Maandag 06/07/2020

Open Vld kiest voor communautaire N-VA-strategie

In het federalisme van de liberalen lijkt een redeneerfout geslopen

Afgelopen dagen ontspon zich op deze pagina's een interessant debat over de communautaire koers van Open Vld en N-VA. Somers en Dewael (Open Vld) hielden een pleidooi voor wat ze zelf federalisme noemen terwijl Johan Van Overtveldt (N-VA) alleen heil ziet in het confederalisme van zijn partij (DM 16/11 en 18/11). Open Vld doet zijn uiterste best om zich van de nationalisten te onderscheiden, maar in essentie lijken ze hetzelfde te zeggen.

Het communautaire standpunt van Open Vld dat Dewael en Somers in hun stukje uit de doeken deden, ligt volledig in de lijn van wat daarover in de Toekomstverklaring staat die de partij volgend weekend zal bespreken op haar inhoudelijk congres. Open Vld kiest daarin voor een federalisme (resolutie 82 Toekomstverklaring) waar plaats is voor samenwerking tussen de deelstaten en de diversiteit van de verschillende landsdelen wordt gerespecteerd (resolutie 83). Op basis van deze omschrijving kan de partij zich terecht als een alternatief voor N-VA voorstellen. De Vlaams-nationalisten hebben ook oog voor samenwerking en diversiteit, maar willen dat niet doen binnen de bestaande federale constructie. Zij gaan voor een confederalisme dat, afgaande op statuten van de partij, uiteindelijk naar een onafhankelijk Vlaanderen moet leiden. De liberalen kiezen daarentegen voor België (resolutie 80).

Echte liberalen

Tot daar klopt de redenering van Open Vld. Wie in dit land wil ondernemen én afkerig staat ten aanzien van doorgedreven flamingantisme kiest in 2014 beter voor de 'echte' liberalen. Alleen lijkt bij de volgende stap in de logica van de Open Vld'ers het duidelijke onderscheid met de nationalisten van N-VA als ijs voor de zon weg te smelten. Open Vld wil immers een federalisme dat stoelt op het meerderheidsbeginsel (resolutie 84). Daarbij moeten de mechanismen die de Franstaligen in dit land beschermen tegen de Vlaamse politieke numerieke meerderheid, worden afgebouwd. Door deze eis verschilt het liberale communautaire standpunt in essentie in niks meer van de wensen van N-VA.

Het liberale plan komt immers neer op de herroeping van wat men in de Vlaamse Beweging de 'grendelgrondwet' noemt. Bij de eerste staatshervorming van 1970 werd beslist om de Franstalige minorisatievrees weg te nemen door een reeks mechanismen in het leven te roepen die er voor moesten zorgen dat de Nederlandstaligen geen maatregelen konden doorvoeren waar de Franstaligen zich niet in konden vinden. De Vlaamse partijen hebben immers meer dan de helft van de Kamerzetels die nodig zijn om een wet gestemd te krijgen. Daarom werd er beslist dat de federale regering uit evenveel Nederlandstaligen als Franstaligen moet bestaan, werd de dubbele meerderheid ingevoerd die voor staatshervormingen nodig is en werd de alarmbelprocedure in het leven geroepen waarmee de Franstaligen ten allen tijde een wetsvoorstel kunnen afblokken waarmee ze het niet eens zijn.

Dat Open Vld deze 'grendelgrondwet' nu wil terugschroeven is om verschillende redenen opvallend. Ten eerste vereist het een verregaande staatshervorming met lange onderhandelingen die de partij naar eigen zeggen niet wil, zeker niet in 2014. Daarnaast kan men zich de vraag stellen wat een dergelijke hervorming op het Brusselse niveau zal teweegbrengen. Het Brussels Gewest is de spiegel van het federale niveau. De Nederlandstaligen zijn er in de minderheid en worden via allerlei grendels beschermd. Moeten die volgens Open Vld ook worden afgebouwd? De liberalen geven daarop geen antwoord, maar men kan er zeker van zijn dat de Franstalige partijen dit onmiddellijk als tegenprestatie zullen vragen.

Einde van het land

Maar de meest fundamentele opmerking die op de liberale plannen valt te geven, is dat het bevriezen van de Vlaamse meerderheid de essentie is van het federale België dat de partij zegt te verdedigen. De liberale plannen lijken daarentegen het einde van het land te bewerkstelligen. De periode voorafgaand aan de beschermingsmechanismen laat dit zien. Vlaanderen is wellicht nooit dichter bij de onafhankelijkheid geweest dan die keren dat men tegen de wil van de Franstaligen wilde ingaan. Toen men in Vlaanderen voor de terugkeer van koning Leopold III stemde (1950), dreigde een burgeroorlog met het zuiden van het land.

En als Open Vld dan stelt dat de beschermingsmechanismen alleen voor het sociaal-economische moeten worden afgebouwd, dan breng ik graag de Eenheidswet (1960) in herinnering. Een rechtse regering van liberalen en christendemocraten voerde toen op basis van de 'ideologische congruentie' die Somers en Dewael aandragen, straffe besparingen door die België in de chaos stortten. De reactie in het door de PS gedomineerde Wallonië was heel duidelijk: als het rechtse Vlaanderen zijn rechtse ideeëngoed wil opleggen aan het linkse Wallonië, dan hoeft België voor ons niet langer. Dat net die redenering de kern vormt van de N-VA-strategie voor 2014 maakt van Open Vld bondgenoten van de nationalisten die ze verafschuwen. N-VA hoopt dat de PS de redenering van 1960 in 2014 herhaalt wanneer de partij met het rechtse 'herstelbeleid' geconfronteerd wordt dat N-VA wil doorvoeren. Zo denkt de partij de PS tot het confederalisme te verleiden.

In het federalisme dat Open Vld voorstelt lijkt dus een redeneerfout te zijn geslopen. Eisen om beschermingsmechanismen af te bouwen is niet verboden. Maar in zijn huidige vorm kan het federalisme van Open Vld bezwaarlijk als een alternatief worden beschouwd voor het 'eufemistische separatisme' van N-VA. Integendeel, het is een zeer stoere Vlaamse boodschap verpakt als een soort unionistisch federalisme.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234