Dinsdag 24/05/2022

ReportageVerenigde Staten

Op stap in Zuid-Texas: ‘De Democratische partij is zo ver naar links opgeschoven dat ze het contact met de mensen kwijt is’

Afgevaardigde Ryan Guillen (midden) heeft zojuist zijn overstap van de Democratische naar de Republikeinse partij aangekondigd in Floresville, Texas. Beeld Seije Slager
Afgevaardigde Ryan Guillen (midden) heeft zojuist zijn overstap van de Democratische naar de Republikeinse partij aangekondigd in Floresville, Texas.Beeld Seije Slager

Latino’s zijn de snelst groeiende bevolkingsgroep in het Amerikaanse electoraat. Van oudsher stemmen ze Democratisch, maar in Zuid-Texas zijn Republikeinen aan een succesvol offensief begonnen om hen binnen te hengelen.

Seije Slager

Cowboyhoeden zijn populairder dan mondkapjes bij de bezoekers van Carvajal, een kleine koffiebar aan de hoofdstraat van Floresville. De rest van het stadje ligt er op deze warme morgen in november loom en slaperig bij, maar hierbinnen is het proppen om alle belangstellenden een plek te geven. Iedereen die iets voorstelt binnen de Republikeinse partij in Texas wilde hier kennelijk bij zijn. In de zaal wisselen regionale functionarissen nieuwtjes uit, achterin staan de hoogwaardigheidsbekleders: gouverneur Greg Abbott is er, net als Dade Phelan, voorzitter van het Texaanse Huis van Afgevaardigden.

Al die Republikeinen komen luisteren naar de Democratische afgevaardigde die dit district vertegenwoordigt in het Texaanse Huis. Het zijn zijn laatste minuten als Democraat. Hoewel iedereen al weet wat hij gaat zeggen, is milde opwinding toch voelbaar als Ryan Guillen het woord neemt.

Hij begint met een beroep op zijn onberispelijke afkomst. Een echte Texaan stamt ofwel af van oliemannen ofwel, zoals in het geval van Guillen, van ranchers. “Als een rancher van de zesde generatie in Zuid-Texas nam ik mijn conservatieve waarden over van mijn ouders en grootouders, terwijl ik hielp op het land”, zegt hij.

Niet onze waarden

Wat je in Zuid-Texas van oudsher ook van je ouders en grootouders leert, is dat je op de Democraten stemt. Latino’s vormen er een ruime meerderheid van de bevolking en die zijn loyaal aan de partij, ook als ze er vaak conservatievere denkbeelden op nahouden dan partijgenoten elders. Maar Guillen bespeurt verandering. “Vrienden, er is iets aan de hand in Zuid-Texas. Velen van ons worden wakker en zien dat de waarden van de mensen in Washington niet onze waarden zijn, of de waarden van de meeste Texanen.”

Dan maakt hij zijn overstap naar de Republikeinen bekend. “Na jaren voor het recht op wapenbezit gestemd te hebben, na jaren voor het beschermen van het ongeboren leven gestemd te hebben, tegen belastingverhogingen en voor het bewaken van de grens, kijk ik ernaar uit om niet langer met mijn partij te hoeven breken om dat te doen.”

Gouverneur Greg Abbott neemt het woord en verwelkomt het nieuwe lid zoals een stadionspeaker van een thuisspelend team de 8-0 verwelkomt – met de nodige bravoure. Want de overstap van Guillen staat niet op zichzelf. “Ik wil vandaag wat verbazingwekkende feiten met jullie delen”, ronkt de gouverneur. Hij begint de top tien van Amerikaanse gemeenten voor te dragen waar de Republikeinen bij de verkiezingen van 2020 de grootste winst boekten ten opzichte van 2016. Bijna al die droomuitslagen – “Starr County, 55 procentpunten winst! De volgende is Maverick County, 45 procentpunten!” – werden behaald in Zuid-Texas. Een opmerkelijke breuk met de landelijke trend.

Discriminerende kiesdistricten

Democratische critici zouden hier tegenwerpen dat de Republikeinen kennelijk toch niet helemaal gerust zijn op die winst. Bij de tienjaarlijkse herindeling van kiesdistricten, die ze als de regerende partij in Texas net konden doorvoeren, deelden ze het zo in dat zijzelf steviger in het zadel zouden komen te zitten en de politieke invloed van latino’s daalde, terwijl die groep juist verantwoordelijk is voor de bevolkingsgroei van Texas. Het landelijke ministerie van Justitie begon onlangs een rechtszaak tegen Texas, omdat de nieuwe kiesdistricten discriminerend zouden zijn.

Al in 2002 schreven twee politieke analisten het boek The Emerging Democratic Majority, met daarin de analyse dat de Republikeinse partij uiteindelijk tot de marge gedoemd is. Het electoraat van de VS wordt namelijk steeds gekleurder, terwijl de Republikeinen zich steeds meer terugtrekken richting hun krimpende witte achterban.

Maar gouverneur Abbott zet zich af tegen die Democratische profetie, die al decennia klinkt maar nooit écht in vervulling wil gaan. “De Democraten hebben bij iedere verkiezingen geroepen dat demografische ontwikkelingen ons politieke lot zullen bepalen”, schampert Abbott. “Daar hadden ze gelijk in. Maar ze hadden het mis dat demografische verandering de Democraten ten goede zou komen. De waarden van de hispanicgemeenschap zijn nauw verbonden met de Republikeinse partij.”

Er is inderdaad een demografische verschuiving gaande. Tussen de volkstellingen van 2010 en 2020 steeg het aandeel latino’s in de Amerikaanse bevolking van 16,3 naar 18,7 procent. Het aandeel witte Amerikanen daalde in diezelfde tijd van 63,7 naar 57,8 procent. Bij Amerikanen onder de achttien jaar is nu al geen enkele groep meer in de meerderheid. Texas loopt voorop, daar is het aandeel witte Amerikanen al tot op of onder de 50 procent gedaald. Afhankelijk van hoe je precies telt en rapporteert, want dat is wel een belangrijke kanttekening bij zulke cijfers: ze zijn niet eenduidig.

Een breed palet van kleuren en achtergronden

In de standaard onderverdeling van de Amerikaanse bevolking in wit, zwart, Aziatisch en Latino worden de toch al glibberige begrippen ras en etniciteit door elkaar gehusseld. Sommige latino's zien zichzelf desgevraagd ook als wit, andere niet. De latinogemeenschap bestrijkt bovendien een breed palet van kleuren en achtergronden. Zeker hier in Texas, waar deze groep zichzelf over het algemeen liever ‘hispanic’ noemt.

Onder die noemer vallen zowel recente immigranten uit Midden-Amerika als de Tejanos wier voorouders al sinds de 18de eeuw in dit gebied wonen en die met recht kunnen zeggen: wij zijn de grens niet overgestoken, de grens is ons overgestoken – Texas werd pas in 1845 ingelijfd bij de VS.

Heeft het eigenlijk zin om de hispanicgemeenschap als één geheel te zien? Toch wel, vindt John Lujan. Opvallend veel aanwezigen in Floresville weigeren met de media te praten, maar Lujan gaat graag een taco eten met de verslaggever. Hij is een van de rijzende Republikeinse sterren in Texas. Een paar weken geleden heeft hij een stunt uitgehaald door een tussentijdse verkiezing voor het Texaanse Huis te winnen in een kiesdistrict in San Antonio dat eigenlijk een zekerheidje was voor de Democraten. Hispanics maken er ruim 70 procent van de bevolking uit.

En dat merk je als je er rondrijdt. Spaans is in de meeste winkels de voertaal. Op de groenteafdeling van een supermarkt kun je cactusbladeren kopen, op de vleesafdeling liggen allerlei soorten pens prominent uitgestald. Lujan heeft toevallig net mensen te logeren uit Wisconsin. Die voelen zich alsof ze in het buitenland op vakantie zijn. “Onze taal is anders, ons eten, onze familiestructuren, de manier waarop we allerlei dingen aanpakken.”

Republikeins afgevaardigde John Lujan uit San Antonio, hier in Floresville. Beeld Seije Slager
Republikeins afgevaardigde John Lujan uit San Antonio, hier in Floresville.Beeld Seije Slager

En die conservatieve waarden, ook Lujan begint erover. De Democratische partij is zo ver naar links opgeschoven dat ze het contact met de mensen van Zuid-Texas kwijt is, vertelt hij. Hispanics zijn vaak gelovige mensen, doceert hij, die tegen abortus zijn en voor strenge grensbewaking. Ze worden bovendien economisch geraakt door de Democratische plannen voor schone energie, omdat ze vaak in de olie- en gasindustrie werken.

De partij van Donald Trump

Al blijft het een probleem om ze er daadwerkelijk toe te bewegen om Republikeins te stemmen. “Nadat ik gewonnen had, kwam er in mijn kerk een vrouw naar me toe die me feliciteerde. Ze zei ook dat ze niet op mij had gestemd, want ze was nu eenmaal Democraat. En ik dacht: waarom kun jij nu niet op mij stemmen? Want die Democraat, mijn tegenstander, dat is een hele lieve jongen, maar hij is totaal niet conservatief. Zij had alles gemeen met mij, en niets met hem.”

Maar wacht even. De Republikeinse partij is toch ook de partij van Donald Trump, de man die zich laatdunkend uitliet over ‘Mexicaanse rechters’ en die klaagde dat immigranten uit Mexico ‘verkrachters’ waren die drugs en criminaliteit het land in brachten?

“Ik was eerst geen fan”, zegt Michelle Gonzales, die als vrijwilliger meewerkte aan de campagne van John Lujan. De twee staan op de stoep na te praten over de overstap van Ryan Guillen. “Maar toen ik zag hoe iedereen tegen hem te hoop liep terwijl hij vocht voor ons land, ben ik hem door dik en dun gaan steunen.”

Gonzales verwoordt wat je van de meeste hispanic Republikeinen hoort: ja, Trump gaat soms iets te ver, maar zijn tegenstanders trekken zijn uitspraken ook maar wat graag uit hun verband. “Mensen zijn zo emotioneel. Ze denken: oh, hij heeft iets lelijks gezegd, nu ga ik in een hoekje zitten huilen. Dan denk je dus niet meer kritisch na, over je toekomst, over je familie, over je bedrijf. Maar dat kunnen we ons niet veroorloven, we moeten onze hersenen gebruiken en het land terugbrengen naar waar het moet zijn.”

De Democratische obsessie met achtergrond

Voor Melissa Castro, een twintiger uit Laredo, was Trump zelfs de hoofdreden om actief te worden in de Republikeinse partij. Zij draait het bezwaar om. “Ik vind het nogal beledigend als een Democraat mij vertelt: je moet op mij stemmen omdat je latina bent, omdat je een vrouw bent. Wil je daarmee zeggen dat ik niet voor mezelf kan opkomen?” De Democratische obsessie om mensen tot hun achtergrond te reduceren staat haar tegen. “Als Trump iets over Mexicanen zei, had ik niet het gevoel dat het om mij ging. Ik ben hispanic, maar mijn nationaliteit is Amerikaans. En als hij zegt dat Mexico niet hun beste mensen stuurt... tja, daar zit natuurlijk ook wel wat in.”

Gilberto Elizondo (l.) en Melissa Castro (r.) in Laredo. Beeld Seije Slager
Gilberto Elizondo (l.) en Melissa Castro (r.) in Laredo.Beeld Seije Slager

“De Democraten vinden het heerlijk om mensen te verdelen”, zegt ook Orlando Sanchez. Hij is oprichter van Texas Latino Conservatives, een donororganisatie die de verkiezingsraces van Republikeinse hispanic kandidaten met geld en expertise ondersteunt. Hij is daarmee een belangrijke spil in het offensief dat de Republikeinen de afgelopen tijd op poten hebben gezet. In verschillende steden in Zuid-Texas hebben ze Hispanic Community Centers opgezet, om met kiezers in contact te komen. Veel Democraten die je hier spreekt zijn een beetje jaloers op al die activiteiten – hun eigen partij heeft Zuid-Texas te lang voor lief genomen en organiseerde hier niets, klagen ze, en heeft zo de Republikeinse verkiezingswinsten van de afgelopen tijd over zichzelf afgeroepen.

Maar Sanchez denkt dat de huidige Democratische partij het niet alleen op organisatie maar vooral op inhoud verliest. Democraten denken dat alle latino’s net zo progressief zijn als Alexandria Ocasio-Cortez, de jonge linkse ster uit New York die in het Huis van Afgevaardigden zit. “Sorry, maar dat is bullshit. Niemand in Texas onderschrijft haar bizarre ideeën, maar de media in dit land zijn verliefd op haar.”

Golven van immigranten

Volgens Sanchez, die geboren werd in Cuba en als kind naar de VS kwam, is immigratie in principe een goed idee, maar zitten er praktische grenzen aan hoeveel een land aankan en loopt het op dit moment aan de zuidgrens helemaal uit de hand.

“Wij zijn de open grenzen beu, we zijn de drugsdealers beu, de mensenhandelaars, de kartels. De mensen in het noordoosten snappen niet wat wij hier moeten doormaken.” Hij is fel over de ‘internationale belangen’ die ‘golven van immigranten’ organiseren. “De Democraten vinden dat geweldig, want die zien ze als potentiële toekomstige stemmers.”

Maar mensen die het land binnenkomen, kun je opvoeden tot Amerikaanse staatsburgers, zegt hij. Kijk maar naar hemzelf. En dus is het zaak om niet in de xenofobe stuip te schieten. Sanchez ziet dat aan de rechterkant van zijn partij soms wel gebeuren. En dan zouden ze de strijd om de latinostem alsnog kunnen verliezen. Hij noemt het voorbeeld van Californië. Dat was ooit een solide Republikeinse staat, maar de partij vervreemdde er de latino’s van zich door zich over te geven aan xenofobe retoriek.

“Mijn taak is niet alleen om de hispanics in Texas te laten inzien dat hun waarden conservatief zijn, maar ook om de conservatieven in Texas te laten inzien: jullie retoriek is giftig.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234