Dinsdag 06/12/2022

Op vrije voeten

Er was een tijd dat voeten angstvallig verborgen moesten worden gehouden. Nu zijn sandalen en flipflops niet meer uit het straatbeeld weg te denken. Ademen willen ze doen, die voeten. Dat daar ook af en toe een bezoekje aan de pedicure of zelfs de chirurg bij hoort, zal amper verwonderen.

Ze bracht hem in verrukking met haar sandalen. Echt waar, zo staat het in de bijbel. In Betulia, een oude joodse stad die belegerd, uitgehongerd en uitgedroogd werd door het Assyrische leger van Nebukadnezar, durfde de moedige en beeldschone weduwe Judith het aan om het vijandige kamp binnen te dringen. Ze tooide zich met juwelen en sandalen en wist zo Holofernes, de Assyrische legeraanvoerder, te verleiden tot een onstuimige nacht. Geholpen door haar dienstmaagd, en onrechtstreeks door haar oogverblindende, sierlijke schoeisel, slaagde Judith erin de slapende Holofernes 's nachts een kopje kleiner te maken.

Eeuwenlang sprak dat heerlijk bloedige verhaal tot de verbeelding en inspireerde tal van kunstenaars, van Botticelli over Michelangelo tot Caravaggio, Klimt en Cindy Sherman. Ook studenten hebben zich altijd gretig op het boek Judith gestort, het geanalyseerd en gedissecteerd, en Judith uitgeroepen tot het prototype van feminisme.

Er is al veel inkt gevloeid over de heroïsche daden van de dappere weduwe, maar over de erotiserende en cruciale rol van haar schoeisel wordt in alle talen gezwegen. De laatsten die erover schreven, waren de dichters van de apocriefe boeken zelf. Hoe is zoiets mogelijk? Hoe komt het toch dat een blote voet zelfs bij de gevoeligste en meest open mensen preutsheid oproept? Waarom is het een publiek geheim dat bijna een kwart van het schoeisel dat vorig jaar in Amerika werd verkocht sandalen waren? Waarom, vraagt een mens zich af, oefent een naakte voet zo'n mystificerende kracht uit?

"Voeten waren en zijn zeer erogeen. Ze fungeren als surrogaat voor andere lichaamsdelen", zegt Valerie Steel, directrice van het Museum at the Fashion Institute of Technology in New York en auteur van Shoes: A Lexicon of Style uit 1999. Steele is het trouwens niet ontgaan, en zij is lang niet de enige, dat er steeds meer teenslippers het straatbeeld opleuken.

"In de modewereld zijn sandalen meer dan ooit aan een opmars bezig", zegt Marshal Cohen, industrieel analist van de NPD Groep, een research- en marketingbedrijf. Robert Burke treedt hem bij: "Er heeft een omwenteling plaatsgevonden in de wereld van de schoen en er is geen weg terug." En Burke kan het weten, want hij is tenslotte modedirecteur van Bergdorf Goodman, waarvan de afdeling vrouwenschoenen zowat het walhalla van elke schoenenontwerper is. Tegenwoordig haalt iedereen zijn neus op voor gesloten schoenen, zegt hij. Vrij moeten ze zijn, die voeten "Die trend begon een paar jaar geleden met het muiltje. Daarna volgde een hele rist varianten op de hielloze schoen: de schoen met open tenen, de doorkijkschoen, de sandalen met sleehak die hiel en teen vrijlieten, platte sandalen, hoge sandalen, sandalen met een riempje rond de grote teen..."

Dat al die verschillende soorten niet meer uit het straatbeeld weg te denken zijn, is nauwelijks te danken aan de zomer die terug in het land is. De seizoenen zijn immers een meteorologische banaliteit die geen enkel effect heeft op de New Yorker.

"Vanaf de eerste zonnestraal spring ik in mijn sandalen en laat ik een pedicure doen", zegt een jonge vrouw die ligt te zonnebaden in een New Yorks park. De roze nagellak die haar tenen siert, past perfect bij haar iets donkerder roze Sergio Rossi-sandalen. "Ik draag ze niet enkel om mijn mooie tenen aan de wereld te laten zien, ik hou vooral van het gevoel van vrijheid dat ze me geven. Ik háát het als mijn voeten gevangenzitten. Ademen willen ze doen."

Ooit was er een tijd dat de pump je van het was in de schoenenwereld, zegt Ellen Campuzano, de uitgeefster van Fashion Facts Folio, een blad dat de laatste accessoiretrends op de voet volgt. "En ooit was er een tijd dat een slipper sexy was maar dat je het vooral niet moest wagen ermee op het werk te verschijnen", vervolgt ze. Wie toen sandalen aan had, werd even scheef bekeken als een vrouw die liep te pronken met haar decolleté. "Maar dat is nu allemaal drastisch veranderd."

Het is zelfs zo ingrijpend veranderd dat flipflops niet enkel de meest verkochte schoen ter wereld zijn, maar ook wereldwijd tot een van de meest besproken modeonderwerpen van tegenwoordig behoren. (Toen vorig jaar de Hawaïaanse flipflops op de westkust hun intrede deden, verkocht één distributeur er in een mum van tijd 100.000.)

"Flipflops zijn een echte rage", zegt Campuzano. Dat ze zowat de tegenpool zijn van schoeisel dat insnoert, verstikt en beperkt, zoals de duizelingwekkende stiletto's is ongetwijfeld niet vreemd aan hun succes. Ze mogen dan wel glamoureus en sexy zijn, die stiletto's, er makkelijk en natuurlijk mee lopen zonder struikelgevaar is een kunst die maar weinig vrouwen beheersen. In sandalen daarentegen wandelen zowel mannen als vrouwen je onopgemerkt en met zelfverzekerde, nonchalante tred voorbij. "Het bevrijdende effect", noemde de Engelse dichter en sociaal hervormer Edward Carpenter dat. Carpenter zelf ging nooit de deur uit zonder zijn sandalen, wat in die tijd een even bizar gezicht was als het nu de normaalste zaak van de wereld is.

"Tot het begin van de twintigste eeuw was het voor een vrouw ondenkbaar om in het openbaar een stukje voet te laten zien", zegt Mary Trasko, die de geschiedenis van de schoen optekende in Heavenly Soles (Abbeville Press, 1992). Niet alleen vrouwen hielden hun voeten angstvallig verborgen, iedereen deed het. "Uit bescheidenheid." Pas in de jaren twintig werd het taboe omtrent de naakte voet doorbroken. Vooral de D'Orsay-pump, genoemd naar een dandy uit de roaring twenties, en de vissersespadrille vielen toen in de smaak. Het verhaal gaat dat Coco Chanel niets liever deed dan zich te vertonen in zulke espadrilles om de beau monde een hak te zetten.

"Alleen in de Oudheid liepen zowel aristocraten als burgers in sandalen rond", vertelt Trasko. Want wie blootsvoets was, behoorde tot de werkende klasse. Ondertussen is de tijd dat sandalen enige vorm van klasseonderscheid aanduidden allang voorbij. "Gewoonweg iedereen draagt ze, het hele jaar door", zegt Elizabeth Lata. Haar kuuroord op Lexington Avenue doet gouden zaken. Zowel stinkend rijke vrouwen als kantoorbediendes lopen haar deur plat om zich te laten bevrijden van hun likdoorns en eelt. "Vroeger kreeg ik alleen de high society over de vloer", vertrouwt ze ons toe. "Nu komt iedereen hier aanbellen voor een pedicure, zelfs pubers en kinderen."

Een nageltang, een vijl en een schaartje, meer had je vroeger niet nodig voor een efficiënte voetverzorging. Tegenwoordig is een iets ingewikkelder instrumentarium vereist. "De vrijevoetencultuur is duidelijk in. Eeltknobbels en hamertenen zijn dan ook niet echt een esthetisch zicht. En met een eenvoudige pedicure krijg je zulke kwalen niet weg. Meer en meer mensen doen dan ook een beroep op chirurgie om toch maar die perfecte voet in die perfecte sandaal te kunnen tonen", zegt chiropodist dokter Cowin. Tenen die te lang of te kort zijn? Te grote of te platte voeten? Geen probleem, de chiropodist helpt u zo van uw ongemakjes af. Maar wie mooi wil zijn, betaalt daar ook een prijs voor. In dit geval kan die oplopen tot 12.000 euro.

"Tja", zegt Cowin, "iedereen wil kleine, schattige voeten. Want die komen beter tot hun recht in sandalen met fijne riempjes, die nu massaal worden verkocht."

De voet heeft een sensuele aantrekkingskracht, wat de marketingwereld duidelijk niet ontgaan is, zegt Cohen van NPD. "Nieuwe schoenen kunnen geen gebroken hart, geen hoofdpijn of ijzertekort genezen", schreef auteur Holly Brubach ooit. Maar dat ze de symptomen tijdelijk kunnen verlichten, zal geen enkele vrouw ontkennen. En bij dat troostende paar schoenen hoort een bijpassend jurkje, zo blijft de consumptiemolen draaien. Om nog meer te kunnen provoceren, verblinden of verleiden.

© The New York Times Service

Bewerking: Vicky Vanhoutte

Flipflops zijn wereldwijd zowel de meest verkochte schoenen als een van de meest besproken modeonderwerpen van het moment

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234