's van Europa naar Zuid-Amerika. Maar er werd nooit bewijs gevonden dat Pius aan deze vluchtroutes meewerkte. Wel maakten enkele bisschoppen zich hier schuldig aan.

“Beeld nog altijd te negatief”

In 2015 bleek overigens dat het holocaustmuseum in Jeruzalem zijn teksten over Pius XII had aangepast op verzoek van het Vaticaan. Vooral de bewering dat Pius XII "actief streefde naar een verdrag met nazi-Duitsland om de katholieke kerk te beschermen, zelfs als dat inhield dat het racistische naziregime werd erkend" stuitte de katholieken tegen de borst.

Volgens het Vaticaan is het beeld over de oorlogspaus nog altijd te negatief. Het Vaticaan is er nog altijd van overtuigd dat het zwijgen van Pius XII gedurende de Tweede Wereldoorlog de juiste houding was. De documenten, die in het Apostolische Archief bewaard worden, moeten nu een ander en positiever beeld van de paus naar voren doen komen.

Een deel van het archief van Paus Pius XII.Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234