Dinsdag 06/12/2022

'Openstaan voor schoonheid is puur engagement'

Voor sommigen waren de WTC-aanslagen puur esthetisch genot. Als ethiek en esthetiek botsen, is dat verwarrend

In het klassieke Griekse ideaal waarin het schone en het goede samenvallen, kan schrijver Oscar van den Boogaard zich wel vinden. 'In het lelijke geloof ik niet. Het goede en het kwade zijn betere begrippen voor een gesprek over schoonheid.'

DOOR JOZEFIEN VAN BEEK

Al van kindsbeen af denkt Van den Boogaard na over hoe een ideale wereld er zou moeten uitzien. "Ik maakte tekeningen van een perfecte wereld. Een huis moest bijvoorbeeld transparant zijn. De woningen die ik tekende, lijken sterk op het huis waarin we nu wonen. Je kunt er dwars doorheen kijken dankzij de vele ramen. Als ik in de tuin sta en Steven (Van Watermeulen, zijn partner, JVB) binnen zie rondlopen, lijkt ons huis wel een groot modernistisch poppenhuis."

De woning, een beschermd monument uit 1966 van architect Jean Van den Bogaerde, lijkt voor de auteur het ultieme object van schoonheid. Het is een synthese van Japanse architectuur, Frank Lloyd Wright en Le Corbusier. "We hadden er al vaker over gehoord. Toen het te koop stond, wisten we: dit is ons huis."

Ook objecten hebben voor de auteur een esthetische waarde. "Ik wil me alleen omringen met mooie dingen. Ik ben nogal inhalig op dat vlak (lacht). Soms voel je gewoon dat iets bij je past. Dan klopt het. Over schoonheid praat ik het liefst in die categorieën: iets klopt en is goed of iets klopt niet."

Toch vallen het schone en het goede niet altijd samen. "Toen de vliegtuigen in het WTC vlogen, waren er mensen die dat als een esthetisch genot ervoeren. Het is heel dubbel, want aan de ene kant is het abstract gezien een subliem moment, maar intussen is er wel zoiets als moraal. Wanneer ethiek en esthetiek botsen, is dat verwarrend."

Zelfs in gruwel kan de auteur dus het mooie ontdekken, maar ook in alledaagse dingen. "De grasmaaier van de buren kan evenveel schoonheid in zich dragen als een klassiek muziekstuk. Het belangrijkst is ervoor open te staan, want schoonheid is overal. Dat openstaan is een enorm engagement omdat het betekent dat je gevoelig bent voor alles en dat je alles waarneemt. Helaas ook het lelijke. Het is soms makkelijker om je af te sluiten."

Ook in de kunsten kunnen heel veel zaken Van den Boogaard esthetisch genot verschaffen. Zijn huis is een grote verzamelplek voor beeldende kunst. Overal hangen en staan schilderijen en foto's. Een schilder die erg belangrijk is voor hem is Balthus. In zijn werken lijken jonge vrouwen eindeloos op iets te wachten in een tijdloze omgeving. "Dat afwachtende fascineert me. Pas als je alles al hebt, kun je de tijd echt beleven omdat de broodvraag niet meer beantwoord moet worden. Wat gebeurt er als alles er al is?"

In theater vindt Van den Boogaard niet alleen esthetisch, maar vooral ethisch genot. "Ik herinner me sublieme voorstellingen waarin ik bijna iets metafysisch ervoer omdat ik iets leerde over het bestaan. De laatste voorstelling die me totaal heeft geraakt, was het stuk Maeterlinck dat de Zwitserse regisseur Christoph Marthaler maakte voor NTGent. Het ging over hoe de arbeiders en de heersende klasse met elkaar omgaan, elkaar nodig hebben en samenkomen in muziek. Daarbij voelde ik een enorme liefde voor de mensheid. Muziek kan een goed middel zijn om iets wat je niet kunt benoemen wel te laten voelen. Waar woorden niets kunnen toevoegen, kan muziek dat soms wel."

Dit najaar verschijnt van Oscar van den Boogaard het boek Snobisme voor beginners.

Beeldende kunst

"Er is iets aan de hand in het schilderij La leçon de guitare van Balthus. Ik zag het een paar weken geleden voor het eerst in het echt in Zwitserland. De vrouw houdt het kind vast alsof ze een gitaar bespeelt. Het gaat over een werkelijkheid onder de werkelijkheid. Je ziet iets wat je eigenlijk niet mag zien. Die onderliggende psychologische wereld is tegelijk pure schoonheid en totaal subversief."

Muziek

"Ik heb Dez Mona leren kennen door een nieuw theaterproject waar we samen aan werken, Zwarte romantiek. Ze kunnen een wereld scheppen die niemand anders kan creëren. Het beeld dat ik bij hun muziek voor me zie, is dat van de oogverblindende reflectie van de maan in een vlijmscherp mes."

Film

"Het filmwerk van Manon De Boer vind ik absolute schoonheid omdat het zindert van intelligentie en liefde. Toch is het ook abstract. Haar films zijn zowel zinnelijk als beschouwend. Dat is wat ik zoek in de kunst, alles moet vibreren. Mooi alleen is niet voldoende. Je moet voelen dat er naar iets wezenlijks gezocht wordt, iets wat te maken heeft met de essentie van de mens."

Podium

"De voorstelling Lucia smelt, waarvan ik de tekst geschreven heb, was een groot cadeau voor mij. Sara De Roo en Steven Van Watermeulen speelden zo vrij en gevaarlijk dat ze me heel veel hebben teruggegeven. Ik noem deze voorstelling dus niet uit ijdelheid, maar uit dankbaarheid. Het komende jaar ga ik een vervolg schrijven waardoor ze een tweeluik kunnen spelen."

Literatuur

"Alle boeken die ik van Marguerite Duras heb gelezen koester ik. Vooral om haar toon, die helder, eenvoudig en beeldend is. Poëtisch en provocerend tegelijk. Ze kijkt heel esthetiserend naar de wereld en naar gevoelens. Toch vat ze de pijn van het bestaan, de traagheid van tijd en de verwarring van de hartstocht."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234