Zaterdag 04/12/2021

opdrachtenvoor de nieuwe fiscusbaasVandaag begint Hans D’Hondt, de nieuwe topman van de FOD Financiën, aan zijn eerste werkdag bij de belastingen. Zijn opdracht: de fiscus omvormen tot een efficiënte geldmachine die de staatskas vult.

‘De enige die de fiscus kan redden is een Raad van State die de twee toplui eruit gooit.’ De hoge cabinetard van de paarse regering wond er geen doekjes om als het ging over wat er met de FOD Financiën moest gebeuren. We schrijven begin 2007, de tijd waarin het personeel op de barricaden stond tegen de hervormingen, maar ook die waarin de fiscus rekenfouten maakte van 883 miljoen euro, nadat de computer op eigen initiatief enkele nulletjes in negens had veranderd op een paar honderd belastingformulieren.Drie jaar na datum is de smeekbede van de cabinetard verhoord. Jean-Claude Laes, voorzitter van het directiecomité en acoliet van minister van financiën Didier Reynders (MR), is weg. Zijn tweede man, de PS’er Jean-Marc Delporte, evenzeer. Beiden werden door de Raad van State geschrapt omdat ze ten tijde van hun benoeming niet langs een tweetalige jury gepasseerd waren. Jean-Pierre Arnoldi, een oudgediende van de fiscustop, nam enkele maanden ad-interim over, maar trok intussen definitief de deur van de FOD Financiën achter zich dicht. Vandaag om 9 uur volgt Hans D’Hondt hem officieel op.Maar D’Hondt zal deze ochtend niet alleen een onthoofde administratie terugvinden. Hij erft ook een fiscus in verval, ondanks de fors opgetrokken informaticabudgetten en het succes van de elektronische belastingaangifte Tax-on-Web. Het recentste jaarverslag (dat over 2008) meldt dat de FOD Financiën zelfs zijn eigen doelstellingen niet haalt, noch in aantal grondige controles (die twee jaar of verder teruggaan, FD), noch in het aantal beheerscontroles, gericht op specifieke punten in de fiscale aangifte.De fiscus heeft niet één probleem, maar lijdt onder een waterval aan grote en kleine onvolkomenheden die er allemaal samen voor zorgen dat de belastingcontroles, de inning en de invordering niet lopen zoals het eigenlijk zou moeten. Belastingambtenaren hopen, bijna tegen beter weten in, dat D’Hondt een oplossing vindt voor “de manke communicatie, de verregaande politisering en het aanhoudende mismanagement”. De Morgen peilde bij verschillende actoren naar wat de nieuwe topman zou moeten doen om de fiscus weer vlot te trekken, en kwam uit bij volgend todolijstje.

“De fiscus snakt naar leiding”, zucht een ambtenaar. Hij vergelijkt Jean-Claude Laes met de burgemeester van een middelgrote Waalse gemeente: altijd lachen, altijd wuiven, veel beloven en weinig doen. Jean-Marc Delporte was Laes’ tegenpool: een man met een directe lijn naar het hoofdkwartier van de PS, die er naar verluidt een erezaak van maakte om het vooral oneens te zijn met zijn enige hiërarchische overste. “Dat werkte de performantie van de controledienst niet in de hand”, gniffelt de controleur.Daar komt nog bij dat de fiscus jarenlang op alle niveaus gebukt ging onder vage plannen en trage benoemingen, onder meer omdat bij de Raad van State klagen over benoemingen bij de fiscus tot een nationale sport uitgegroeid was. In december van vorig jaar werd op die manier de benoeming van nog maar eens zes gewestelijke directeuren in Antwerpen geschorst. Het zoveelste vonnis in de rij waar de fiscus slecht uitkwam. “Het is de hoogste tijd dat het ophoudt”, zucht een bron hoog in de hiërarchie van de FOD Financiën. “Iedereen binnen de fiscus mobiliseren achter dezelfde gemeenschappelijke doelstelling is zonder twijfel de eerste opdracht van de nieuwe topman.”

De tweede moet zijn: een beleid uitstippelen. De fiscus is de jongste jaren al te vaak van gedacht veranderd. Eerst was het motto dat elke belastingplichtige om de zes jaar gecontroleerd moest worden. Daarna moesten belastingambtenaren plots weer hun dossiers kiezen, en vervolgens werd er weer in de richting van een of andere tussenoplossing gestuurd. Insiders hopen dat D’Hondt zal zorgen voor een duidelijke lijn die de indruk wekt dat iedereen gecontroleerd kan worden, zonder effectief iedereen te hoeven controleren. Carl Devlies, de staatssecretaris voor Fraudebestrijding, wil dan weer dat de nieuwe topman de ongelijke behandeling van belastingplichtigen aanpakt. Een recente studie van Deloitte & Touche, een adviesbureau, toonde aan dat er elk jaar méér Belgen géén belastingaangifte indienen - voor aanslagjaar 2008 waren 308.254 particulieren en 33.486 bedrijven in dat geval. Bovendien hebben de 420.000 bedrijven amper 4 procent kans om gecontroleerd te worden. De fiscus, adviseert Deloitte, moet intensiever gebruikmaken van risico-analyse via datamining, een elektronische manier om alarmbellen in belastingaangiften op te sporen. Het systeem is jaren geleden al bij de administratie ingevoerd, maar kennelijk werkt het niet optimaal bij gebrek aan eenduidige criteria.Het probleem ligt echter niet alleen bij verkeerd gebruikte gegevens, maar ook bij het feit dat de fiscus zo weinig met zijn data doet. Het Rekenhof meldde in een rapport van december dat cijfers zelfs binnen de muren van de fiscus niet behoorlijk doorstromen. Ook de toegang tot databanken draait voortdurend in de soep: een veertiental uiterst nuttige databanken blijven door een computerprobleem verboden terrein voor fiscale controleurs. Een centrale databank over beleggingen is er nog altijd niet, en een hele rist beschikbare gegevens, zoals de data die de fiscus van zijn collega’s in het buitenland ontvangt, worden niet of onvoldoende gebruikt.Bij de Bijzondere Belastinginspectie (BBI) wordt zelfs al gesuggereerd dat het misschien niet onzinnig zou zijn om werk te maken van de detachering van belastingambtenaren naar buitenlandse ambassades, waardoor onze belastingdiensten makkelijker toegang zouden krijgen tot de patrimoniumgegevens van Belgische belastingplichtigen in het buitenland. Nog een kopzorg waarmee D’Hondt de komende maanden af te rekenen krijgt.

De nieuwe voorzitter van het directiecomité zal ook moeten uitvlooien hoe hij de juiste mensen op de juiste plaats in zijn organisatie krijgt. Een opdracht waarvoor ongetwijfeld heilige huisjes moeten sneuvelen. “De fiscus heeft 30.000 mensen in dienst, maar slechts een beperkt aantal is geschikt om grote ondernemingen te controleren”, zei Jean-Pierre Arnoldi, de fiscustopman op rust, in het begin van het jaar tijdens een afscheidsinterview. Wellicht gaat achter dat zinnetje een groot deel van het drama van de fiscus schuil. Er zijn genoeg belastingambtenaren, maar vaak hebben ze niet de juiste competentie om bij te springen waar de nood het hoogst is. Of ze zitten gewoon op de verkeerde plek: de fiscus worstelt met een enorm personeelstekort in Antwerpen en Brussel, omdat een voorbijgestreefde anciënniteitsregel ervaren ambtenaren aanmoedigt om onder hun kerktoren te gaan werken. D’Hondt zal hen diets moeten maken dat de moderne tijden meer flexibiliteit behoeven, en zal dat aan de vakbonden verkocht moeten krijgen. Hij zal ook werk moeten maken van de herscholing van duizenden belastingambtenaren, en terzelfder tijd een uittocht van het personeel opvangen. De fiscus krijgt in de komende jaren een enorme uitstroom van personeel te verwerken, omdat alle babyboomers in de administratie op pensioen vertrekken. Omdat er voor elke vijf vertrekkers maar drie nieuwe mensen aangeworven worden zou dat het personeelsbestand van de fiscus in enkele jaren tijd moeten terugdringen van 29.000 tot 18.000 à 20.000. En dat moet gebeuren te midden van een grote interne reorganisatie van de FOD Financiën.Sinds Philippe Maystadt in 1992 de fiscus, de btw en de douane onder één paraplu wilde verenigen, heeft de FOD Financiën eigenlijk nooit behoorlijk gefunctioneerd. Het eerste wat D’Hondt mag doen is afbouwen: de logge, centraal geleide beslissingsstructuur wordt weer vervangen door een flexibeler organogram waar afdelingsdirecteuren met een zekere autonomie elk een belangrijke cel leiden. Een nuttige ontwikkeling, die echter wel vereist dat de topman zijn diensthoofden stevig superviseert.

Intussen wordt van D’Hondt ook verwacht dat hij de brug slaat tussen de fiscus en de politiek. Om wetgevingen bij te sturen bijvoorbeeld: de verregaande complexiteit van ons fiscale stelsel is al jaren een doorn in het oog van de belastingcontroleurs, omdat het zo diep wegzinkt in detaillistische regeltjes dat er overal wel een achterpoortje voor belastingontwijking open blijft staan. Daarenboven wordt de controleurs vaak de toegang tot cruciale gegevens versperd - zelfs de Raad van State gaf onlangs te kennen dat de belastingdiensten makkelijker inzage moeten krijgen in bankrekeningen als dat voor een fiscale controle moet. Volgens Rita Dreessen, de voormalige personeelsdirecteur van de FOD Financiën, is de status-quo zelfs een bewuste keuze van Didier Reynders. “Reynders heeft geen belang heeft bij een performante controle van de belastingen”, zegt Dreessen in de reportage Het failliet van Financiën, die volgende zondag te bekijken is in Panorama.Reynders opende in het verleden in elk geval steevast zijn paraplu bij elke zweem van kritiek: “Maar we innen toch elk jaar méér belastingen, mijnheer?” Dat is echter een excuus waarachter de voogdijminister zich vandaag niet meer zal kunnen wegsteken. Reynders gaf onlangs nog toe dat de fiscale ontvangsten dit jaar met dik 8 procent gedaald waren, van 93,59 miljard euro in 2008 naar 85,91 miljard in 2009. Zo’n daling is uniek in de geschiedenis van België: bij elke andere economische crisis hield een hoge inflatie de stijging van de belastinginkomsten in stand. Vandaag, bij een inflatie die tegen het nulpunt aanschurkt, voelt de overheid alle effecten rechtstreeks in zijn portemonnee. Als de bedrijven hun voorafbetalingen afromen omdat ze toch minder winst voorspellen, stokt de teller van de schatkist. Als er minder dividenden betaald worden, waar normaliter inkomstenbelasting op geïnd kan worden: idem. Insiders hopen alvast dat die toestand voor Hans D’Hondt een momentum creëert om bij de politiek te lobbyen voor een eenvoudiger fiscaal systeem, en voor wettelijke mogelijkheden om de muren tussen gerecht, banken en fiscale administraties te slopen.

Het belangrijkste wat D’Hondt daarnaast nog zal moeten doen, vinden verschillende gesprekspartners, is praten. Gewoon, omdat de fiscus gebaat is bij meer openheid. Het parlement, dat een soort Comité P voor de fiscus wilde, werd teruggefloten door de Raad van State, maar dat hoeft niet te betekenen dat meer controle op de fiscus, hetzij van binnenuit, hetzij door de minister, geen goede zaak zou zijn. Zowel intern als extern is er een grote vraag naar meer transparantie over wat de fiscus doet, en hoe ze het doet. Communicatie is in de FOD Financiën evenwel altijd een probleem geweest. “Er werd amper gepraat”, getuigen ambtenaren, “en ook de boodschappen naar de gewestelijke kantoren kwamen nauwelijks door, tenzij misschien met heel veel ruis.” Maar ook in externe communicatie schiet de fiscus volgens velen schromelijk tekort. De rulingdienst, bijvoorbeeld, een afdeling die ingeschakeld wordt als belastingplichtigen vooraf afspraken willen maken over de fiscale gevolgen van economische transacties, weigert een openbaar jaarverslag te maken. Nochtans is zo’n jaarverslag elementair voor investeerders die willen voelen welke wegen de Belgische fiscus bewandelt, omdat het haarfijn vertelt wat er kan voor de Belgische fiscus, en wat er niet kan. En daar is het een belastingdienst, ook één met een nieuwe topman, finaal toch om te doen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234