Vrijdag 13/12/2019

Openbare omroep heeft ondanks besparingen geld genoeg om medewerkers van tv-bedrijven af te snoepen

'Wat de VRT zelf doet, doet ze niet per se goedkoper'

Het gevolg van anderhalf jaar besparingen bij de VRT? Nog meer besparingen. Zou het kunnen dat het intern produceren van programma's de omroep niet minder maar meer geld heeft gekost? Ja, zeggen de productiehuizen, waarvan sommigen door de economische crisis en het beleid aan de Reyerslaan in comateuze toestand verkeren. 'De VRT zal de helft van zijn personeel moeten ontslaan. Dat is de enige oplossing.'

Door Brecht Decaestecker

"Dat de commerciële zenders moeten besparen, kan ik gezien de huidige economische toestand nog begrijpen. Dat een openbare omroep dat moet doen, terwijl die elk jaar meer geld van de overheid krijgt, dat snap ik niet." Aan het woord is een baas van een Vlaams productiehuis die niet bij naam genoemd wil worden omdat de VRT een grote klant is van zijn bedrijf.

Voor het verhaal dat volgt, wilden velen praten: de gedelegeerd bestuurders, financiële directeurs, directieleden en tv-makers van talrijke productiehuizen, op voorwaarde dat het off the record was. "Niemand kan het zich permitteren om vandaag tegen de schenen te schoppen van de grootste omroep van Vlaanderen", zegt een andere bron. "Het economische klimaat is te destructief. Bij sommige productiehuizen zitten ze nu met hun vingers te draaien omdat er geen enkele bestelling binnen is. Ze kunnen alleen maar hopen dat er spoedig nog iets in de bus valt."

Onder grote druk

Als de eerste bron beweert niet te begrijpen dat de openbare omroep vandaag op de rem moet staan, dan heeft hij het over de jaarlijkse dotatie van de overheid aan de VRT. De openbare omroep krijgt sinds vorig jaar niet elk jaar minder geld van de regering, zoals weleens verteld wordt. De dotatie stijgt jaarlijks met 1,8 procent. Het enige verschil met vroeger is dat die bijdrage van de belastingbetaler voorheen elk jaar met 4 procent steeg.

Die dotatie is goed voor 68 procent van het totale budget van de openbare omroep. De rest moet de VRT zelf uit de markt zien te halen. Dat deel van het budget staat onder grote druk, zo zou je kunnen denken, want het grootste deel daarvan komt van radioreclame, waarvan de budgetten door de economische crisis niet stijgen. Maar dat klopt niet, want de omroep heeft daarover een afspraak met de overheid. Die past het resterende bedrag bij mochten de advertenties op de radio een afgesproken bedrag niet halen.

Met andere woorden: financieel directeur Willy Wijnants kan als enige in de Vlaamse media een ondernemingsplan opstellen op basis van een budget waarvan hij op voorhand zeker weet dat hij het zal krijgen. De commerciële zenders moeten hun plannen bijschroeven nu de economische crisis ervoor zorgt dat hun inkomsten lager zullen uitvallen dan de verwachtingen, want die inkomsten komen voor bijna 100 procent van advertenties.

Hoe komt het dan dat de VRT nog maar eens 71,5 miljoen euro over drie jaar moet besparen? Omdat de openbare omroep blijkbaar meer geld uitgeeft dan er binnen komt. Dat is ook vandaag nog het geval, onder het huidige management, terwijl van de nieuwe directeur Dirk Wauters tot nader orde geen onkostennota's van de Comme Chez Soi of het Carltonhotel in Cannes het bureau van de financiële directeur zijn gepasseerd. Zouden de financiële problemen van de VRT dan toch niet aan de - het moet gezegd - gedeelde hotelkamers van Bettina Geysen en Aimé Van Hecke hebben gelegen?

Drastisch

Toen toenmalig minister van Media Geert Bourgeois (N-VA) en minister-president Yves Leterme (CD&V) in oktober 2006 Piet Van Roe als gedelegeerd bestuurder ad interim uit hun hoed toverden, stelde de comebackkid een drastisch besparingsplan op. Van Roe kwam en zag dat de VRT er niet in zou slagen om over vier jaar zelf 176 miljoen euro uit de markt te halen door bijvoorbeeld radioreclame, dvd-verkoop en het aanbieden van tv-programma's via digitale platformen, iets wat de BBC gratis doet.

Nochtans was dat het bedrag dat in de beheersovereenkomst was afgesproken. Van Roe zou daarom minder uitgeven, in de eerste plaats door zelf meer programma's te maken in plaats van ze uit te besteden aan productiehuizen. De openbare omroep besliste toen om niet langer 77,6 miljoen euro per jaar aan productiehuizen te betalen, maar wel 62,8 miljoen euro. Ondertussen mocht het Rekenhof op vraag van een aantal parlementsleden uitpluizen hoeveel de VRT nu precies uitgaf aan de productiehuizen waarmee het bedrijf nauw samenwerkte.

"Omdat het natuurlijk de makkelijkst te maken rekening was", zegt een goedgeplaatste bron bij een productiehuis. "Je bekijkt de factuur en je weet wat de VRT betaald heeft. Veel moeilijker is het om uit te rekenen hoeveel een programma kost dat bij de VRT zelf gemaakt wordt. De openbare omroep heeft een eigen onderhoudsdienst voor het materiaal, een decorploeg, beveiligingsagenten, een schoonmaakdienst... Noem maar op. Hoe reken je dan uit wat een programma bij de VRT kost als je die overheadkosten meetelt? Mocht je dat doen, dan zou je zien dat een intern bij de VRT geproduceerd programma meer kost dan als wij het maken."

Minder productief

Deze bron is niet de enige die dat beweert. Dat deed iedereen die we hierover aan de lijn kregen. "Als productiehuis zit je met de VRT in de verhouding van leverancier tegenover klant", zegt een financiële man. "Als leverancier ben je dan maar zo goed als het laatste product dat je aflevert. Heeft dat programma geen succes, dan werken ze niet meer met jou. Dat zorgt voor een gezonde druk. Nu is de VRT voor veel programma's zowel klant als leverancier. Dat werkt minder productief."

Om het met de woorden van een andere bedrijfsleider te zeggen: "Stel je maar eens voor dat onze mensen voor ons laatste programma enkel die uren in de montagekamer hadden gezeten die we ook effectief gefactureerd hebben. Het programma was maar half af geweest. Al die extra uren zijn investeringen in je productiehuis die je erbij neemt. Intern bij de VRT werkt men op een andere manier."

Iedereen die we spraken, stelde zich dezelfde vraag: Als de VRT intern programma's maakt, hoe intern is dat dan? De jongste maanden heeft de openbare omroep voor cameramensen, geluidsmensen of regisseurs enorm veel beroep gedaan op freelancers of zelfs op mensen die eigenlijk voor andere productiehuizen werkten. Sommige programma's worden naar verluidt gemaakt door één producer die vast bij de VRT werkt. Alle andere medewerkers zijn freelancers. "Eerst komen er geen bestellingen meer binnen", zegt een topman van een productiehuis. "Daardoor kun je je personeel niet langer werk geven. Vervolgens geeft de VRT die mensen een tijdelijk contract om mee te helpen aan een programma. Hoe intern mag je zo'n programma dan nog noemen?"

Marktverstorend

Iemand anders maakt de vergelijking met een ander overheidsbedrijf: "De NMBS moet toch ook zijn treinen niet zelf maken? In de beheersovereenkomst staat letterlijk dat de VRT de sector moet stimuleren."

Nog straffer vinden ze bij die productiehuizen dat de VRT die nieuwe medewerkers nu meer betaalt dan zij deden. Heel wat productiehuizen die hun medewerkers naar de openbare omroep hebben zien vertrekken, weten ondertussen dat diezelfde mensen daar tot 50 euro per dag meer verdienen. "Daardoor werkt de VRT marktverstorend."

Er doen ook verhalen de ronde over headhuntersbureaus die in opdracht van de VRT op zoek gaan naar de beste medewerkers van productiehuizen. Opmerkelijk, gezien de financiële problemen bij de openbare omroep, al begrijpt iedereen wel waarom de VRT dat doet: "Omdat ze het zelf niet kunnen."

Het was niet toevallig toen elf jaar geleden Woestijnvis werd opgericht door Wouter Vandenhaute, Erik Watté en Jan Huyse. Twaalf jaar geleden was de VRT veel meer nog dan vandaag een log bedrijf waarin creatief werk afleveren allesbehalve evident was. De jongens die later Woestijnvis uit de grond zouden stampen, werkten toen eigenlijk al op hun eentje aan programma's zoals Het huis van wantrouwen, Morgen maandag en Schalkse ruiters alsof ze binnen de VRT een eigen productiehuisje hadden. Omdat toenmalig CEO Bert De Graeve wilde vermijden dat al dat talent naar VTM of VT4 zou vertrekken, gaf hij hen de kans een eigen bedrijfje op te richten, weg van dat weinig inspirerende gebouw aan de Reyerslaan.

Mooie ogen

Na het succes van Woestijnvis volgden veel andere tv-makers hun voorbeeld. Al die productiehuizen ontwikkelden hun eigen huisstijl. Als Kanakna schitterende realityprogramma's zoals Voorbij de grens of Mijn restaurant kan maken, dan komt dat omdat ze na veel reeksen van Temptation Island en Peking Express perfect weten hoe ze dat moeten doen. Die ervaring hebben de zenders niet in eigen huis. Net zoals er aan de top te weinig mensen met tv-ervaring zitten. "Denk je dat Jeroen Meus ook het favoriete gerecht van Hitler gemaakt zou hebben mocht hij dat programma bij Woestijnvis hebben gemaakt? Denk je ook niet dat iemand er hem daar op tijd van zou overtuigen dat niet te doen?"

Met de keuze voor veel meer intern geproduceerde programma's keert de VRT terug naar de manier van werken van twaalf jaar geleden, voor de komst van Bert De Graeve. "Ze willen zoveel mogelijk zelf maken, maar daarvoor hebben ze de mensen niet in huis, behalve dan op de nieuwsdienst, want die hebben ze wel intern gehouden. Als het bij de VRT had gebulkt van de talentvolle regisseurs en producers, dan hadden al die productiehuizen nooit bestaan. Ze hebben onze programma's al die jaren niet besteld voor onze mooie ogen, hé."

Daarmee bedoelt deze bron dat productiehuizen betere programma's afleveren dan diegene die de VRT zelf ontwikkelt. De VOTP, de beroepsvereniging van de productiehuizen, heeft daar zelfs cijfers voor. Twee derden van alle programma's in de top honderd van de kijkcijfers waren vorig jaar afkomstig van productiehuizen. En álle prestigieuze tv-prijzen gingen de voorbije jaren naar programma's van productiehuizen. "Haal alle programma's van de nieuwsdienst en van externe productiehuizen uit het programmaschema en kijk eens wat er dan nog overblijft", zegt een CEO. "Witse mag veel kijkcijfers halen en zeer goed gemaakt zijn, ik wacht nog altijd op de eerste prestigieuze tv-prijs voor het programma."

Overaanbod

Witse is een fictieprogramma dat door de VRT zelf werd geproduceerd en waarvan al een nieuwe reeks in the making is. Hoewel geen enkel ander genre zo duur is als fictie, heeft bij de openbare omroep nog nooit zo'n overaanbod aan series als vandaag op de plank gelegen. Het gaat zelfs zo ver dat netmanager Jean Philip De Tender De smaak van De Keyser, misschien wel de duurste Vlaamse productie ooit, in dezelfde weken kan uitzenden als Van vlees en bloed, een nieuwe fictiereeks van Woestijnvis die nu op donderdagavond zal worden uitgezonden. Vreemd, als de omroep 71,5 miljoen euro moet besparen.

Even vreemd is dat de VRT in deze zogenaamd moeilijke tijden ook niet op een vliegtuigticket meer of minder lijkt te kijken. Lien Van de Kelder en Evy Gruyaert vlogen voor een rubriekje in Vlaanderen vakantieland de wereld rond. Peter Van de Veire trok voor zijn stunt deze week nog naar Moskou. Thomas De Soete bezocht voor zijn programma op Canvas acht wereldsteden en Jeroen Meus ging Plat Préféré draaien in onder andere Londen, Memphis, Barcelona en Beieren. "Laat die laatste twee programma's nu net twee programma's zijn waarvan je denkt: daar is misschien net niet lang genoeg aan gesleuteld", zegt een topman van een productiehuis. "Als de VRT zelf programma's voor Canvas wil maken, dan moeten ze zich meten met wat Martin Heylen met Terug naar Siberië en Jan Leyers met De weg naar Mekka hebben gemaakt. Dat is de maatstaf."

Waar de meeste tv-makers voor vrezen, is dat vernieuwende programma's geen kans meer zullen krijgen. Naar verluidt zou het vandaag niet langer mogelijk zijn om nog groen licht te krijgen voor programma's als Schalkse ruiters, Het eiland of Fata morgana. "Elk idee moet nu voorbij een comité passeren waar gekeken wordt wat men ermee kan doen op het internet en op de radio en of er ook een boek voor gemaakt kan worden", zegt een bron. "Vroeger zag iemand een goed idee en zei die: 'Go for it.' Maar wat kosten die crossmediale projecten en brengt het de VRT wel iets op, behalve dan de sms-voting in Steracteur sterartiest?"

De gevolgen van die nieuwe politiek van de VRT kunnen wel eens drastischer zijn dan vandaag vermoed wordt. Een aantal productiehuizen zullen voor hun leven moeten vechten. Zeker als de VRT nog een hap zou bijten uit de 62,8 miljoen euro die de omroep nu jaarlijks aan programma's bij productiehuizen bestelt. "Er zullen zeker doden vallen", wordt ons verteld. Daar zijn twee belangrijke redenen voor. Ten eerste zullen ook de commerciële zenders hen niet meteen met open armen ontvangen, want vtm en VT4 zien hun reclamebudget dezer dagen als sneeuw onder de zon verdwijnen. SBS, moederbedrijf van VT4 en Vijftv, heeft al besparingen aangekondigd. Er zijn negen mensen bedankt voor bewezen diensten en het bedrijf liet weten ook meer intern programma's te zullen produceren. Ten tweede heeft de VRT langdurige en exclusieve contracten lopen met een aantal productiehuizen. Als de omroep minder programma's bij externe bedrijven zal bestellen, is de kans groot dat enkel nog die productiehuizen die een exclusiviteitsdeal getekend hebben bestellingen zullen binnenkrijgen.

Afvloeiingsstrategie

De openbare omroep heeft aangekondigd 150 mensen die vertrekken niet te zullen vervangen. Daarmee alleen al zou de VRT één derde van de beoogde 71,5 miljoen euro kunnen besparen, zo wordt aan de Reyerslaan beweerd. De directies van de productiehuizen menen dat de openbare omroep eigenlijk veel meer jobs in eigen huis zou moeten schrappen. "Heeft de VRT echt een eigen hersteldienst nodig? Kunnen ze niet veel meer outsourcen? Heeft iedereen daar eigenlijk altijd iets om handen? Nemen ze daar niet veel meer tijd dan wij om een programma op te nemen?", vraagt men zich af. "Er werken bij de VRT naar verluidt 150 managers. Dat zijn meer mensen dan er bij het grootste productiehuis werken. Moet dat?"

Mediaspecialist Carl Decaluwé (CD&V) zei daarover gisteren in de commissie media van het Vlaams Parlement dat de VRT een onderzoek heeft laten uitvoeren door een extern bureau. Dat moest uitzoeken hoeveel mensen er te veel werken aan de Reyerslaan. "Ze hebben uitgerekend dat er 300 mensen te veel werken bij de VRT", aldus Decaluwé in het parlement. "Ze hebben daar ook een afvloeiingsstrategie voor uitgedokterd. Waar is dat plan naartoe? Begraven onder druk van de vakbonden?"

Volgens verschillende tv-makers werkt er bij de VRT vandaag dubbel zoveel volk als nodig: "Als ze bij de VMMa met zeshonderd mensen tv maken en bij de VRT met tweeduizend, zal de meest ideale situatie dan niet ergens in het midden liggen?" Niet dat men goede hoop koestert dat het ooit zover zou komen: "Welke politicus heeft vandaag het lef om zoveel volk bij de VRT op straat te zetten? Hoewel dat op lange termijn wellicht de enige oplossing is. Anders zal de openbare omroep zelf al zijn programma's moeten maken. In dat geval zijn er twee mogelijkheden: ofwel mogen we met z'n allen bij de VRT gaan werken ofwel kunnen we beter de televisie definitief uitzetten."

Bij sommige productiehuizen zitten ze momenteel met hun vingers te draaien omdat er geen enkele bestelling binnen is. Ze kunnen alleen maar hopen dat er spoedig nog iets in de bus valt

In de beheersovereenkomst staat letterlijk dat de VRT de sector moet stimuleren. De NMBS moet zijn treinen toch ook niet zelf maken?

Haal alle programma's van externe productiehuizen uit het programmaschema en kijk eens wat er dan nog overblijft

Als ze bij de VRT zelf programma's voor Canvas willen maken, moeten ze zich meten met wat Martin Heylen met Terug naar Siberië en Jan Leyers met De weg naar Mekka hebben gemaakt. Dat is de maatstaf

n Phara.

n Plat préféré.

n Witse.

n Weg met De Soete.

n Doodgraag leven.

n Peter live.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234