Donderdag 24/10/2019

Op zoek naar de Grote Vriendelijke Reus

Het is Roald Dahl-jaar in Engeland: 100 jaar geleden werd de schrijver geboren. Al zijn boeken schreef hij in Great Missenden, even buiten Londen. Je kunt er Dahls bizarre verhalen nog bijna ruiken.

Het dorp Great Missenden ligt op een kleine drie kwartier met de trein vanuit Londen, maar je waant je in een uithoek. Omringd door beuken- en berkenbossen, groene heuvels, glooiende akkers en middeleeuwse dorpjes is Great Missenden, anders dan de naam doet vermoeden, niet meer dan een boerengehucht met één hoofdstraat.

Schrijver Roald Dahl daalde er begin jaren zestig neer om er zijn schrijfcarrière in alle rust te beginnen. Hij woonde er tot zijn dood in 1990 en schreef er al zijn boeken. Afgezien van automobilisten die de hoofdstraat tegenwoordig als deel van een sluiproute van de Midlands naar Londen gebruiken, is het er nog steeds gemoedelijk. Een postkantoortje, een kruideniertje, een pub - Engelse kneuterigheid en de perfecte achtergrond voor Dahls vaak absurde verhalen.

In de bibliotheek is de rust weergekeerd. Een groep van tachtig schoolkinderen is net langsgeweest om te zien waar Matilda, de leesgrage heldin uit Dahls gelijknamige kinderboek, haar kennis opduikelde over alles wat haar ouders haar niet leerden. Een zwart-witfoto van Dahl die op deze plek kinderen voorleest, staat tussen zijn boeken.

"Eén jongetje stelde alle mogelijke vragen over Matilda", vertelt bibliothecaresse Roberta Wixon. "'Hoe vaak kwam ze hier?' 'Waar zat ze te lezen als haar moeder naar de bingoavond was?' 'Welke boeken leende Matilda allemaal?' Gelukkig heb ik een fantasierijke collega die daarmee goed kan omgaan", lacht ze verlegen.

Dorpsroddels

Hoe wonderlijk de avonturen in de boeken van Dahl ook zijn, ze lijken waargebeurd. Dat is, naast zijn vlijmscherpe humor, waarbij hij tere kinderzieltjes niet spaart, de kracht van zijn werk.

'Art is a lie, to which one gives the accent of truth.' De uitspraak van schilder Edgar Degas had Dahl in zijn schrijfhut hangen. En daarmee greep hij zijn lezers, jong en oud, bij de ballen. Nog steeds, want ook een kwart eeuw na zijn dood verkoopt Dahl wereldwijd nog altijd honderdduizenden boeken.

Roberta Wixon is geboren en getogen in Great Missenden. Ze kende de grote schrijver (ook fysiek groot: hij was bijna 2 meter lang) persoonlijk. "Toen ik een kind was, was hij heel aardig tegen me, maar vanaf het moment dat ik bij de bank ging werken, deed hij nors. Dan hing hij met zijn grote lichaam over dat loket gebogen, doodeng vond ik hem dan. Hij had het niet zo op volwassenen, volgens mij. En dan ging het ook nog eens over geld."

Dat kleindochter Sophie Dahl zijn beruchte krenterigheid erfde, bleek toen zij in 2012, voor de verhuizing van Dahls schrijvershut naar zijn museum, fans vroeg om 500.000 pond bijeen te brengen. Een bedrag dat de erfgename van het Dahl-imperium en Vogue-model met enkele modellenopdrachten bij elkaar verdient.

Er zijn meer dorpsroddels over Sophie, sinds zij samen met manlief, popster Jamie Cullum, en hun twee dochtertjes introk in 'Gipsy House', het huis van haar beroemde grootvader. Ze laat zich nooit zien in het dorp en niemand mag vertellen waar het beroemde huis staat waar Dahl zijn prachtige boeken schreef, want ze is nogal op haar privacy gesteld.

"Vroeger mochten we met de jaarlijkse opentuinendag de tuin bezoeken, maar dat is er nu niet meer bij", mokt een postbeambte. Het postkantoor, onveranderd sinds 1880, ligt schuin tegenover de bibliotheek. De twee oudere dames achter de balie hebben nog de week meegemaakt dat ze veertigduizend brieven gericht aan Dahl moesten verwerken. "We krijgen nog steeds dagelijks fanmail voor hem binnen", vertelt de spraakzame van de twee. "We sturen het naar het Roald Dahl Museum, en die sturen het weer naar zijn kleindochter Sophie."

Fazanten stropen

Op weg naar het Roald Dahl Museum and Story Centre, ergens halverwege de hoofdstraat, kom je langs de vintage Shell-benzinepomp, knalrood geverfd, die model stond voor de garage in Daantje, de wereldkampioen. Een paar huizen verder staat het Crown House in tudorstijl dat inspiratie bood voor de 'norphanage' waar Sophie uit het boek De GVR woonde. Iets te lang naar de façade staren en een bewoonster met wilde, grijze lokken stormt het huis uit om te vragen waarom je dat doet. Bij het stamelen van de naam Dahl krijg je een dodelijke blik die niet zou misstaan in De Griezels. Dahl vond zijn inspiratie hier duidelijk op straat.

Ging hij daarom in Great Missenden wonen? Hij koos vooral voor de plek zodat hij zich er naast het schrijven niet zou vervelen, zei hij ooit. "Ik kan fazanten stropen in de bossen aan de andere kant van de vallei. Er zijn overal in de buurt spannende meubelveilingen in oude vervallen landhuizen. Er zijn paardenrennen om te wedden en kleine geheime hondenrennen op het land." Zijn schrijfwerk bestond toen naar eigen zeggen nog uit "een aaneenschakeling van afwijzingen en mislukkingen", dus vertier was welkom om de moed erin te houden.

Dahls schrijversleven in Great Missenden komt aan bod in het Roald Dahl Museum and Story Centre. Betreed het museum door de gietijzeren deuren uit de laatste Sjakie en de chocoladefabriek-verfilming (Tim Burton, 2005) en duik meteen de museumwinkel in.

Bakken vol met stoffen Matilda's, reuzenkrokodillen en Willy Wonka's, en de onverbiddelijke bestseller: een Grote Vriendelijke Reus die bij het indrukken van zijn buik 'flitspoppers' afvuurt. Dahls complete werk, van de kinderboeken tot de venijnige verhalen voor volwassenen, maar ook potloden, sokken, koelkastmagneten en snoepjes, je kunt het zo gek niet bedenken of het is hier te koop. Roald Dahl blijft onverminderd populair en gezien de hoeveelheid nieuwe merchandise heeft men hoge verwachtingen van de Steven Spielberg-verfilming van De GVR, die over twee weken in de bioscopen draait.

Tussen enthousiast springende en gillende kinderen leer je in het museum alles over het wonderlijke leven van Dahl: zijn jeugdjaren op een kostschool (zoals te lezen in Boy), zijn vliegtuigongeluk als Royal Air Force-piloot in Libië, zijn spionagepraktijken tijdens WOII en natuurlijk zijn schrijverscarrière. Het is een belevingsmuseum, met chocoladedeuren die écht naar chocola ruiken (Dahl was een expert en hield vooral van Mars en Raiders), het beroemde gouden toegangsticket tot de chocoladefabriek en het prachtige, handgemaakte decor van de animatiefilm Fantastic Mr. Fox van Wes Anderson. Dat Dahl ook een zelfingenomen kankeraar was (bron: iedereen die met hem te maken had), een kwade dronk had en een verschrikkelijke Scandinavische stugheid bezat (zijn ouders waren Noors), blijft onderbelicht.

Het mag de pret niet drukken. Hoogtepunt is de inhoud van zijn schrijvershut, tot in de kleinste details overgebracht en precies zo opgebouwd als ze ooit in de tuin van Gipsy House stond. Je zíét Dahl zitten, in zijn beroemde schrijversstoel, een gat in de bekleding. Met een door hem zelf gemaakt schrijfblad van groen vilt, zijn HB-schrijfpotloden en geel papier. Kunst en foto's van zijn kinderen aan de muren en een tafel met vreemde snuisterijen: een bol gemaakt van de aluminium verpakkingen van de chocoladerepen die hij dagelijks at en zijn eigen heupgewricht vol littekens van artritis, dat de chirurg hem na de operatie schonk. Zelfs de ingedroogde keutels van zijn geit Alma op de vloer ontbreken niet.

In reuzenvoetsporen

In het aangrenzende café Twit (naar De Griezels) kun je terecht voor alle mogelijke chocoladecakes, boerenaardappelsoep en wormvormige spaghetti. Terwijl je versgebakken koekjes eet, hoor je de stem van Dahl over de binnenplaats galmen die vertelt over de fijne tijd die hij had in Great Missenden.

Om zijn laatste rustplek te vinden, volg je groepjes schoolkinderen die de weg afleggen naar zijn graf. Na een steile heuvel kom je bij een eikenboom met herdenkingsbank, en dan, net zoals veel jonge bezoekers doen, spring je op de stenen voetsporen van de Grote Vriendelijke Reus om na drie grote sprongen uit te komen bij de immense grafsteen met de naam Roald Dahl. Hier ligt hij dan. Hij overleed in 1990 en werd begraven met zijn snookerkeuen, bourgognewijn, potloden en zijn favoriete elektrische cirkelzaag. Dahl heeft nog elke dag bezoek, dus het is een vrolijke bedoening op de begraafplaats.

Een eindje uit het dorp staat de favoriete pub van Dahl: The Nags Head. Al sinds de 15de eeuw wordt hier de plaatselijk gebrouwen Honey Mead Ale getapt. Manager Jonathan Levine toont waar Dahl zijn Bloody Mary's wegtikte, terwijl hij aan De fantastische meneer Vos werkte. Bij de haard, met zicht op de deur en toch genoeg afgeschermd om rustig te kunnen werken. Aan de muren hangen prints van illustraties uit Dahls boeken getekend door Quentin Blake, die met zijn krasserige stijl Dahls humor perfect onderstreepte.

Er komen weleens fans langs, zegt Levine, meestal door het museum getipt. "De dorpelingen zijn trots dat Dahl hier 36 jaar van zijn leven woonde, maar zolang we geen GVR-standbeeld neerzetten of een Roald Dahl-themapark openen, blijft de grote stroom toeristen uit."

Jammer voor zijn omzet, lekker rustig voor de echte fans die in Dahls voetsporen willen treden.

Cricket en oude meubels

In de tuin achter de pub zitten dorpelingen in de zon met uitzicht op de Chiltern Hills. Op een aangrenzend veldje wordt cricket gespeeld. Aan de houten tafels wordt de antiekveiling - Dahl was er verzot op - in het nabijgelegen Amersham uitgebreid besproken. Een Royal Doulton porseleinen bordje voor 2 pond, een teakhouten bureau voor 10 pond: met een beetje boerenverstand kun je hier in de omgeving een goede slag slaan. Geen wonder dat Dahl, die zelf bevlogen oude meubels restaureerde, met het plan rondliep om in het dorp een antiekwinkel te openen. Het kwam er niet van, maar hij schreef er wel een verhaal over, 'Dominees hobby'. Over een hebberige antiekhandelaar die tevergeefs probeert een boer voor weinig geld een waardevolle Chippendale-commode afhandig te maken, door te zeggen dat hij 'm als brandhout wil gebruiken.

De roes van een welverdiende ale loop je er moeiteloos af langs de bloesemende appelboomgaarden. Dahl had zeventig appelbomen in zijn tuin staan en liet kinderen er elk jaar gratis appels plukken. Aan het einde van zijn leven, toen er steeds minder kinderen kwamen opdagen, klaagde hij dat de jeugd van tegenwoordig verwend en lui was en te veel zakgeld kreeg.

Geüniformeerde scholieren lopen giechelend over het bospad dat naar het Angling Spring Wood voert. En daar, tussen eeuwenoude bomen, met af en toe een doorkijkje naar uitgestrekte landschappen waar paarden en schapen grazen, snap je pas echt waarom Dahl hier graag woonde.

Met een beetje geduld ontdek je tussen de wegschietende eekhoorns vanzelf een fantastische meneer vos of zie je een boer die doet denken aan de veehouder in Oom Oswald, die zijn koeien clandestien laat dekken door een mooie stier. Hier maakte Dahl wandelingen met zijn vrouw, voor partijtjes openluchtseks, of liep er met zijn hond en kinderen, die hij tijdens het wandelen vermaakte met bizarre verhalen. Zijn allerlaatste, postuum uitgegeven boek De Minpins gaat over kleine wezens die in deze bomen zouden wonen. In Great Missenden is Dahl nooit ver weg.

O ja, nog even over dat 'geheime' Gipsy House. Het is het witte huis achter die enorme muur in het straatje aan de achterkant van het station.

Foto's maken doe je op eigen risico. En doe vooral de groeten aan Sophie.

De film De GVR (regie: Steven Spielberg) naar het boek van Roald Dahl gaat op 20 juli in première in de Vlaamse bioscopen. De dvd ligt inmiddels in de (web)winkel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234