Zondag 20/10/2019

Op zoek naar kinder-tijd

Ouders brengen meer tijd door met hun kinderen dan in de jaren 60, maar dat ervaren ze niet zo. Is er echt te weinig tijd of voelen ze zich opgejaagd? En wat levert al die qualitytime met ons kroost eigenlijk op?

Ik heb een kuisvrouw en een afwasmachine. Ik strijk nooit en ik kook amper. In principe heb ik dus meer tijd voor mijn zoontje dan huisvrouwen in de jaren 50. Maar ik merk wel dat ouders vandaag een zware mentale last dragen", vertelt Kim, sinds tien maanden moeder van een zoon. "Ik denk aan achttien andere dingen terwijl ik met m'n kind bezig ben: ik moet nog iets regelen voor mijn werk en zijn kleertjes klaarleggen en nog iets leuks bedenken om tijdens het weekend te doen en die vriendin bellen die het moeilijk heeft en moet ik eigenlijk niet dringend beginnen sporten?"

Ouders besteden vandaag ruim twee keer zoveel tijd aan hun kinderen als in 1965. Deze week publiceerde The Economist een onderzoek in elf hoge-inkomenslanden en daaruit blijkt dat een moeder elke dag bijna twee uur bezig is met haar kinderen. In de jaren 60 was dat maar een uur. Bij vaders ging dat van een kwartier naar een uur per dag.

Ook Belgisch tijdsonderzoek toont aan dat we de laatste twintig jaar toch iets meer met onze kinderen bezig zijn. Meer nog: we hebben meer vrije tijd tout court. En toch is het goed zoeken naar iemand die het niet druk, drukker, drukst heeft, of worstelt met het idee dat de tijd voor de kinderen er voortdurend bij inschiet. Hoe kan ons gevoel zo haaks staan op de objectieve realiteit?

Dankzij e-mail kunnen we veel efficiënter communiceren dan per post. In theorie zou ons dat meer tijd en rust moeten opleveren. Wat vroeger een dag in beslag nam, is nu in een halve minuut gepiept. "Maar het resultaat is dat we nu veertig mails per dag sturen", zegt socioloog Ignace Glorieux (VUB), die tijdsonderzoek verricht. "Via Spotify en Netflix kun je alles bekijken en beluisteren wat je wilt."

Dat overaanbod maakt ons onrustig en geeft ons het gevoel overal tijd tekort te komen, en bij opvoeden is het niet anders. Glorieux: "Vroeger was de moeder de hele dag thuis maar ze ondernam weinig activiteiten met haar kinderen. Het was niet ongewoon om pas op je vijftiende voor het eerst de zee te zien."

Gezinspsychologe Nina Mouton vertelt dat ze met haar gezin van het rustige Waasmunster naar Sint-Amandsberg bij Gent is verhuisd. "Ik schrok van het aanbod aan kinderactiviteiten hier in de stad. Van wetenschapsdag tot kunstnamiddag, ik vind het wat verlammend. En omdat het kan, heb je het gevoel dat het moet."

Gezinnen functioneren helemaal anders dan vijftig, zestig jaar geleden. We krijgen minder kinderen, waardoor ze kostbaarder worden en we aandachtiger met hen omgaan. We volgen hun schoolwerk goed op, maken samen puzzels en zoeken leuke, kindvriendelijke activiteiten.

Kirsten ging zo vorige week met haar dochter naar het kindertheater. Amper twee jaar is het kind, en het was leuk, maar toch kreeg ze daar het gevoel dat ze te laat was. "Het liep daar vol vrouwen met baby's." Mouton kent een koppel tweeverdieners dat elke zaterdagochtend om halfnegen gaat peuterzwemmen. "In een ander dorp, op twintig minuten rijden!"

Kim: "Ik ken ook zo'n koppel. Terwijl wij op zondagmiddag nog in onze pyjama rondlopen, hebben zij er met hun kinderen al een hele dag op zitten. Ze zijn gaan zwemmen en daarna naar Planckendael geweest. En dan voel ik mij schuldig omdat ik weer niets met mijn babyzoon heb gedaan. Al die foto's op sociale media zorgen wel voor wat druk." Klaas, vader van een meisje: "Ouders vergelijken ook, hè. Waarom kan dat ene kind al op het potje en de mijne nog niet?"

Beperkte buitenruimte

Sinds de jaren 60 zijn psychologie en opvoedkunde fors gepopulariseerd. "Van vrouwenblaadjes tot semiwetenschappelijke boeken: ouders worden aangemaand om heel bewust bezig te zijn met de opvoeding van hun kinderen", vertelt Michel Vandenbroeck, professor gezinspedagogiek (UGent). "Er is een enorme druk om een semiprofessionele opvoeder te zijn."

Komt daarbij dat we het inmiddels ook vanzelfsprekend vinden dat elk gezinslid zichzelf ontplooit en geluk nastreeft. Vandenbroeck: "In een gezin wordt nu constant onderhandeld: van welk tv-programma die avond bekeken wordt tot wie op de kinderen past tijdens dat driedaagse congres in het buitenland."

Fijn natuurlijk, al die kansen en mogelijkheden, vindt Vandenbroeck. Zeker voor vrouwen, van wie het leven zich vijftig jaar geleden beperkte tot de was en de plas. Maar zoiets komt niet zonder voortdurend balanceren, onderhandelen en hollen om alles geregeld te krijgen.

En soms ook schaamte en schuldgevoel, als ouders graag willen blijven werken of tijdens het puzzelen nog aan achttien andere dingen denken. "Vroeger waren er wellicht meer jobs die je kon achterlaten", denkt Klaas. "Je kwam 's avonds thuis en je draaide de knop om. Nu kun je 's avonds makkelijk doorwerken. En je moet ook eerst nog de file door. Iedereen heeft gewoon meer stress."

Mouton: "De reflex is dan ook nogal vaak: je wist dat toch? Omdat we zo bewust voor kinderen kiezen, moeten we daar de gevolgen van dragen. Alsof iemand de impact van een kind echt kan inschatten."

Maar het gaat ook over buiten spelen. Prille ouders van nu hebben misschien nog net de tijd meegemaakt dat niemand het raar vond dat ze hele dagen weg waren: met vriendjes in bossen of velden rondzwerven. 's Avonds kwamen ze tegen etenstijd moe, hongerig en vuil terug naar huis. Fantastisch was dat. Maar ze geven ook toe: niet met mijn kind. Want ondertussen hebben we het trauma van Dutroux gehad, en ook: het verkeer.

De actieradius van kinderen - dus de buitenruimte waarin ze alleen bewegen - is fors gereduceerd. Net als het aantal plekken waar ze alleen zijn, zonder volwassenen. "Kinderen verplaatsen zich nog zelden zonder toezicht", zegt Vandenbroek. "Speelpleinen zijn beveiligde plekken, maar de weg ernaartoe niet." Daarin kruipt dus tijd.

Bewust en veilig opvoeden dus. Maar ook de invulling daarvan - wat ís goed opvoeden? - is veranderd. Zoals Klaas zegt: "Ik ben er zeker van dat hoe meer tijd je er insteekt, hoe beter voor je kind."

Paranoïde opvoeden

In 1946 kwam Baby and Child Care uit van dokter (Benjamin) Spock, een boek dat jarenlang even goed verkocht als de Bijbel. Dr. Spock spoorde ouders aan om niet langer autoritair maar flexibel te zijn, om hun kinderen met liefde en genegenheid te behandelen en ze als individuen te beschouwen.

Dat klinkt vandaag allemaal heel vanzelfsprekend, maar in die tijd was zijn boodschap ronduit revolutionair. "De late jaren 60 gelden als een scharnierpunt: ouders werden toen neergeknuppeld met twee volstrekt tegenstrijdige adviezen", weet Vandenbroeck.

"De ene methode stelde dat je moest opletten voor verwende kinderen. Moeders werd aangemaand ze in een box te zetten en ze niet teveel op te pakken als ze jammerden, anders zouden ze nooit uitgroeien tot zelfstandige volwassenen. En dokter Spock zei dat ouders hun intuïtie moesten volgen en genieten van het ouderschap." Het is nogal duidelijk welke strekking de bovenhand kreeg.

Laat geen prikkel onbenut. Het is geen toeval dat jeugdbewegingen tegenwoordig wachtlijsten hebben, vindt Vandenbroeck. "De verwachtingen voor onze kinderen liggen hoog en met kansen bieden bedoelen we eigenlijk leerkansen." En alles kan worden rechtgetrokken: ga dan naar de logopedie of een andere specialist.

Paranoïd parenting noemt kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen dat, naar een populair boek van Frank Furedi die ouders oproept om alsjeblieft al dat opvoedkundige advies links te laten liggen en niet zo bezorgd te zijn.

Vanobbergen: "Ouders staan heel dicht bij hun kinderen, en toch is spelen en samen tijd doorbrengen vaak erg instrumenteel. Ze willen zo hun kinderen goed opvoeden en helpen ontwikkelen."

Let ook maar eens op al dat speelgoed dat belooft goed te zijn voor een of andere vaardigheid.

Experimenteerdrang

Mouton vermoedt ook dat die behoefte aan tijd met de kinderen voortkomt vanuit een gemis. "Veel mensen zijn opgegroeid met afwezige vaders." De genderkloof blijkt wel nog erg groot en vrouwen doen veel meer praktische dingen terwijl mannen met hun kinderen spelen of helpen met huiswerk. "Maar mannen willen het vaak anders doen dan hun eigen vader", ziet Mouton.

Jens, vader van twee: "Mijn vader had nogal de neiging om mijn initiatief te fnuiken, terwijl ik nooit nee zeg. We zijn streng, maar ze mogen wel alles proberen. Als ze zelf fruit willen snijden met een aardappelmes of koffie zetten, dan nemen we daar de tijd voor. Soms maken we het ons als ouders wat lastig zo, maar ik geloof in die experimenteerdrang."

Dus hup: een beetje goede ouder hijst het kroost dit weekend in een regenjas en laarsjes en trekt het winterse bos in. Contact met de natuur, weet u wel. "Ik voel me snel schuldig na een dag luieren in de zetel", geeft Kirsten toe. "Alsof ik mijn dochter iets ontzeg."

Tegelijk kan ze zich niet herinneren dat ze met haar eigen ouders van hot naar her moest. "Sporten ja, dat was belangrijk. Mijn zus en ik hebben basket gespeeld. En soms met mijn vader op Knack Wandeling, maar daar zat ik als puber niet echt op te wachten. Er werd minder vanuit het kind geredeneerd. Terwijl wij vandaag erg vertrekken vanuit de vraag: wat is er goed voor mijn kind?"

Uitstapje met het gezin

Ja, wat is er eigenlijk goed voor dat kind? En wat is voldoende tijd en welk effect heeft dat allemaal op een gezin? Wat levert de investering eigenlijk op? Niemand die het echt weet. "Je kunt onmogelijk onderzoeken wat het effect is geweest van die twee opvoedkundige strekkingen", zegt Vandenbroeck. "Zoiets is toch altijd een kluwen van invloeden en factoren."

De experts wijzen er trouwens op dat het hier veelal gaat over een typisch middenklassefenomeen. Heel wat ouders brengen ganse dagen alleen door met een kind en voelen zich geïsoleerd, zegt Vandenbroeck. En niet iedereen heeft de middelen om zijn kinderen naar theater of turnen te sturen.

Maar, zo zegt hij, over het algemeen is het wel goed dat er meer aandacht is voor de rechten van kinderen, dat we naar hen luisteren en betrekken bij beslissingen die hen aanbelangen. En in het laatste onderzoek van het Jeugd Onderzoeksplatform (JOP) geeft 93 procent van de jongeren aan dat ze thuis terechtkunnen als er iets is. "Dat is een heel hoog cijfer, wat toch aangeeft dat het goed zit met hechting en vertrouwen", vindt Vanobbergen.

Tegelijk meldde Awel, vroeger de Jongeren- en Kindertelefoon, vier jaar geleden dat de meeste gesprekken (15 procent) gingen over ouders die te weinig tijd of aandacht hebben. Vanobbergen: "Kinderen vragen niet per se meer tijd samen, wel meer tijd voor elkaar. Ze vinden het bijvoorbeeld vervelend als hun ouders thuis nog met hun werk bezig zijn."

Hebben kinderen eigenlijk minder aandacht nodig dan we soms denken? "Oh ja, daar ben ik helemaal van overtuigd", zegt de kinderrechtencommissaris. Een tijdje terug is daar door Kind & Samenleving onderzoek naar gedaan, naar de tijdsbeleving bij kinderen. "Kinderen zijn heel kritisch over het concept qualitytime met de kids'", vertelt Vanobbergen.

"Ze zien volwassenen vaak als tijdvreters en willen zelf meer hun vrije tijd kunnen invullen. Heel vervelend is het als ze op zondag de computer moeten afzetten om met het gezin een boswandeling te maken, terwijl ouders dat net ervaren als een uitstekende activiteit voor het gezin."

"Soms heb ik zin om te luieren of een strip te lezen, en dan moet ik naar buiten. Of helpen met iets", vertelt Josse (13). Samen spelletjes spelen hoeft niet voor hem en af en toe een uitstap is prima, maar zijn ouders moeten nu ook niet overdrijven. Eigenlijk is het voor hem goed zoals het is. Klare (17) is ook tevreden, al kent ze wel leeftijdgenoten die vaak alleen moeten eten 's avonds. "Soms vinden ze het leuk om alleen te zijn, maar ze hebben toch ook weinig contact met hun ouders."

Plantrekkerij

Volgens de gezinspsychologe is er alvast geen sjabloon. "Wat past bij jouw gezin? Dat is zo persoonlijk. Het ene kind heeft ook meer aandacht nodig dan het andere", denkt Mouton. "Het is een kwestie van evenwicht. Ik denk niet dat je elke wakkere minuut met je kinderen moet bezig zijn. Ouders vertrekken best vanuit hun gevoel en moeten niet over hun grenzen gaan. Ik vind het niet leuk om mee met de autootjes te spelen, dus ik doe dat niet."

Jens probeert genoeg ruimte te laten voor verveling en plantrekkerij en Mouton merkt dat haar kinderen niets heerlijker vinden dan samen naar een Disney-film kijken. "Knuffelen in de zetel en popcorn erbij. En dan krijg ik onder mijn voeten als ik even m'n smartphone erbij neem."

Ze bedenkt ook dat ze hoogstens eens met het gezin ging zwemmen vroeger, maar dat ze verder zichzelf moest bezighouden tijdens het weekend. Zo ook Beatrijs, moeder van drie: "Ik doe veel meer met de kinderen dan mijn ouders ooit met mij deden. Of zo herinner ik het mij toch. Maar ik heb niet het gevoel dat ik ooit iets tekort ben gekomen."

Bij haar dochter Marieke (6) alvast geen klachten. Haar ouders zijn veel thuis, maar soms belt mama heel lang en dat vindt ze af en toe vervelend. Marieke heeft het gevoel dat ze het nu zelf erg druk heeft met huiswerk, maar volgens haar mama moet ze eigenlijk nauwelijks iets doen 's avonds.

Soms durft haar lief de weekends volproppen met bezoekjes en etentjes, vertelt Kim. "Terwijl ik thuis wil bekomen van de week. Ondertussen merk ik ook dat we onze zoon daarmee opjagen. Wij hebben altijd het idee gehad dat we het anders zouden doen, dat het wel zou lukken om hem overal mee naartoe te nemen, maar na zo'n druk weekend is hij vooral moe en overstuur."

Een vriendin raadde haar onlangs een andere bestseller aan, Idle Parenting Means Happy Children. Kort samengevat: laat die kinderen met rust en doe zo weinig mogelijk. "Wellicht is mijn zoon even gelukkig als hij thuis rustig kan spelen. Het is gek dat je daar vandaag al een boek voor nodig hebt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234