Woensdag 23/09/2020

op Theater aan Zee

Mokhallad Rasem (28) is een man van vele oorlogen. Letterlijk, want zijn generatie heeft bijna niet anders gekend. Hij is nu vier jaar in België, ‘maar niet als politiek vluchteling’, benadrukt hij. ‘Als mensen horen dat ik uit Irak kom, beginnen ze meteen over politiek, maar ik ben kunstenaar. Ik wil over kunst praten.’

Stijn Dierckx ging kijken naar ‘Irakese geesten’. Een voorstelling over mens en dier.

OOSTENDSE GEESTEN

amen met Ahmed Khaled en Duraid Abbas speelt hij de rol van authentieke Irakees in Irakese geesten. “We hebben negen jaar theater gestudeerd in Bagdad. We zijn alledrie gediplomeerd acteur-regisseur. Ik schreef en regisseerde deze productie, maar we wisselen elkaar af.”

De voorstelling is amper tien minuten oud wanneer de acteurs even de tijd nemen om op de rand van de scène te komen zitten. Ze leggen hun goedkope dierenmaskers af en stellen hun publiek gerust. “Voilà, dat hebben we dan gehad, niemand schijnt zich af te vragen hoe het de dieren vergaat in oorlogsgebied.” In een taal of vier leggen ze uit wat we nog meer mogen verwachten. Een flitsende montage die de toeschouwer inkijk biedt op ‘het leven zoals het is: oorlog’. Ruimtelijk zullen ze zappen tussen een aantal tapijten. Daarop creëren ze ensceneringen die bewoners van ‘vredesgebied’ alle fases van oorlog tonen. Tot in detail. Voor, tijdens, tussen en na, want ze hebben in de vlucht van één mensenjeugd alle perspectieven meegemaakt. Op het einde volgt een cynische oscaruitreiking met de prijs voor beste slachtoffer, beste uitbeelding van angst en beste uitbeelding van geweld. Ik kan u zeggen, écht voluit lachen komt er niet van.

“Grappig, wij hebben in Monty de Antwerpse Irakezen een keer uitgenodigd om te komen kijken. Die hebben bijna onophoudelijk zitten schateren. Waar jullie esthetisch verpakte gruwel zien, zien zij een vrolijke parodie op de alledaagse realiteit. Je kan je niet inbeelden hoe verwarrend het is om op een mooie zondag in een van de rijkste landen ter wereld te wonen, op maandag valt de stroom uit en nog voor dinsdag wordt de avondklok ingevoerd. Je weet op het einde van de week niet meer in welke eeuw je leeft... Dan wordt humor een overlevingsstrategie. Dat is een stukje Irak dat je op CNN of YouTube niet te zien krijgt.”

Al zeggen ze zelf tijdens hun oscaruitreiking: “Thanks to the war. Without the war I could not be here (...) Without the war I could not make you applaud in the end.”

Toch kan ik applaudisserend in the end niet nalaten mij af te vragen: Wat als zij in pakweg Oostende zouden zijn opgegroeid? Ik besef, het is een compleet onnodige constructie, maar ik denk zij zijn evenzeer in staat om over de saaie koningin der badsteden een beklijvende voorstelling te maken. Ik bedoel, in Irakese geesten zijn in de eerste plaats goeie spelers en makers aan het werk. Pas in derde of vierde instantie exotische boodschappers van rampspoed.

Mokhallad is mild voor mijn overbodige gedachte en bescheiden over zijn kwaliteiten: “Je kan in principe over alles theater maken. De cruciale vraag is: op welke manier breng je het? Elke samenleving heeft haar moeilijke aspecten. Ik heb het bijvoorbeeld kwaad met de routine hier. Alles heeft hier een uur en plaats in een voorafgeregelde agenda. Die regelmaat werkt enorm vereenzamend. De Iraakse oorlogen hebben ook intimiteit gebracht. Wij zijn door de ellende net een hechter volk geworden. Je mag bovendien niet onderschatten hoeveel beelden je in dergelijke chaos ‘cadeau’ krijgt. Ik heb na vier jaar nog regelmatig schrik van voorbijrijdende wagens, ik zie overal explosiegevaar. Die schichtige concentratie, dat opschrikken bij het minste, dat komt meermaals terug op het podium.”

“Tijdens het schrijven werd me duidelijk dat dit stuk een persoonlijke catharsis zou worden. Wij staan hier niet te spelen om iets te veranderen. Alles moet er gewoon uit. Op de toneelschool in Bagdad probeerden we de westerse auteurs te hertalen naar een Arabische context. Deze voorstelling is de omgekeerde oefening, ik moet de Iraakse leefsituatie in beelden vatten die universeel begrijpbaar zijn.”

Irakese geesten doet je beseffen hoe gewend je bent geraakt aan de taal van de gangbare oorlogsverslaggeving. Op tv zijn de beelden, hoe versgeschoten ook, al koud als ze je living binnenkomen. In deze voorstelling kom je in de living van het Iraakse gezin. En vijf minuten later in de ruïne van dat gezin. Een verhaal over en door de mens in een cultuur, die na een lelijke val, beduusd overeind probeert te krabbelen. Deze voorstelling is een ontregelend geheel over een ontregelend gegeven. Ik heb hier graag naar gekeken. Ik heb hier erg van genoten. Ik mag dat zeggen, want ik spreek over kunst en niet over oorlog.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234