Donderdag 23/01/2020

Rouw

‘Op rouwen kun je geen deadline zetten’

Beeld Shutterstock

Hoe lang ‘mag’ je rouwen? Een vrouw die drie jaar geleden haar zoon verloor, kreeg te horen dat haar tijd erop zat. Ze moest weer aan het werk. Maar kun je rouwen wel in een tijdsschema duwen?

Rouwen lijkt volgens een ongeschreven regel snel te moeten vooruitgaan. Maar ook niet te snel. “Ik wil niet rouwen, ik wil leven”, zo motiveerde Julie Asselman, dochter van Maggie De Block, deze week in Het Nieuwsblad het feit dat ze zes maanden na de dood van haar man een nieuw lief heeft. Daarop kreeg ze via de bekende kanalen kritiek omdat dat ‘wel heel snel is’.

Hilde Desplenter (43), die drie jaar geleden haar zoon verloor, hoort dan weer dat het nu gedaan moet zijn. “De controlearts gaf te kennen dat het lang genoeg had geduurd en ik weer moest gaan werken. Ik voelde me een profiteur, hoewel ik al 25 jaar fulltime werk. Dat gesprek was een klap. De arts vroeg ook of ik antidepressiva neem, terwijl ik niet depressief ben, maar in de rouw”, zegt ze. “Mijn man en ik hebben ons na de dood van Watse in ons werk gestort, omdat thuiszitten ons te veel aan hem deed denken. Werken was ook een houvast, al kostte het toen extra energie.

“Een jaar later verloor ik in twee weken tijd ook plots mijn ouders en vorige zomer stierven twee leerlingen op de school waar ik directeur ben in een gezinsdrama. Ik had alles klaargelegd om op 1 september aan het nieuwe schooljaar te beginnen, maar het ging niet. Het verdriet overmande me. Toch ziekteverlof dus, sinds twee maanden. De rust helpt. Rouw is uitputtend.”

Maar ze voelt zich nu, na het gesprek met de contro­le­­arts, onbegrepen. “Ook in mijn omgeving merk ik hoe sommigen denken: ‘Het is toch drie jaar geleden’. Of oordelen: ‘Je had in het begin maar thuis moeten blijven’. Maar je kunt niet volgens een schema ­rouwen”, zegt ze.

Duurt rouwen vier dagen, zoals het aantal dagen waarop je van de wetgever niet moet werken na de dood van een dierbare? Bij Hilde duurde het eerst zogezegd niet veel langer, want ze ging meteen werken, terwijl het verdriet drie jaar later voluit zijn tanden laat zien. Of duurt rouw zes maanden, zoals DSM 5, het handboek voor psychiaters, stelt?

Alles wat langer dan zes maanden duurt zou dan ‘gecompliceerde rouw’ zijn en dus ‘afwijkend’. Julie Asselmans lijkt in dat opzicht perfect aan de ‘gezonde’ normaliteit te beantwoorden, al vinden sommigen dus dat nieuwe lief te snel.

Dat alles terwijl ‘te lang’ of ‘te kort’ rouwen niet bestaat. Psychologen en psychiaters weten dat. “Verzekeringsartsen staan onder druk om je zo snel mogelijk weer aan het werk te krijgen, maar rouwen gaat niet lineair in x aantal fases, en dan gedaan. Die theorie deed een tijd de ronde, maar is weerlegd”, zegt psychoanalyticus Stijn Vanheule (UGent). “Het woord ‘rouwverwerking’ is zelfs misleidend. Je werkt het niet weg in een bepaalde tijd. Wie iemand verliest, zal al dan niet door er met een psycholoog of met vrienden over te spreken, manieren moeten zoeken om dat verlies te verwoorden, vorm te geven en zo draaglijker te maken. Doordat mensen zo verschillend zijn, loopt rouw bij iedereen anders.”

Context

Ook professor emeritus huisartsengeneeskunde Jan De Maeseneer (UGent) zegt: “Wat een merkwaardig idee dat rouwen binnen een bepaalde tijd moet. DSM5 plakt daar zes maanden op, maar ik vind dat dat op niet veel slaat. Die drang om er een tijdslimiet op te zetten is typisch in onze maatschappij waarin alles meet- en telbaar moet zijn. Maar wat er echt toe doet is vaak niet telbaar.

"In de artsenopleiding benadrukken we daarom dat bij rouw het individu centraal staat en de context doorslaggevend is. Iemand die twee of drie keer in een korte periode een overlijden meemaakt, zal mogelijk in een zwaardere rouw belanden dan iemand anders. Je moet niet met regeltjes afkomen, maar luisteren en inschatten of iemand al te zeer lijdt om nog te kunnen functioneren.”

De Nederlandse expert verlieskunde Herman de Mönnink ziet het eveneens zo: “Kom je als zorgverlener met een timing af, dan stapel je leed op leed. Iemand ziet al af en dan krijgt die nog eens te horen dat het na zoveel tijd gedaan moet zijn.”

We stappen het best allemaal van het idee af dat je te kort of te lang kunt rouwen. “Het illustreert hoe slecht we om kunnen met verlies. Het moet afgebakend worden. Luisteren naar iemand die rouwt, kan die persoon veel beter ­helpen, maar blijkbaar is zwijgen of oordelen aan de hand van een strakke timing makkelijker.

“Misschien komt dat omdat rouw vroeger in gebed en dus in stilte werd beleefd. Erover spreken en het zo erkennen lukt nog niet goed”, zegt Vanheule. Hilde Desplenter beaamt: “Ik zou vooral willen dat mensen gewoon vragen hoe het gaat en luisteren. Ook al is het ‘al’ drie jaar geleden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234