Dinsdag 07/07/2020

Opbreken eurozone komt nog dichterbij

Voor Duitsland, Finland en Nederland is een muntunie met Cyprus, Griekenland en Portugal onmogelijk

In de laatste acht maanden voor de bom in Cyprus barstte, werd ik vaak - en vaak meesmuilend - herinnerd aan een voorspelling die ik eind november 2011 heb gedaan. Ik verkondigde dat de leiders van de eurozone nog tien dagen de tijd hadden om de euro te redden. Een soortgelijke, zij het minder dramatische voorspelling deed ik in 2006 toen ik schreef dat de regering van Romano Prodi de laatste kans was voor Italië om een houdbare positie in de eurozone te verwerven.

De regering-Prodi liet het afweten. Die tien dagen in 2011 gingen zonder actie voorbij. Nu is het 2013, de euro is er nog, ook in Italië - en ik maak nog altijd prognoses. Onverschrokken doe ik er vandaag nog een schepje bovenop. Een eurozone die zulke verschillende landen als Duitsland en Cyprus bevat is niet houdbaar, ook al weten de EU en Cyprus te elfder ure nog tot een vergelijk te komen. Een operationele bankenunie met toezicht, daadkracht en een depositogarantie zou een minimale voorwaarde zijn geweest om een uiteenlopend monetair stelsel tegen de waarschijnlijkheid in te laten functioneren. Dit zou in elk geval de problemen van de Cypriotische banken hebben opgelost. Maar de eurozone heeft niet zo'n bankenunie. Ze zal ook over vijf jaar niet zo'n bankenunie hebben. Duitsland is er ronduit tegen omdat het voor de Duitse belastingbetaler te duur is. Paradoxaal genoeg zou ook Cyprus ertegen zijn, want het zou het einde betekenen voor zijn businessmodel als offshorecentrum voor buitenlandse spaartegoeden. Welke bankenunie er op den duur uiteindelijk ook zal ontstaan, maakt voor deze crisis niet meer uit.

Wat er vorige week op Cyprus is gebeurd, vormt geen diepe oorzaak van allerlei kwesties. Maar het illustreert wel volmaakt het probleem dat de eurozone met gezamenlijke actie heeft. De jongste escalatie begon met de gevaarlijke afspraak om gegarandeerde tegoeden aan te slaan. De beleidsbepalers van de eurozone mogen juridisch nog zo onderlegd zijn, economisch zijn ze analfabeet. Hun o zo geniale idee was om de gegarandeerde tegoeden onder de 100.000 euro niet af te romen, maar eenvoudig te belasten. Ze beseften niet dat ze feitelijk de belofte verbraken die inherent is aan een depositogarantie en het gevaar liepen een bank run op gang te brengen.

Drie blunders na mekaar

Het Cypriotische parlement wees deze idiote afspraak terecht van de hand. Maar de Cypriotische regering maakte vervolgens drie blunders achter elkaar. De eerste was het besluit van president Nicos Anastasiades om hulp bij Rusland te zoeken. In plaats van met de eurozone samen te werken, werkte hij haar tegen. Vooral de Duitsers zagen dit als een openlijk vijandige stap. Die ook nog eens onbezonnen was, want de Russen gingen er niet op in. De tweede was het besluit om vorige week drie kritieke dagen lang niet met de Europese ministers van Financiën en de eurowerkgroep te communiceren. De derde was het voorstel van de Cypriotische regering op donderdag om een 'sovereign wealth fund' in het leven te roepen, een staatsfonds bekostigd door een greep in het pensioenfonds en andere overheidsbezittingen. Al op vrijdag maakte Angela Merkel hiermee korte metten.

Wat er vorige week gebeurde is een sprekend voorbeeld van hoe Europese politieke leiders niet het algemeen welzijn verdedigen, maar zeer onprofessioneel eng-nationale belangen nastreven.

Maar het belangrijkste gevaar dat ik wil beklemtonen is geen groot ongeluk. Dat kan natuurlijk gebeuren. Maar ik vermoed dat het gevaar uiteindelijk schuilt in de herhaalde beleidsfouten van de eurozone. Het effect daarvan is traag, maar stapelt zich wel op.

De schadelijkste van deze fouten was het beleid van asymmetrische aanpassing door middel van bezuinigingen. Op Cyprus vallen nu banken om doordat eerder de Griekse staat en Griekse banken omvielen, en doordat de eurozone een private betrokkenheid heeft afgedwongen. Ook in Italië veranderde een recessie door bezuinigingen in een crisis. En daardoor weer kon een protestbeweging tegen de euro en tegen de gevestigde orde bij de laatste verkiezingen tot de grootste politieke partij in het Italiaanse parlement uitgroeien. Er is een goede kans dat de leider hiervan, Beppe Grillo, weleens een absolute meerderheid zou kunnen halen als later dit jaar in Italië nogmaals verkiezingen zouden worden gehouden.

Als tegenover de bezuinigingen in het zuiden op zijn minst nu maar een expansief begrotingsbeleid in het noorden zou hebben gestaan, dan zou het algehele begrotingsbeleid in de eurozone macro-economisch neutraal zijn geweest. Maar doordat het noorden is mee gaan bezuinigen, had de eurozone ten slotte een primair begrotingsoverschot in een recessie. In zo'n omgeving vindt eenvoudigweg geen economische aanpassing plaats. En bij gebrek daaraan kan er geen oplossing voor de crisis komen.

Dwang nodig

Ik geloof al een tijdje dat het voor Duitsland, Finland en Nederland onmogelijk is om een muntunie met Cyprus, Griekenland en Portugal te vormen. Tenzij beide partijen het eens worden over een symmetrischer aanpassing, politiek en economisch, dient er aan dit experiment een einde te komen.

De voorspelling die ik in november 2011 heb gedaan en die ik vandaag nog eens herhaal, is dat het op een dag waarschijnlijk zal eindigen, ook al is die dag misschien nog ver. Ik kan niet uitsluiten dat de verschillende regeringen toch nog zullen doen wat juist is, maar drie jaar crisismanagement doet anders vermoeden.

Met het huidige beleid zal dwang nodig zijn om tegen de belangen van de bevolking in te blijven gaan. U hoeft geen euroscepticus te zijn om vast te stellen dat zo'n muntunie ook hoogst immoreel is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234