Zaterdag 31/07/2021

op stap in berlijn, waar alles wat radicaler is dan in de rest van het land

'Nergens in Duitsland heb ik de tweesporen- maatschappij zo duidelijk gevoeld als hier. In Frankfurt is zowat iedereen rijk'

'Nog liever Schröder dan de rest'

'Geen stad heeft zo geleden als Berlijn. Misschien is dat de reden waarom hier nog altijd zo'n vrijheidsgevoel heerst dat je niet kapot krijgt. Deze stad is weerbarstig, trots en decadent. Ik ga hier nooit meer weg.' Het is vijf uur, ergens in een bar in het hart van alternatief Kreuzberg. Aan het woord is Roland (53), getuige van het Berlijn van voor, tijdens en na de muur. Verslag van een reis door de Berlijnse nacht, misschien de laatste nacht van Schröder-Duitsland.

Berlijn

Van onze verslaggever ter plaatse

Kris Hendrickx

Ergens in de vooravond rekt de Oranienburger Strasse zich eens flink uit en wordt ze wakker. Terrassen van Arabische falafelrestaurants, Mexicaanse cantina's, cocktailbars en allerlei andere designetablissementen stromen vol. In het voormalige kraakpand Tacheles begint straks een Latijnse fiësta, op de hoek met de Tucholskystrasse worden we aangeklampt door een kwartet Engelstalige meiden dat duidelijk al een aperitiefsessie achter de rug heeft. Eentje houdt zich staande door op een plakkaat te leunen waar 'First Berlin Pub Crawl' op staat. Of we niet willen meekomen? "Voor 10 euro gaan we naar minstens vier bars met gratis drank, we dansen en je kunt de hele avond bij ons blijven", giechelt het meisje dat aan het plakkaat hangt. Navraag leert dat zich ook nog een tachtigtal andere buitenlandse nieuw-Berlijners zich bij de dames voegt die avond. We bedanken beleefd.

Als een Berlijner één uitgaansbuurt mag opnoemen, is de kans groot dat het de Oranienburger Strasse en het belendende Hackescher Markt wordt. De straat in Mitte, het centrum van Oost-Berlijn, kende sinds het begin van de jaren negentig een onwaarschijnlijke boom van clubs, cafés, restaurants en boetieks. Terwijl het wat afgelegener Prenzlauer Berg nog een alternatieve flair uitademt, is 'trendy' hier zowat de enige gemeenschappelijke noemer voor de buurt. Dat het net de wijken in het oosten van de stad zijn die boomen, is geen toeval. In het westen was de beschikbare ruimte in gebruik, in Oost-Berlijn stond na de val van de muur erg veel leeg. De studenten die er gingen wonen brachten ook hun cafébuurten mee.

Een Japans restaurant aan de rand van die buurt. Onze tafelburen heten Sylvia (40) en Oliver (27). Sylvia heeft drie jaar in Berlijn gewoond en is nu weer teruggekeerd naar Frankfurt, waar ze als reclameproducer werkt. Dat Berlijn uniek is, weet Sylvia. "In deze stad is er meer dan vreten, neuken en televisie kijken. Achter de bar vind je hier mensen die jaren filosofie gestudeerd hebben. Veel mensen komen hier naartoe om goedkoop te wonen, een beetje te werken, heel lang te studeren en vooral veel andere dingen te doen, of dat nu kunst, reizen of gewoon rustig leven is. Hier moest je ook geen legerdienst doen voor het West-Duitse leger. Dat heeft een specifiek publiek naar de stad getrokken. Wie hier woont, wil ook niet weg. Frankfurters verhuizen meteen als ze een job in bijvoorbeeld Zürich vinden."

Het onvermijdelijke thema verkiezingen komt ter sprake. "Ik kies rood-groen", vertelt Sylvia. "Niet omdat ik vind dat Schröder zo'n goeie is, maar omdat ik me diep zou schamen als een partij als de CSU ons land gaat meeregeren." De Beierse zusterpartij van de CDU symboliseert voor Sylvia alles wat verfoeilijk is aan Duitsland. "Stoibers discours is extreem-rechts. In een land als Duitsland hebben we zulke klootzakken aan de top niet meer nodig." Het verleden lijkt nooit echt veraf in Duitsland. "Een paar jaar geleden ben ik op reis naar Azië geweest", vertelt Sylvia. Toen ik in mijn hotelkamer in Hong Kong de televisie opzette, was het eerste wat ik zag op televisie een asielzoekerscentrum dat in brand was gestoken in Duitsland. Ik was daar niet goed van. De spoken van vroeger zijn echt niet zo ver."

Sylvia's tafelgenoot Oliver blijkt een heel ander soort Berlijner dan de levenskunstenaars die Sylvia beschrijft. Hij werkt voor de Axel Springer-uitgeverij, die onder meer de rechts-conservatieve kranten Bild en Die Welt uitgeeft. De twintiger leidt een afdeling van zestig mensen en is nog maar net in Berlijn aangekomen. "Ik heb een meer gestresste indruk van de stad, maar dat zal wel met mijn werk en mijn collega's te maken hebben." Wat Oliver vooral is opgevallen in de maanden dat hij in de stad woont, is de sociale breuk. "Nergens in Duitsland heb ik de tweesporenmaatschappij zo duidelijk gevoeld als hier. Als ik op weg naar mijn werk maar drie keer door bedelaars wordt aangeklampt, is dat weinig. In Frankfurt is zowat iedereen rijk." Ook Oliver heeft zondag rood-groen gekozen. "Als ik het tijdperk Kohl met dat van Schröder vergelijk, vind ik dat de laatste het nog zo slecht niet doet."

We trekken verder door de Berlijnse nacht. Het idee van een openluchtfilm wordt afgeschoten wegens te fris. De tangolocatie - Berlijn en Helsinki zijn dé tangosteden na Buenos Aires en je kunt in de Duitse hoofdstad elke dag wel een tangoavond vinden - blijkt dan weer te ver. Via tussenlandingen in een paar hoofdstedelijke dansclubs komen we in Kreuzberg terecht, van oudsher de alternatieve buurt van West-Berlijn. In de Cake-Club wordt gedanst, maar de sfeer is er gemoedelijker dan in de danstempels in het oosten van de stad. De dames zijn minder opgetut en losser, Turkse twintigers voelen zich hier even goed thuis.

"Dit is meer een buurtclub", vertelt Roland. De 53-jarige Berlijner met lang grijs haar zit aan de bar en draait zijn sigaretje. "De hippe buurten in het oosten zijn een beetje kunstmatig en heel snel ontstaan", weet Roland. "Hier in Kreuzberg is het allemaal geleidelijk gegaan en dat voel je." Roland is goed geplaatst om te vertellen over de buurt en de stad. Toen hij acht was, vluchtte hij net voor de bouw van de muur met zijn ouders van Oost- naar West-Berlijn. Sinds 1975 woont hij in Kreuzberg. Roland is goudsmid in een collectief, een job die winstgevender klinkt dan hij is.

"Deze wijk is altijd een enclave geweest in de enclave die Berlijn was voor de muur verdween. Je hebt hier altijd een soort van anarchie gehad. In de jaren tachtig opende hier de ene bar na de andere. Maar toen de muur viel en het oosten boomde, werd het weer rustiger. En dat is goed zo."

Verhuizen wil Roland nooit meer. "Er is maar één stad als deze in Duitsland. Alles is hier wat radicaler, er is hier meer vrijheid. Dat heeft met de verdeling van de stad te maken, de niche die West-Berlijn was voor subculturen, maar ook met wat de stad vroeger al heeft meegemaakt. Mijn vader heeft als kleine jongen nog de revolutie met Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht meegemaakt. Geen stad heeft zoveel geleden als Berlijn in dit land. Misschien is ze daarom zo weerbarstig, trots en ook wat decadent."

Gisteren wou Roland voor de Linkspartei of voor groen stemmen, de twee partijen die het best vertegenwoordigd zijn in de buurt. Maar veel illusies maakt Roland zich niet. "Politiek en economie zijn al lang van elkaar losgekoppeld." Hij haalt de schouders op, steekt nog een sigaret op kijkt weer naar de dames op de dansvloer.

Buiten wordt het langzaam licht. Straks zullen de eerste kiezers naar de stembus trekken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234