Zaterdag 17/08/2019

Op naar verkiezingen die nergens over gaan

Regeringscrisis in Nederland: de 'healing' is alweer begonnen

Na een dag waarin ontslag, crisis, breuk en teleurstelling de boventoon voerden, kon de Nederlandse politiek zich gisteren weer toeleggen op meer vertrouwde bezigheden. Het was, na de nacht van Wiegel en de gang van een verbitterde premier Kok naar koningin Beatrix, een dag van advies en overleg, van schuivende panelen en de lucht van lijm. Alle betrokkenen mochten op de thee bij de koningin, die uit de haar verstrekte adviezen tegen vanavond een uitweg uit de crisis moet destilleren. Meest waarschijnlijke uitkomst: verkiezingen, wellicht nadat een informateur zich nog even over de scherven van de coalitie heeft gebogen.

Het parlementaire debat na Koks ontslagverklaring, woensdagavond, was een uitgelezen voorbeeld van de Nederlandse politieke cultuur. Een toonbeeld van hoe een crisis de mensen ook samenbrengt, zoals het water het volk eeuwenlang op terpen en achter dijken samendreef. De oppositie roerde zich wel, maar schreeuwde nooit moord en brand. Een bijna therapeutische debatcultuur waarin het 'we komen er samen wel uit' de boventoon voert.

Eindelijk gebeurt er weer eens wat in Den Haag, is de verzuchting van veel commentatoren. De vraag is of daar verder enige betekenis aan moet worden gehecht. Het lijkt er meer op dat het verbleekte paars II het slachtoffer is geworden van een ongelukkig bedrijfsongeval, een vergeten bananenschil.

Zo zette Felix Rottenberg, ex-voorzitter van Wim Koks PvdA maar sinds een slepende ziekte uitgegroeid tot een ongekend scherpe en betrokken politieke commentator, grote vraagtekens bij het (crisis)management van de kopstukken in de coalitie, zowel in regering als parlement. "Ze hadden dit al een jaar geleden de kop moeten indrukken", zei Rottenberg, doelende op de (ruim van tevoren aangekondigde) opstand van vijf VVD-senatoren, waarvan uiteindelijk Hans Wiegel het voor D66 cruciale referendum wegstemde. Die partij stapte vervolgens uit de regering en bleef gisteren als enige een directe lijmpoging afwijzen, al alludeerde politiek leider De Graaf al wel op een hernieuwde regeringsdeelname van zijn partij, als de wonden van de nacht van Wiegel geheeld zijn en het referendum weer bovenaan de politieke agenda wordt gezet.

Rottenberg vindt die aanleiding tot de crisis meer dan onnozel. "In een tijd van immense problemen is het referendum een non-issue." Het antwoord op de vraag waarom Wiegel zijn politieke testament optuigde met de val van (de door hem altijd verfoeide) paarse regering, bevindt zich voor Rottenberg in de onderbuik. Hij verwijst naar het irrationele van de politiek, naar de botsing van om de macht strijdende ego's die binnen de paarse coalitie al enige tijd voor spanningen zorgt.

"Het respect of de angst voor Wiegel binnen de VVD is te groot, en daarom heeft er niemand hem een halt toegeroepen", zei Rottenberg, die dat ook van een gebrek aan politiek leiderschap ("er loopt in Den Haag geen talent rond") vindt getuigen. Maar bovenal is de huidige crisis wat hem betreft een gebeuren dat inherent is aan het functioneren van de klassieke politieke partij met zijn stromingen, vleugels en de daaruit voortvloeiende stammen(twisten), vetes en oude wonden.

Die cultuur, en de lange neus van Wiegel ("Had je niet gedacht hé", zei de oude rot tegen een al evenzeer door de wol geverfde politieke journalist) maken dat de kiezer straks waarschijnlijk weer naar de stembus mag, maar dat tegelijkertijd iedereen, ook de politici, zich langdurig op het hoofd krabt bij de vraag wat dan wel de inzet van die verkiezingen mag zijn.

Maar eerst zullen PvdA en vooral de VVD proberen de coalitie te redden. VVD-fractievoorzitter Hans Dijkstal liet het duidelijkst blijken dat wat hem betreft het gevoerde beleid vooropstaat en niet het binnenboord houden van D66. Dijkstal klampt zich vast aan een strohalm: zijn partij kan niet regeren zonder de PvdA; het CDA, waar het in het verleden coalities mee sloot, is nog te klein.

Binnen de PvdA tekent zich een beweging af naar een nieuw experiment, na dat van de paarse regering. Volgens prominente partijleden is de enig haalbare combinatie in het huidige krachtenveld een coalitie van PvdA, CDA en (voor het eerst) Groen Links. Dat daarvoor wellicht een nieuwe generatie politieke leiders moet aantreden die geen last hebben van oude wonden, is volgens Rottenberg geen probleem: "Een korte campagne heeft het voordeel dat je snel van leider kunt wisselen." De oud-voorzitter richtte zich daarbij ook nadrukkelijk op Wim Kok, die inmiddels al tien jaar een stempel drukt op de Haagse politiek.

Bart Willems

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden