Zondag 13/06/2021

Op zoek naar de verloren tijd

In Du coté de chez Swann laat Marcel Proust het hoofdpersonage in vervoering geraken door een frase uit de vioolsonate van Venteuil, een denkbeeldige componist wiens muziek we ons volgens de meester zelf moeten voorstellen als een mengeling van Franck, Saint-Saëns, Wagner en Fauré. Swann wordt meegesleept door de muziek, voelt zich overvallen door nostalgie en ziet zich uiteindelijk geconfronteerd met zijn diepste zelf. Prousts beschrijving van wat het betekent om naar muziek te luisteren en wat die muziek in een mens teweeg kan brengen, staat op een eenzaam hoogte in de wereldliteratuur. Als er al over muziek geschreven wordt - wat echt niet zo frequent is als we zouden mogen aannemen, afgaande op de grote rol die muziek in een mensenleven speelt - raken de meeste schrijvers niet veel dieper dan de evocatie van de obligate tinteling van de opperhuid. Niet zo Kazuo Ishiguro dus, de schrijver van het - zeker sinds de verfilming met Anthony Hopkins en Emma Thompson in de hoofdrollen - wereldberoemde The Remains of the Day. Deze Britse Japanner die vanaf zijn vijfde in Engeland woonde en dus net zo Japans is als u en ik, bundelde vijf verhalen waarin muziek de hoofdrol speelt tot het boek Nocturnes. Muziek is bij hem een manier om mensen met elkaar in contact te laten komen, om hen verliefd te laten worden, of om hun relatie net ten einde te laten lopen. Muziek rakelt oude herinneringen op, brengt vergane vriendschappen weer tot leven of levert iemand het inzicht op dat zijn leven uit niet meer dan gemiste kansen bestaat. De vijf verhalen kunnen in twee categorieën verdeeld worden. Drie gaan over interpersoonlijke relaties, waarbij de omgeving waarin ze spelen in feite van geen belang is, terwijl de twee andere gezien kunnen worden als kritiek op onze mediamaatschappij waarin het belangrijker is hoe je eruitziet dan waar je voor staat. Opvallend is trouwens hoe in deze twee verhalen hetzelfde personage centraal staat, de Amerikaanse Lindy Gardner, een vrouw die wij nogal makkelijk als een domme koe zouden afdoen omdat er nog nooit een origineel idee aan dat mooie hoofd van haar is ontsproten, maar die tegelijk wel zo slim is om dat mooie hoofd binnen het blikveld van de juiste personen te brengen, zodat ze die tot een huwelijk kan verleiden.

Serenade

In het openingsverhaal, ‘Crooner’, ziet de Poolse freelancegitarist Jan terwijl hij met een paar collega’s optreedt in een café op het Venetiaanse San Marcoplein, opeens Tony Gardner tussen het publiek zitten. Krijg nou wat, denkt hij, dat is de ouwe charmezanger van wie zijn moeder indertijd op de zwarte markt alle platen kocht, die ze nadien draaide tot ze grijs kleurden. Wanneer de muzikanten toe zijn aan een pauze, stapt hij op Gardner af en doet hem het verhaal van zijn moeder. De zanger raakt daardoor zo gecharmeerd dat hij Jan een voorstel doet. Zou hij die avond met hem in een gondel willen stappen en hem begeleiden bij het brengen van een serenade onder het hotelraam van de kamer van zijn vrouw Lindy? Zevenentwintig jaar eerder waren ze in Venetië op huwelijksreisIshiguro betoont zich in deze bundel een meester in de typisch Britse situationele humor. Gewoonweg hilarisch is de scène waarin een man op handen en knieën op de bladzijden van het notitieboekje van een oude vriendin zit te knabbelen om te laten uitschijnen dat het door de hond van de buren is aangevreten, zonder dat hij doorheeft hoe zijn vriendin hem gade staat te slaan. Nog beter is de manier waarop hij een saxofonist met een volledig omzwachteld hoofd op een podium terecht laat komen met zijn hand in het achterste van een kalkoen. En dat allemaal zonder aan enige geloofwaardigheid in te boeten. Het fijnzinnigst komt Ishiguro echter uit de hoek in het laatste verhaal van de bundel, ‘Cellisten’, waar hij alweer een Oost-Europese muzikant op een Italiaanse piazza opvoert. Tibor speelt cello en raakt aan de praat met een oudere Amerikaanse, Eloise McCormack. Ze neemt hem mee naar haar hotelkamer waar ze hem vertelt ook celliste te zijn en ze hem zonder ook maar een noot voor te spelen de muzikant in zichzelf leert ontdekken. En ook meer natuurlijk, want Ishiguro lijkt hier het best op Proust, wanneer hij Tibor nadien confronteert met de mislukte kansen die voortvloeien uit deze ontmoeting, en die het gevolg zijn van afkomst, klasse, leeftijd, lotsbestemming en die nimmer ophoudende muziek.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234