Woensdag 29/06/2022

ReizenVerenigde Staten

Op zoek naar verborgen schatten in Zuid-Utah

Slapen in de wildernis van Zuid-Utah: koud maar magisch. Beeld Jonathan Vandevoorde
Slapen in de wildernis van Zuid-Utah: koud maar magisch.Beeld Jonathan Vandevoorde

Tussen Utahs drukbezochte nationale parken en het beroemde Lake Powell ligt een verlaten labyrint van spectaculaire canyons, uitgestrekte hooglanden en kleurrijke badlands. Ook het Grand Staircase Escalante National Monument is een geologisch sprookjesland.

Jonathan Vandevoorde

Ik heb het geluk dat ik, in een vorig leven als reisleider en de laatste jaren als wandel- en fotografiegids, de Amerikaanse Southwest al vele tientallen keren heb doorkruist. Vanuit landschappelijk oogpunt vind ik de zuidelijke helft van de staat Utah een van de indrukwekkendste gebieden op onze planeet, en er was zoveel dat ik nog niet had gezien. Als ik op een grauwe decemberdag incheck in een sfeerloos motel in het stadje Kanab, in het uiterste zuiden van Utah, begint voor mij een trip down memory lane maar evengoed een nieuwe ontdekkingsreis.

Dat Kanab ooit gesticht werd door mormonenpioniers, is onmiskenbaar. Rijen statige wilgen langs de straten, in perfect rasterpatroon neergelegd, zorgen tijdens de verzengende zomers voor schaduw. Nu steken hun grillige, kale silhouetten streng af tegen de oranjebruine rotshelling van de zandstenen tafelberg op de achtergrond. Alle straten zijn 110 voet breed, 33 meter, zodat de huifkarren in één keer konden omkeren. Brigham Young, de visionaire leider van de mormonen en stichter van Utah, had het midden de 19de eeuw aan zijn volgelingen zo opgedragen toen hij ze vanuit Salt Lake City de woestenij instuurde om het land vruchtbaar te maken. Langs de straten werden greppels gegraven die het schaarse regenwater vanaf het rotsplateau naar de erven van de pioniers brachten. Deze irrigatiekanalen zijn pas eind jaren zeventig van de vorige eeuw ondergronds gegaan.

Kanab is onder Amerikanen een begrip: in de canyons in de omgeving werden vanaf de jaren vijftig vele tientallen westerfilms gedraaid. “Utah’s Little Hollywood” noemen ze het hier. Enkele draai­locaties, zoals de Pahreah Townsite en Johnson Canyon, zijn nog steeds te bezoeken maar niet meer dan clusters ruïnes van houten gebouwen in het lange gras. Filmsterren zoals John Wayne en Dean Martin waren geregeld te gast in de Parry Lodge, een Victoriaans motel dat in Kanabs centrum nog altijd de aandacht opeist.

Hier in Kanab logeerde John Wayne ooit. Beeld Jonathan Vandevoorde
Hier in Kanab logeerde John Wayne ooit.Beeld Jonathan Vandevoorde

De Parry Lodge is intussen niet de enige accommodatie meer in Kanab. Sinds enkele decennia is het toerisme hier de economische gangmaker: Kanab als uitvalsbasis voor bekende parken zoals Zion en Bryce Canyon. Of voor het grootste wildernisgebied van Amerika buiten Alaska: Grand Staircase Escalante National Monument (GSENM), door locals gewoon The Monument genoemd.

Zongebakken steppe

Om te begrijpen hoe groot en afgelegen The Monument is, moet je de kaart raadplegen. Het gebied zit ingeklemd tussen highway 89 in het zuiden en westen, highway 12 in het noordwesten, de Waterpocket Fold, een 150 kilometer lange plooiing in de aardkorst, in het noordoosten, en het stuwmeer Lake Powell in het zuidoosten. Daartussen bevindt zich een 7.600 vierkante kilometer grote, onontwikkelde woestenij, ongeveer zo groot als Limburg en Vlaams-­Brabant samen, van zongebakken steppes, ruige badlands en grillige canyons. Er ligt nauwelijks asfalt, alleen grindwegen en dirt tracks, waardoor de huurauto­rijdende toeristen het doorgaans overslaan op hun reis van nationaal park naar nationaal park.

Geheel ten onrechte als je het mij vraagt, maar vervoer is wel een dingetje in zo’n omgeving van extremen. Ik heb in Las Vegas weliswaar een pick-uptruck met vierwielaandrijving kunnen huren, maar zal mijn plannen in functie van het weer, dat in december nogal veranderlijk kan zijn, voortdurend moeten aanpassen, kom ik snel achter. Ik werd in het bezoekerscentrum van Kanab meteen al gewaarschuwd door een jonge ranger: hij legt uit dat zand na regen solider wordt om op te rijden, maar dat bentoniet – bij droog weer keihard – daarentegen in een genadeloos glibberige boetseerklei verandert waarin zelfs de stoerste 4x4 komt vast te zitten. Gelukkig heb ik kampeermateriaal en een oorlogsvoorraad eten en drinken mee, zodat ik kan bivakkeren waar en wanneer het uitkomt. En met een zendertje kan ik via een communicatiesatelliet een noodsignaal uitzenden indien nodig. Ik zal toch keuzes moeten maken, zand of klei, naargelang de weersomstandigheden.

Omdat er nauwelijks asfalt ligt in The Monument, laten de meeste toeristen het links liggen. Geheel ten onrechte. Beeld Jonathan Vandevoorde
Omdat er nauwelijks asfalt ligt in The Monument, laten de meeste toeristen het links liggen. Geheel ten onrechte.Beeld Jonathan Vandevoorde

Boze boeren

Generaties mormonenpioniers lieten hun vee grazen op de hoogvlaktes van de White Cliffs bij Kanab of op het uitgestrekte Kaiparowits ­Plateau ten noorden van hier. Dit was ooit “BLM land”, zoals de ranger het noemde, verwijzend naar de Bureau of Land Management, de afdeling van het ministerie van Binnenlandse Zaken die vanuit Washington alle federale gronden beheert waarvoor landbouwers graasrechten kunnen krijgen. In 1996 echter tekende Bill Clinton in een ceremonie bij de Grand ­Canyon het decreet waarmee GSENM als natuurgebied werd opgericht en van de ene op de andere dag off limits werd voor mijnbouwfirma’s die hun zinnen hadden gezet op de steenkoollagen en de uraniumhoudende gesteenten in de bodem. Clintons actie was vooral gericht op het behoud van een uniek landschap vol fossiele schatten, bijzondere archeologische sites van pre-­Colombiaanse indianenculturen en voor de lokale stammen heilige ceremonie- en begraafplaatsen. Veeboeren behielden in het nieuwe natuurgebied wel hun graas- en maairechten, maar konden ze niet meer verkopen aan anderen tenzij aan de overheid, waardoor velen het sindsdien financieel moeilijk kregen.

“De Clinton-regering heeft toen nauwelijks overlegd met de lokale gemeenschap. Er werden zoveel beperkingen opgelegd dat veehouderij voor velen onrendabel is geworden. Dat heeft kwaad bloed gezet”, vertelt Dennis Judd mij als ik hem thuis opzoek in Kanab. Dennis heb ik in de jaren negentig leren kennen, toen ik als reisleider onderweg was met groepen en zijn souvenirwinkel in Kanab een vaste pitstop was. In zijn huis, drie straten­blokken achter de Parry Lodge, hangen kitscherige cowboy­schilderijen aan de muren.

Dennis Judd. Beeld Jonathan Vandevoorde
Dennis Judd.Beeld Jonathan Vandevoorde

Denny, zoals ik hem altijd heb gekend, laat zich diep wegzakken in een bruine sofa, cowboyhoed op. In zijn tienerjaren begon hij zijn carrière als bellhop (piccolo) in de Parry Lodge, later leverde hij de paarden aan de filmploegen en naderhand kreeg hij als stuntman zelf ook rollen in menig westernfilm. Eind jaren zeventig besloot hij zich op het toen opkomende toerisme te richten: hij begon een trading post waar hij cowboyspullen en ambachtelijke producten van de Navajo-­indianen aan passerende bezoekers verkocht. “Het was een spannende tijd, want mijn vader had weliswaar vijftig stuks vee, maar die bijbaantjes voor de films waren een broodnodige maar erg wisselende aanvulling op ons inkomen. Het opkomende toerisme bleek een goudmijn voor de Judds en Denny’s winkel, met later een cowboyrestaurant erbij, draaide op volle toeren. “Nu is het alsof Californië hier komt wonen”, gromt hij, doelend op het feit dat veel Californiërs de hoge belastingen en verslechterde levenskwaliteit in hun staat ontvluchten en naar kleinere steden in de Southwest emigreren, zoals Kanab, waar nieuwe villawijken woekeren als bodemschimmels.

Het landschap rond de Toadstool Hoodoos, rotsformaties die als bij wonder gespaard bleven van erosie. Beeld Jonathan Vandevoorde
Het landschap rond de Toadstool Hoodoos, rotsformaties die als bij wonder gespaard bleven van erosie.Beeld Jonathan Vandevoorde

Onder het mijnbouwvriendelijke beleid van president Trump werd GSENM een regionale splijtzwam. In 2017 maakte Trump Clintons beslissing ongedaan en werd het natuurgebied in oppervlakte zowat gehalveerd. Als een zwerende puist kwamen de meningsverschillen tussen boeren en nieuwkomers over landgebruik open en bloot te liggen. Velen vinden Clintons decreet van destijds nog steeds een regelrechte land grab, zoals de uitbater van de voedingszaak in Escalante het noemde: grondje-pik door de federale overheid. Milieuorganisaties en indianenstammen daarentegen spanden rechtszaken aan tegen Trump om de kans op nieuwe natuurschade zoveel mogelijk te beperken en GSENM in zijn oorspronkelijke grootte te herstellen.

De interesse van de mijn­bouw­bedrijven bleef echter uit en in oktober 2021 werd Trumps botte snijwerk door de Biden-regering ongedaan gemaakt, al zal het nog wel een generatie duren vooraleer de maatschappelijke wonden in gemeenschappen als gevolg van de hele controverse geheeld zijn.

Waaidorpen en woestenij

Wie niet over een vierwielaangedreven bakbeest beschikt, kan langs de geasfalteerde highway 89 op een Amerikaanse steenworp van Kanab de Toadstool Hoodoos bezoeken. De korte wandeling ernaartoe is GSENM in het klein: een labyrint van droge beekbeddingen, washes genaamd, die bij zomers onweer in kolkende stortbeken veranderen en daardoor het landschap telkens een nieuw aanzien geven. Een decor van ronde bentoniet­heuvels die dooraderd zijn met banden wit, oker, paars, roze en bruin. De hoodoos zelf – rotspilaren als bij wonder gespaard door de anders zo nietsontziende erosie – staan rondgestrooid op een plateau boven deze buitenaardse woestenij, grijze hogepriesters midden in een kleurrijk mineralenuniversum.

null Beeld Jonathan Vandevoorde
Beeld Jonathan Vandevoorde

Naast highway 89 en de korte Burr Trail in het uiterste noorden van GSENM is route 12 nog het enige asfaltlint dat enigszins in de buurt van het gebied komt. Na een kille rustdag met regen en natte sneeuw verlaat ik Kanab om, ter hoogte van het beroemde Bryce Canyon, deze moeder aller roadtrips aan te vatten. De 12 betekent meer dan 100 kilometer pure landschappelijke extase. De route gaat terug naar de laatste kolonisatiegolf van de mormonen in de 19de eeuw waarbij nederzettingen als Cannonville, Escalante en Boulder werden gesticht. De pionierssfeer waart nog altijd rond in deze waaidorpen. Leegstaande huisjes staan half op instorten en autowrakken zijn het tuinmeubilair.

Diepvrieskist

Halverwege de highway 12 zet ik mijn tentje op in een natuurcamping in de Calf Creek Canyon. Tamarisken en wilgen langs de oevers geven ’s zomers schaduw in een kloof waarvan de bleke rotswanden stralen als in een bakoven. Nu de zon echter achter de canyonwand verdwenen is, logeer ik in een diepvrieskist. Na het bereiden van een snelle eenpansmaaltijd wil ik in mijn slaapzak duiken als de luchtmatras onder mij ontploft – de scheur is zo groot dat ik er mijn vuist in kan steken. Er rest mij niets anders dan op een lege matras op de grond de nacht door te brengen. De felle maan kruipt immer hoger en ik krijg het steeds kouder. Ik kom maar niet in slaap, ook al heb ik zowat al mijn kleren aan. Ik besluit de laatste uurtjes voor zonsopgang in de auto door te brengen. Ik zet de motor en de verwarming een tijdje aan: -11° C toont het dashboardschermpje. In de zachte stoel van mijn pick-uptruck, gehuld in mijn slaapzak, val ik als een blok in slaap.

Na zonsopgang maak ik vanuit de camping een stille wandeling naar de sluierwaterval waar deze plek bekend voor staat. Na bijna een uur lopen bereik ik een indrukwekkend amfi­theater van gladgepolijste zandstenen wanden waar een ijskoude stroom water ononderbroken van naar beneden druist. Mossen kleuren de vochtigste plekken op de wanden, ijspegels groeien onder een overhangende richel. Ik ben de barre nacht meteen vergeten.

Mijn uiteindelijke doel is een paar wandelingen te maken langs de Hole-in-the-Rock-Road (HITRR) die vanuit het dorp Escalante het natuurgebied in twee stukken snijdt. De eigenaardige naam slaat op een doorgang die de mormonenpioniers destijds uit een rotswand hebben moeten hakken om met de huifkarren tot bij de Colorado­rivier – nu Lake Powell – te kunnen komen. Links en rechts van de brede grindweg is niet zoveel te zien, tenzij je van droog gras, naaldstruiken en koeien houdt. De meeste paden zijn nog een spannende rit over een zijdelingse dirt track van de HITRR ­verwijderd; hierop is vierwielaandrijving onontbeerlijk. Die routes geven toegang tot verborgen natuurschatten in de lagergelegen canyons van de Escalante River die vanaf een gemarkeerde parkeerplek alleen te voet – en met een goed richtingsgevoel én een gps-horloge of kompas – te bereiken zijn. Zo kost het mij vanaf de auto nog dik twee uur om af te dalen tot aan de Escalante om dan ter plaatse vast te stellen dat het water in december te diep is en te snel stroomt om erdoorheen te waden. Hierdoor is een spectaculaire rotsformatie ergens in een canyon aan de overkant nu niet bereikbaar.

Lower Calf Creek Falls, een verborgen parel. Beeld Jonathan Vandevoorde
Lower Calf Creek Falls, een verborgen parel.Beeld Jonathan Vandevoorde
Om wandelroutes in The Monument te kunnen bereiken, heb je meestal een 4x4 nodig. 
 Beeld Jonathan Vandevoorde
Om wandelroutes in The Monument te kunnen bereiken, heb je meestal een 4x4 nodig.Beeld Jonathan Vandevoorde

Gelukkig is er de wandeling naar de Peek-a-Boo en Spooky Slot Canyons. Het wandelspoor ernaartoe begint op een parkeerplaats langs de HITRR zelf. Slot canyons zijn door regenwater uitgeschuurde kloven die soms zo smal zijn dat een mens er nauwelijks doorheen komt, vandaar de naam (slot betekent ‘gleuf’). Zo liggen er vele honderden verstopt in de canyons van de Southwest. Voor de zekerheid hebben de rangers op de parking twee gietijzeren palen naast elkaar opgesteld die, naar ik zo inschat, net geen dertig centimeter uit elkaar staan: “Als je hier niet tussen past, moet je deze wandeling niet doen”, staat erbij. De rangers overdrijven niet: ik leer wat ‘worm hole’ betekent als ik mij, na een uur afdalen, schurend en schrapend door de zeer nauwe passages van Peek-a-boo pers. Het is een opwindende belevenis, maar niet geschikt voor mensen met claustrofobie – of een breed postuur.

Die avond zet ik mijn tentje neer op een plekje waar eigenlijk niet gekampeerd mag worden, in het hart van the Monument. Maar het is december en er is in tientallen kilometers in de omtrek geen mens te bekennen, dus wat geeft het? Leave no trace. Het lukt mij om een vuurtje aan de gang te krijgen waardoor ik het de rest van de avond en een deel van de nacht warm genoeg heb. Ik staar naar het vuur in het gezelschap van enkele hoodoos die bewegingloos dansen in een rotstuin ontworpen door de duivel in het schijnsel van het maanlicht en de sterren. Dit is Avontuur met de grote A. De A van alleen op de wereld, van absolute vrijheid. En dat is een heel intens oergevoel. Waar vindt een mens dat nog?

Deze reportage is mede mogelijk gemaakt met financiële steun van het Matchingsfonds.

De oorlogsvoorraad van uw correspondent. Beeld Jonathan Vandevoorde
De oorlogsvoorraad van uw correspondent.Beeld Jonathan Vandevoorde

Praktisch

Vervoer Het best vlieg je op Las Vegas, vandaar rijd je in ongeveer vier uur naar Kanab. Bij Sunny Cars is de huursom is altijd all-inclusive, bijbetalen voor extra kilometers of aanvullende verzekeringen is dus niet nodig.

Beste periode Het wandelseizoen loopt van maart tot mei en van oktober tot ­november. Van juli tot september is het er te heet om te wandelen, maar de hotels en campings rondom GSENM zitten dan vol vanwege het toeristenseizoen. Neem op excursies altijd voldoende water mee, minstens 4 liter per persoon per dag.

Accomodaties Kamperen kan op de daartoe aangewezen kampeerplekken, reserveren via recreation.gov. Wildkamperen mag, behalve langs paden of bij de trailheads. Info in de bezoekerscentra in Kanab, Escalante en Boulder. Met uitzondering van Kanab, Torrey en Bryce Canyon zijn accommodaties schaars. Buiten het seizoen is er altijd wel een bed beschikbaar in Tropic, Cannonville, Escalante of Boulder.

Bezienswaardigheden In de bezoekerscentra is veel informatie te vinden over de natuurlijke attracties en wandelingen ernaartoe. Sommige zijn met een gewone wagen te bereiken bij droog weer. Soms is een pittige wandeling nodig waarbij een gedetailleerde routebeschrijving en kompas of gps-horloge goed van pas komt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234