Zondag 22/09/2019

Op stap met de BAD HOMBRES

In het derde seizoen trekt zombiereeks Fear the Walking Dead meer dan ooit de politieke kaart. Zombies en overlevenden dwalen in Tijuana langs de omstreden grens tussen Mexico en de VS, en wij dwaalden met hen mee. 'Hier zijn wij degenen die aan de verkeerde kant van 'de muur' staan.'

"Tijuana no está enferma." Het betekent zoveel als "Tijuana is niet ziek", en het staat in grote letters op een gevel langs de Carretera Transpeninsular, de snelweg die de West-Mexicaanse kustlijn volgt, van Tijuana in het uiterste noorden tot Cabo San Lucas in het diepste zuiden. De snel geschilderde graffiti is maar een van de vele politiek getinte statements in en rond de grensstad in het meest noordwestelijke punt van Mexico, maar het is de terminologie die opvalt. "Enferma." Ziek. Of, zo je wilt: besmet. De term die voortdurend terugkeert in Fear the Walking Dead, de companion series van de succesvolle zombieserie The Walking Dead.

Een politiek statement over de meest omstreden stad van Mexico associëren met zombie-entertainment: het lijkt een ongelooflijke gedachtesprong, maar dat is het niet. Niet alleen omdat de opnames van Fear the Walking Dead sinds seizoen twee plaatsvinden in en rond Tijuana, maar ook omdat de grensproblematiek, die in deze streek alomtegenwoordig is, in het nieuwe, derde seizoen, dat vanaf zondag wordt uitgezonden, meer dan ooit op de voorgrond komt te staan.

Even recapituleren: in de tweede reeks was het nieuw samengesteld gezin van Madison (Kim Dickens) en Travis (Cliff Curtis) uit elkaar gerukt, nadat ze de zombie-apocalyps hadden geprobeerd te ontvluchten op de boot van de mysterieuze eenzaat Victor Strand (Colman Domingo). Ze strandden in het Mexicaanse stadje Rosarito, waar ieder zijn eigen weg ging. Madisons van de heroïne afgekickte zoon Nick (Frank Dillane) trok weer noordwaarts. Richting de grens. Richting Tijuana.

De reeks trekt met hem mee. De eerste afleveringen van seizoen drie spelen zich grotendeels af in een soort vluchtelingenkamp, op de grens tussen de VS en Mexico. "Ik wilde uitkomen op een grensverhaal dit seizoen", vertelt maker Dave Erickson wanneer we hem even kunnen spreken in het grote, Mexicaanse studiocomplex waar een deel van Fear wordt opgenomen. "Het was niet dé reden waarom we het verhaal naar Mexico hebben verplaatst, maar er is iets ... intrigerends aan de grens. Het idee dat er op die plaats verschillende ideeën, verschillende talen, verschillende culturen botsen."

Imagoschade

Vandaag, in het echte leven, probeert men die botsing te voorkomen door een hek dat op sommige plaatsen al een muur wordt, opgetrokken uit het soort geluidswerende platen dat je weleens langs de autosnelweg vindt. De grens is het eerste wat je ziet als je de luchthaven van Tijuana verlaat: een hek met prikkeldraad, een stukje niemandsland, en grenswachters in jeeps en camouflage-outfits. Wie een Amerikaans visum of paspoort heeft, kan van op de luchthaven met een loopbrug tot in San Diego geraken.

Het is de drukste grensovergang ter wereld, Tijuana-San Diego, met de oversteekplaats van El Chaparral-San Ysidro als uitsteker: in 2015 staken hier alleen al meer dan 33 miljoen mensen de grens over. De grens is hier alomtegenwoordig en bepaalt het leven in de stad, die enerzijds drijft op het feesttoerisme van Amerikaanse studenten die zich tijdens spring break komen bezatten met goedkope tequila, en die anderzijds de thuisbasis is van kartels die mensen en vooral drugs naar de VS smokkelen.

Het heeft de reputatie van de grensstad de afgelopen jaren geen goed gedaan: straatgeweld is op verschillende plaatsen in Mexico een groot probleem, maar zelfs inwoners uit Mexico-Stad waarschuwen je voor het gevaar in Tijuana. De imagoschade doet de stad geen goed: bloedige bendeoorlogen hebben de afgelopen tien jaar de toeristen afgeschrikt. In 2016 werden er volgens cijfers van de San Diego Union Tribune 910 moorden opgetekend: een record.

Parallellen

Het imago van de stad heeft ook zijn weg gevonden naar Fear the Walking Dead. In het tweede seizoen kruisten de hoofdpersonages zowel het pad van een aantal verdwaalde spring breakers als van drugsbendes die zelfs tijdens een zombie-apocalyps de resterende inwoners terroriseren. De narcotráfico, de illegale handel in drugs en geneesmiddelen, werd een centraal thema in de verhaallijn rond het personage Nick, die zich samen met andere overlevers terugtrok in La Colonia, een afgelegen stukje stad van waaruit de inwoners zich moesten beschermen tegen zombies en drugsbendes.

Fear the Walking Dead is in de eerste plaats entertainment, natuurlijk. Maar er heeft altijd een politiek-actueel randje aan de reeks gezeten. In seizoen één zagen we een weinig verholen kritiek op police brutality, en in de verschillende overlevers die over de oceaan een beter leven zoeken in het tweede seizoen, herkende je de ellende van de bootvluchtelingen.

Nu, in het derde seizoen, wordt de grensproblematiek op de voorgrond geplaatst. Het gros van de hoofdpersonages die we de afgelopen twee seizoenen hebben gevolgd - Madison, Travis, Nick en dochter Alicia (Alycia Debnam-Carey) - komt terecht op een ranch die dienst doet als vluchtelingenkamp. De uitdaging voor Madison en de haren: zich aanpassen, het de 'autochtone' inwoners van de ranch naar hun zin maken, en vooral niemand voor de voeten lopen. Je hoeft geen universitair diploma in Metaforenstudie te hebben behaald om er de gangbare gedachtepatronen over vluchtelingen en 'vreemdelingen' in te herkennen.

"Dit seizoen is meer politiek getint dan de vorige twee", denkt Erickson. "En het is logisch dat dit seizoen, door de actualiteit, ook meer gepolitiseerd zal worden. We willen geen polemiek starten, maar als je een verhaal vertelt in deze politieke omstandigheden, is het onvermijdelijk dat er vergelijkingen worden gemaakt met wat er vandaag gebeurt. En dit scenario is dan nog geschreven vóór de verkiezingen."

De intentie om een commentaar te leveren op de politieke situatie op het Amerikaanse continent was nooit expliciet, gaat Erickson verder. "Maar ik denk dat, als je een verhaal situeert in een wereld die van nature uit gepolitiseerd is, het onvermijdelijk is dat die politieke aspecten hun weg naar het verhaal vinden. Ik denk dat dat goed is. Het voegt iets toe, en het maakt alles net dat tikkeltje pertinenter."

Anti-Trump

Wanneer de eerste dubbelaflevering van Fear the Walking Deadzondagavond op tv komt, is Donald Trump meer dan vier maanden president. Trump, die zijn kandidatuur aankondigde door te stellen dat hij op de grens tussen Mexico en de VS een muur wilt bouwen. "Wanneer Mexico zijn mensen stuurt," oreerde Trump toen, "sturen ze niet hun beste mensen. Ze brengen drugs. Ze brengen misdaad. Ze zijn rapists, verkrachters." Enkele maanden later verscheen er langs de grens in Tijuana een opvallende muurschildering, waarin Donald Trump met een sm-bal wordt afgebeeld, vergezeld van de titel 'Rape Trump'. Er stond ook een wegbeschrijving bij. Vertrekpunt: Tijuana. Bestemming: Trump Tower, New York.

Om maar even duidelijk te maken: het anti-Trump-sentiment is alomtegenwoordig in de straten van Tijuana en Rosarito, het naburige kuststadje waar we verblijven en waar grote delen van Fear worden opgenomen. Op straat proberen marktkramers je armbandjes en vlaggetjes met de Mexicaanse kleuren en de boodschap 'Fuck Trump' aan te smeren. Op muren staat haastig 'No wall' geschreven. En zelfs op de set van Fear the Walking Dead kom je achter de schermen toespelingen op het politieke klimaat tegen. Wanneer we een locatieshoot in de heuvels van Rosarito bijwonen en onze blaas moeten ledigen, volgen we pijltjes. De vrouwentoiletten zijn aangeduid met 'Mujeres' (lees: vrouwen). De mannentoiletten met 'Bad hombres' - een knipoog naar een uitspraak van Trump over Mexicaanse migranten.

Het is overigens opvallend hoeveel Spaans er wordt gesproken. In de eerste plaats in de serie zelf: weinig Amerikaanse tv-reeksen zijn zo tweetalig en maken zo vaak gebruik van ondertitels als Fear. Maar ook op de set worden Engels en Spaans vrolijk door elkaar gebruikt. Amerikanen en Mexicanen - de set designer is Bernardo Trujillo, een van de vaste compagnons van Amores perros-regisseur Alejandro González Iñárritu - werken er naast en met elkaar, ook al zijn de politieke relaties tussen beide landen gespannen. Een teken van hoop en menselijkheid, vindt acteur Colman Domingo.

"De crew is ongeveer voor de helft Amerikaans, en voor de helft Mexicaans. Natuurlijk zijn er taalbarrières: een van onze make-upartiesten spreekt geen Engels, en ik spreek nauwelijks Spaans. Maar toch communiceren en lachen we met elkaar. Uiteindelijk begrijp je elkaar, en zie je elkaar niet meer als 'de ander'. We hebben een gezonde, liefdevolle, genereuze crew die graag samenwerkt, omdat het erom draait dat je samen iets moois maakt."

Titanic

Toen Fear the Walking Dead twee jaar geleden begon, was er van Mexico nauwelijks sprake. Enkel de personages Daniel Salazar (Rubén Blades) en diens dochter Ofelia (Mercedes Mason), migranten uit El Salvador, vormden een link met de Spaans-Amerikaanse gemeenschap: het verhaal speelde zich af in Los Angeles. "Maar we hebben een groot deel van het eerste seizoen in Vancouver gedraaid", duidt Erickson. "Wat moeilijk is. Er is in Vancouver niets dat ook maar enigszins aan LA doet denken."

Door de personages voor een groot deel van het tweede seizoen op een boot te zetten, loste dat probleem zich op. Los Angeles werd vernietigd door de zombie-epidemie en Mexico kwam al snel in het vizier. In Rosarito heeft een zekere James Cameron een dikke twintig jaar geleden Baja Film Studios laten bouwen, om er Titanic te draaien. Er zijn vier afzonderlijk regelbare watertanks om bootscènes op te nemen: dankzij de ligging aan de kust valt de illusie dat je op volle oceaan zit eenvoudig te creëren. "En zodra de setting naar Mexico verhuisde, wilde ik terug naar de grens", wist Erickson. "Ik wilde altijd al een grensverhaal vertellen."

Zo schrijft Fear the Walking Dead zich in de mooie traditie van zombieverhalen met een politieke ondertoon. Zoals Night of the Living Dead(1968) een subtiele, maar scherpe kritiek was op de rassensegregatie in de VS, en Dawn of the Dead (1978) een brute persiflage op het ongebreidelde Amerikaanse kapitalisme, zo is Fear the Walking Deadeen harde spiegel voor de huidige spanningen tussen Mexico en de VS. "Wat ik interessant vind, is dat in Fear de Amerikanen de vluchtelingen zijn", vertelt Domingo ons nog. "Ik denk dat de traditionele verhoudingen hier opnieuw onderzocht worden, omdat wij degenen zijn die aan de verkeerde kant van 'de muur' staan."

Op die manier nodigt Fear the Walking Dead ook uit om alle negatieve stereotypen over Tijuana en de Mexicaanse grensstreek opnieuw tegen het licht te houden. "Ik denk dat we, op verschillende manieren, ambassadeurs voor Mexico zijn geworden", besluit de Amerikaanse acteur. "Simpelweg door de manier waarop we hier ontvangen en behandeld worden, door hoe veilig we ons hier voelen. We zijn hier een deel van de gemeenschap geworden. We leven hier zes, zeven maanden per jaar, en we blijven ook niet in Rosarito hangen: we gaan ook naar Valle de Guadalupe, we gaan naar Mexicali. We ontdekken dit land. Bij elke job, bij elke productie, probeer je een deel van het land te worden, en iets waardevols achter te laten. Begrijp je wat ik bedoel? Dat is een goede wisselwerking tussen twee verschillende landen, niet?"

Het doet ons denken op wat er op die andere gevel langs de Carretera Transpeninsular staat. Nog groter geschreven, naast "Tijuana no está enferma", in drukletters: "Amemos Tijuana". "Laten we van Tijuana houden". Fear the Walking Deadmag dan wel een fictieve zombie-invasie naar de Mexicaanse grensstad brengen, maar de makers stellen in één beweging ook de Amerikaanse vooroordelen over hun zuiderburen aan de kaak. Zonder naïef te zijn, wordt de meest omstreden stad van Mexico in een nieuw daglicht getoond. Amemos Tijuana, inderdaad.

Fear the Walking Dead, seizoen drie. Vanaf zondag op AMC.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234