Donderdag 09/12/2021

Op zoek naar kandidaten met niet-Vlaamse naam

18 mei, Deurne, 9.47 uur. De Wever stapt met een opvallende flair de Belair binnen. Veel heeft te maken met zijn nieuwe aanwinst: een zware leren jas. Speciaal gekocht om de volgende dag in een tweedekker over Vlaanderen te vliegen.

In de brasserie van de luchthaven van Deurne, met fijn uitzicht op de landingsbaan, is al even een geheime vergadering aan de gang. Helemaal achteraan zitten aan een lange tafel nog maar eens alle belangrijke N-VA-pionnen voor de gemeenteraadsverkiezingen van vijf maanden later. Er is ook een gast. Een jonge Turkse advocaat. Hij is er al even. De Wever gaat zitten, groet de man, en volgt dan het gesprek. De advocaat wordt ondervraagd door de top van de Antwerpse N-VA.

Er zijn op dat moment al wat lastige kwesties de revue gepasseerd. De Armeense genocide onder meer. De jongeman bleek niet overtuigd dat die had plaatsgevonden. Het leek hem dan ook beter dat, mocht hij kandidaat worden op de gemeenteraadslijst van N-VA, hij mogelijke vragen van journalisten over de kwestie gewoon uit de weg zou gaan. De Antwerpse N-VA-top wees er hem op dat buitenlandse conflicten niet geïmporteerd moesten worden in de lokale politiek. Zodra De Wever is gearriveerd, krijg hij nog wat vragen. De advocaat maakt indruk. Hij veroordeelt geweld tegen homo's, verkettert Sharia4Belgium, en wil duidelijk de nadruk leggen op discriminatie op de arbeidsmarkt. Tussendoor gaat het ook even over zijn privésituatie. Hij is getrouwd en zijn vrouw draagt een hoofddoek.

Na de vragenronde wordt hij bedankt. Hij zal nog iets te horen krijgen. Daarop stapt de man op. Meteen wordt het gesprek geëvalueerd. Vrijwel onmiddellijk komt de hoofddoek ter sprake. "Als die vrouw op de eerste rij zit bij de voorstelling van de lijst, is dat een open aanvalslijn voor het Vlaams Belang", merkt Antwerps woordvoerder Bart Van Camp op. De Wever knikt en denkt na. "We kunnen hem ook vragen dat zijn vrouw niet komt", zegt hij daarop. "Ik heb er geen probleem mee dat ze komt, absoluut niet zelfs, iedereen doet ook in zijn privé wat hij wil. Maar we kunnen er wel op gepakt worden." Iedereen twijfelt.

De kwestie blijft onbeslist, maar die beslissing kan niet lang uitblijven. Acht dagen later zal de lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen bekendgemaakt worden aan de media. Dat is gepland. Er breken een paar helse dagen aan. Een race tegen de klok wordt het. Voor plaats acht, waar de advocaat voor in aanmerking komt, zal eerst nog een gesprek volgen met een andere kandidate, een vrouw van Turkse origine: Leyla Aydemir, getipt door een gemeenteraadslid van... CD&V, Ergün Top.

Ook de naam van Top komt nog ter sprake op dezelfde vergadering in Deurne. Via via is het De Wever ter ore gekomen dat Top wel zin had om mee te stappen in het verhaal van N-VA. De Wever brengt de piste zelf ter sprake. "Het is de devil you know", zegt hij. "Je weet wat je in huis haalt, maar je komt ook niet meer voor grote verrassingen te staan." Zelf lijkt De Wever ook geen voorstander, niemand aan de tafel uiteindelijk. Het is de laatste keer dat die naam valt op een strategische vergadering. Geen Ergün Top. De volgende stap in de zoektocht naar een Turkse kandidaat is dan ook het gesprek met Aydemir. Vijf dagen later.

Op de zolderverdieping van de Jardin Publique wordt op 23 mei - drie dagen voor de publieke lancering van de lijst - Leyla Aydemir op dezelfde manier ondervraagd als de Turkse advocaat in Deurne. Ze spartelt er zich gezwind door en maakt indruk op de aanwezige mannen: lokaal voorzitter Fons Duchateau, lijsttrekker voor de provincie Luk Lemmens, nummer drie op de lijst Koen Kennis, en communicatieman Bart Van Camp. De Wever en Homans zijn er op dat moment niet bij. Ze zaten vast in een zitting van het Vlaams Parlement. Ze zullen Aydemir die avond niet zien. De dag nadien valt de beslissing. Ze komt op plaats acht. De Wever en Homans hebben haar voor die beslissing niet gezien. Een zoektocht op het internet had geen bezwarende info opgeleverd. Hij vertrouwt op zijn mensen.

Marokkanen, Turken en joden

De definitieve lijstvorming in mei speelt een belangrijke rol in het binnenhalen van stemmen van 'nieuwe' Antwerpenaren. Daarvoor wil de lokale afdeling Antwerpenaren van vreemde origine op de lijst hebben. Op de vergadering in Deurne schetste De Wever al even de inzet. "In Antwerpen wonen 40.000 stemgerechtigde Marokkanen, 13.000 stemgerechtigde Turken en 11.000 stemgerechtigde joden. Dat zijn belangrijke stemmen. En die bevolkingsgroepen worden almaar groter. Als we over zes jaar in deze stad bij de gemeenteraadsverkiezingen opnieuw een rol willen spelen, moeten we ons nu bij die groepen verankeren."

In volgorde van kiespotentieel wordt de lijst ook gevuld. Een vrouw van Marokkaanse afkomst heeft de N-VA in Antwerpen al even voor de vergadering in Deurne kunnen strikken. Ze komt op plaats vijf: Nabilla Ait Daoud. De Wever en Homans kregen haar naam door van een N-VA-lid uit Zwijndrecht. Op de jumping van Antwerpen, eind april 2012, tipte hij Ait Daoud: een vriendin van zijn vrouw, uitbaatster van een broodjeszaak op het Zuid. Op zondagavond 29 april volgde er een etentje met Homans en De Wever in de Jardin Publique in Berchem. Het dagelijks bestuur van de partij had nog een gesprek met haar en het was beklonken. Ze zat volledig op de lijn van de partij. Geen probleem. De Marokkaanse kandidate - voor plaats vijf - was gevonden.

Veel langer deed N-VA Antwerpen dan over de zoektocht naar een joodse kandidaat. De dagen voor de bekendmaking van de lijst stonden in teken daarvan. Het was het hoofdpunt van een nachtelijke vergadering in het Golden Tulip Hotel op 24 mei, twee dagen voor de persconferentie. De Wever was die avond nog eerst gaan spreken bij Fedactio, de Turkse ondernemersbeweging. Meteen erna reed hij door richting hotel. De rest zat te wachten. De meeting begon met een gesprek met een joodse kandidaat. Die beviel de Antwerpse N-VA-top niet. Onder meer zijn opmerking dat hij zich de volgende zaterdag "uiteraard" - wegens de sabbat - niet kon vrijmaken voor de voorstelling van de lijst, werd als net iets te bruut onthaald. Bovendien kon de man best begrijpen dat twee dagen eerder de Israëlische minister Yaakov Litzman de hand van vicepremier Laurette Onkelinx niet had willen schudden omdat ze een vrouw is.

De Wever opende meteen een zoektocht naar alternatieven. Hij wist dat schepen Ludo Van Campenhout door zijn contacten binnen de joodse gemeenschap daar wel stemmen zou oogsten, maar tegelijk besefte hij dat ze toch nog een joodse naam op de lijst nodig hadden. "André Gantman was ideaal geweest, maar die wil niet", zei De Wever. Dus moest er nagedacht worden. Plots ging er bij De Wever blijkbaar een lichtje branden. Hij dacht aan de naam van iemand die werkt voor de partij, een joodse naam. "Bel je hem eens op?", vroeg hij aan Homans, wat ook meteen gebeurde. Nu, de man in kwestie had geen joodse moeder, waardoor hij door de vrij conservatieve joodse gemeenschap in Antwerpen niet aanvaard zou worden als een van hen. Geen optie dan ook. Dit kon meer kwaad dan goed doen, was het oordeel. En zo bleef de zoektocht doorgaan. Toen N-VA op 26 mei haar lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen in Antwerpen voorstelde, werden dus nog een paar plaatsen opengehouden.

Uiteindelijk raakte De Wever dan toch nog aan zijn joodse kandidaat. Geheel onverwacht liet André Gantman, voormalig schepen voor de VLD, in juni weten dat hij dan toch op de lijst van N-VA wilde komen staan. In de persmededeling die de lokale afdeling daarover verstuurde, klonk het dat N-VA "erg tevreden" was dat "een prominent lid van de joodse gemeenschap hiermee onze goede relaties met zijn gemeenschap in de verf zet". Bart De Wever was volgens het bericht "verheugd", maar in realiteit blij dat precies Gantman het wilde doen, en opgelucht. Hij zat verveeld met de kwestie tot Gantman zich engageerde. Hij wist voordien maar al te goed dat de 'rekening' ergens niet klopte zonder joodse kandidaat op de lijst.

'Hou je echt nog van mij?'

Met de komst van Gantman was de lijst van N-VA echter nog niet helemaal af. Er kwam nog één naam bij: Youssef Slassi, in 2006 verkozen als gemeenteraadslid van... sp.a. Hij heeft Marokkaanse roots. Op 1 augustus wordt het nieuws de wereld ingestuurd dat hij op de voorlaatste plaats van de lijst komt, maar die beslissing valt veel vroeger. Op 11 juli, de Vlaamse feestdag.

De stad Antwerpen heeft die dag een barbecue georganiseerd op de Grote Markt. 5 euro voor een bord, een spotprijsje. En toch is er maar weinig volk. Het is volop zomer, maar het lijkt herfst. De zomer van 2012 lijkt nergens naar. De Vlaamse feestdag heeft dus zo zijn eigen drache nationale. Naar het einde van de dag toe klaart het dan toch op. Net op tijd voor de Jukebox 2000. Tine Embrechts, Lucas Van den Eynde en Nele Bauwens springen het podium op. Een kleine duizend Antwerpenaren worden begroet, onder wie de burgemeester. Samen met Europees Parlementslid van sp.a, Kathleen Van Brempt, staat hij achteraan in de menigte.

Via de Jukebox 2000-website kon het publiek zelf de liedjes kiezen die het drietal zou zingen, maar voor sommigen wordt een uitzondering gemaakt. Voor de burgemeester bijvoorbeeld. Tine Embrechts trippelt na een nummer of vijf de trap van het podium af. De kasseien op de Grote Markt zijn niet echt ideaal om op hoge hakken over te dartelen, maar het lukt haar toch. Ze doorklieft het volk en gaat bij Patrick Janssens staan. "En welk nummer zou de burgemeester willen horen?", vraagt ze. "Q5", antwoordt hij. "Da's 'Hou je echt nog van mij, Rocking Billy?' van Ria Valk." Waarom? "Nostalgie, meer niet", antwoordt de burgemeester. Zodra Embrechts het podium opnieuw heeft bereikt, wordt het nummer ingezet. De massa komt in beweging.

Drie mannen, midden in de massa, bewegen echter niet. Ze voeren een serieus gesprek. Ze kijken ernstig, maar een lichte grijns verraadt ook wel wat euforie. Links: Fons Duchateau, de voorzitter van de Antwerpse N-VA-afdeling. Rechts: Koen Kennis, nummer drie op de N-VA-lijst voor de Antwerpse gemeenteraadsverkiezingen. In het midden: Bart De Wever. De laatste doet het relaas van een vergadering die hij zonet heeft gehad, even verderop in de lobby van het Hiltonhotel op de Groenplaats. Een uur voordien zat hij daar samen met Liesbeth Homans, nummer twee op de lijst, en Youssef Slassi. In 2006 werd Slassi verkozen als gemeenteraadslid voor sp.a, maar enkele maanden geleden liet hij al aan zijn partij weten niet meer te willen deelnemen aan de volgende verkiezingen. Hij stond dan ook niet op de lijst die de partij enkele dagen geleden aan het publiek bekendmaakte. Eind 2011 gaf Slassi te verstaan dat politiek niet langer te combineren was met zijn gewone job. Op dat moment zetelde hij al elf jaar in de gemeenteraad. Het was genoeg. En toch is hij op dat besluit teruggekomen.

Terwijl op de Grote Markt 'Hou je echt nog van mij?' door de boxen galmt en de burgemeester zichtbaar geniet, is Slassi onderweg naar huis. Naar Wilrijk. In zijn auto zit Liesbeth Homans. Slassi zal haar thuis afzetten, na een vruchtbare vergadering. De meeting in het Hiltonhotel is de laatste van een hele reeks. Wekenlang heeft de zaak aangesleept, maar nu is de beslissing eindelijk gevallen: Slassi zal in oktober op de lijst van N-VA staan, op nummer 54, voorlaatste, als medelijstduwer. Hij wil niet stoppen, hij wil doorgaan. Niet bij de partij van Patrick Janssens, niet ter ondersteuning van de burgemeester, maar bij de 'vijand'.

Toppezot

Begin februari 2012 had N-VA hem de vraag al eens gesteld, maar toen wilde hij er nog niet op ingaan. Na de gemeenteraad van mei vroeg hij aan De Wever om iets te gaan drinken. Hij twijfelde daarna nog even, hij moest nog even met zijn vrouw praten, maar de beslissing is nu definitief: hij gaat ervoor. De Wever is opgelucht, want dit sleept al een tijdje aan. Eerder op de dag was de kwestie nog ter sprake gekomen op een vergadering in Wilrijk, in Kasteel Steytelinck. "Ik stel voor dat we zo snel mogelijk een gesprek met Slassi voeren", zei De Wever daar, "en dat we het daarmee proberen af te ronden. Deze zaak heeft nu echt wel lang genoeg aangesleept, ik begin het er ondertussen ferm van op mijn zenuwen te krijgen. Dit kan niet blijven duren, ik word er echt toppezot van."

De Wever heeft op dat moment een mandaat op zak van de hoogste partijorganen om Slassi binnen te halen. Veel moeite echter voor niets. Veel Marokkaanse Antwerpenaren heeft Slassi niet kunnen overtuigen. Hij geraakt niet verkozen. Behalve Gantman doen ook de andere 'nieuwkomers' het niet bijster goed, maar ze geraken wel verkozen. Aydemir en Ait Daoud kunnen in de gemeenteraad.

MORGEN DEEL 4

'Te land, ter zee en in de lucht'. Het campagnebeest in Bart De Wever

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234