Woensdag 23/10/2019

'Op tv speel ik de grapjas, maar theater is echt mijn ding'

Actrices Tania Van der Sanden en Mieke De Groote wilden al lang nog eens iets samen doen op de planken. Het liefst iets grappigs en ook niet te braaf. Regisseur en artistiek leider van Malpertuis, Bob De Moor, weet dat hij in zo'n geval altijd kan rekenen op tekstleverancier Jo Van Damme. Samen koesteren ze plannen voor een Nieuw Vlaams Volkstoneel in Gent.

Door Liv Laveyne

TIELT l En maar niet willen sneeuwen, zo heet het resultaat. Een scherpe dialoog over twee oude vriendinnen die elkaar opnieuw ontmoeten. Een stuk met inhoud: over jaloezie, uiterlijke schijn, goede doelen en bedoelingen en ook een beetje over het klimaat.

Jo Van Damme is net terug van een reisje met zijn vader in het bosrijke Duitse Eifelgebied. Hij heeft er vooral veel geluisterd. "Het was goed om de verhalen van mijn vader eens te horen, over zijn jeugd, de oorlog, hoe hij terugblikt op vroeger en hoe hij het leven nu ziet." Of er stof in zit voor een nieuw theaterstuk? "Misschien, maar ik laat me altijd meedrijven op wat anderen mij aanbieden. Dat is mijn zwakte of mijn sterkte, het is maar hoe je het bekijkt."

Het is een mentaliteit die Van Dammes carrière grotendeels heeft bepaald. Toen hij in Gent Germaanse studeerde, werd hij van een cafétoog geplukt door journalist Dirk Dauw. Zo begon hij bij de krant De Gentenaar. Later volgde hij Bruno Wyndaele op als presentator van het radioprogramma De rechtvaardige rechters, dat vervolgens naar het tv-scherm verhuisde. Ook het schrijven van theaterstukken kwam eerder bij toeval. Van Damme: "Voor het tv-programma Leuven-Centraal schreef ik de teksten voor Bob De Moor, die er sketches bracht. Die samenwerking beviel ons zo goed dat Bob mij voorstelde om me eens aan het theater te wagen." De conference (1999) werd Van Dammes eerste theatertekst. Met En maar niet willen sneeuwen is hij aan zijn zevende toe. Maar om zichzelf nu een toneelschrijver te noemen? "Noem mij maar gewoon 'tekstleverancier'. En maar niet willen sneeuwen heb ik in drie weken tijd geschreven. Het voordeel van zo'n ruwe tekst is dat hij scherp is en zo uit mijn kop is gevloeid."

Het uitgangspunt van de theatertekst is autobiografisch. "Het gaat over vriendschap en vooral over het onderhouden daarvan. In mijn studententijd had ik vier goede vrienden. In de zomer nadat we afgestudeerd waren belde ik een van hen op om samen een pint te gaan pakken, maar kreeg te horen: 'Jo, je weet toch dat die studententijd een spel was. Nu begint het echte leven.' Zo'n tien jaar geleden ben ik op een informele reünie met klasgenoten uit mijn humanioratijd beland. Sindsdien besef ik wat voor een verschrikkelijke klootzak de tijd is. Beide ervaringen hebben mijn idee over vriendschap ernstig bijgesteld."

En maar niet willen sneeuwen is geschreven voor twee vrouwen, maar daarom is Van Damme zich niet gaan inleven in de vrouwelijke psyche. "In een bepaald fragment lachen de personages elkaar uit over hun fysiek. Ik heb even getwijfeld - vrouwen en hun ijdelheid indachtig - maar heb besloten me daar niks van aan te trekken. Ik kan me inbeelden dat de 'meisjes' (actrices Tania Van der Sanden en Mieke De Groote, Lila) soms moeite zullen hebben gehad met de tekst, maar vrouwonvriendelijk is die niet. Eerder mensonvriendelijk, zoals altijd.

"Al zijn er gaandeweg wel vrouwelijke thema's ingeslopen, zoals de dwang tot jeugdige schoonheid, ook bij vrouwen die niet meer zo piep zijn. Dertig of veertig jaar geleden was er het feminisme: vrouwen zonder bh's die hun seksualiteit niet wilden laten uitbuiten door mannen. Nu ben je als vrouw juist geëmancipeerd als je gebruikmaakt van je vrouwelijkheid. De nieuwslezeressen zijn gerestyled en zelfs Martine Tanghe werd met aandrang gevraagd een andere bh te dragen."

In Van Dammes teksten vormt humor steevast het bindmiddel. Niet als pleister op de wonde, maar als een bijtend ontsmettingsmiddel. Dat is ook nu weer het geval. "Het voordeel van humor is dat je je ongelooflijk veel kunt permitteren en veel kunt manipuleren. Ik richt mijn pijlen graag op de weldenkende mens. Vlak bij mijn huis is er een punt waar je onbespoten groenten kunt ophalen. Mensen komen van kilometers ver en staan dan met een draaiende motor te wachten. En heeft de tsunami ons niet geweldig goed doen voelen? Zo'n ramp heeft ons hartje verwarmd. We hebben massaal geld gestort en onze gift was nog eens fiscaal aftrekbaar ook. Waar slaat dat eigenlijk op? Is het een gift of belastingontduiking? Het is allemaal wel sympathiek, maar een cynische hond als ik stelt zich daar soms vragen bij."

"De rede en zin voor proporties zijn zoek", vervolgt Van Damme. "Denken politici en media nu echt dat mensen op café discussiëren over het feit dat de gemeenteraad in Wezembeek-Oppem in het Frans gevoerd wordt? Het is uiteindelijk maar een dorpsprobleem en Vlaanderen zelf is ook maar een dorpje in de wereld. Wel, behandel die problemen dan ook zo.

"Het raakt me dat politici zichzelf kennelijk zo belangrijk vinden dat ze nationalistische trekjes beginnen te vertonen en niet beseffen welk gevaarlijk spel ze spelen met hun volksmennerij. Ik zou bijna hopen dat het volk zolang mogelijk gedesinteresseerd blijft. Dat lijkt me nog het veiligste. Sommige politici, over wie beweerd wordt dat ze reuze-intelligent zijn, geven ons het gevoel dat als we niet vlug van de Walen scheiden er binnenkort voedselpakketten boven Vlaanderen moeten worden gedropt."

Zo gepassioneerd als Van Damme spreekt, zo weinig ambitieus zegt hij te zijn. "Voor mij liggen geen nieuwe tv-opdrachten in het verschiet en ik ben er ook de mens niet naar om met het vingertje in de lucht te staan popelen 'luister naar mij, ik heb een goed idee', als de VRT alleen nog bekommerd is om cijfers. Ik krijg zelfs duidelijk te horen: doe vooral geen moeite om een nieuw programmavoorstel te doen. Dan moeten we ons niet moreel verplicht voelen om het ook nog eens door te nemen. De VRT is vanaf heden gespecialiseerd in het niet-maken van televisie."

"Theaterteksten geven me meer voldoening", gaat Van Damme verder. "Op televisie speel ik de presentator of de grapjas. Maar theater is echt mijn brol. Ik heb ook langzamerhand mijn eigen schrijfstijl gevonden. Ik schrijf dialogen zoals ik mensen bezig hoor. Als jongen droomde ik ervan om een soort Simon Carmiggelt te worden. Ik ben aardig op weg, althans wat betreft ouder worden en op café mensen bekijken."

Samen met Bob De Moor koestert Van Damme plannen voor een Nieuw Vlaams Volkstoneel. "Er zijn al gesprekken met het Gentse stadsbestuur over een eventuele locatie. We zouden klein beginnen met twee stukken per jaar, maar wel met een grotere bezetting van zo'n zes acteurs." Spreekt hier de man die ooit beweerde zich dood te vervelen in het theater, zelfs bij zijn eigen stukken? "(lacht) Ik word zelden geboeid door theater. Ik zie altijd eerst de kleren van de keizer en pas daarna de goede bedoelingen. Ik heb het gevoel dat in veel hedendaags theater de bedoeling hoger gewaardeerd wordt dan de uitvoering. En als het publiek daar niet in mee wil, is dat de schuld van het publiek. Maar goede wil moet niet van de toeschouwers komen, wel van de makers."

En maar niet willen sneeuwen, tot zaterdag in theater Malpertuis, Tielt. Ook op tournee. www.malpertuis.be.

Jo Van Damme:

De VRT is vanaf heden gespecialiseerd in het niet-maken van televisie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234