Dinsdag 02/06/2020

Achtergrond

Op Moederdag vieren we niet alleen mama, maar ook de handel

Zet u mama ook in de bloemetjes zondag?Beeld Shutterstock

De bloemisten zijn boos. Wij mogen zondag wel weer op bezoek bij moeder, maar zij mogen hun winkel niet opendoen. En dat terwijl het hun beste dag van het jaar is. Ook bij de parfumerieën voelen ze de pijn. De controverse vandaag toont aan hoezeer Moederdag al van oudsher het feest van de handel is. 

“Voor de florist is Moederdag de belangrijkste dag van het jaar”, zegt Koen Van Malderen van de bloemistenorganisatie KUFB. Vanaf dit weekend mogen we weer beperkt op bezoek bij elkaar. Net omdat het zondag Moederdag is, ziet de Veiligheidsraad een perfecte gelegenheid om de regels over sociaal contact te versoepelen. 

Maar omdat hun winkels niet op Moederdag mogen openen – maar pas een dag later – hebben de bloemisten al furieus gereageerd. Moederdag missen is nefast voor hun omzet. “Wij vinden dat schandalig”, zegt Van Malderen. “We beraden ons over juridische stappen.” 

Hoogmis van de handel

Daarmee is meteen duidelijk hoezeer Moederdag ook de hoogmis van de handel is. En dat is eigenlijk al van in het begin zo. Moederrituelen zijn er doorheen de geschiedenis altijd al geweest. Maar de oorsprong van onze Moederdag begint bij de Amerikaanse Anna Marie Jarvis, die een feestdag wou voor alle moeders, nadat de hare in 1905 overleed. 

Omdat John Wanamaker – winkeleigenaar en pionier in marketing – wel potentieel zag in haar idee, werd de eerste Moederdag gelanceerd in 1908, in de Wanamaker-supermarkt in Philadelphia. Van daaruit verspreidde het evenement zich over de rest van de VS, tot de Amerikaanse president Woodrow Wilson er in 1914 Mother’s Day van maakte, een officiële feestdag op elke tweede zondag van mei. 

“In 1913 las de Antwerpenaar Frans Van Kuyck erover”, zegt erfgoedhistoricus Marc Jacobs (UAntwerpen en VUB). “Als liberale schepen zag hij er een feestdag in om traditionele waarden in de verf te zetten, en tegelijk de handel te promoten. Hij koos voor 15 augustus, omdat dan het katholieke feest Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart gevierd wordt. Hij kon zo van een kerkelijke feestdag ook een burgerlijke maken.” 

Tot vandaag houden ze in Antwerpen en omstreken vast aan 15 augustus om Moederdag te vieren. De rest van het land volgt de VS en zet Moederdag op de tweede zondag van mei op de kalender. Het heeft ook tot na de Eerste Wereldoorlog geduurd voor de traditie bij ons echt ingeburgerd is geraakt. In Nederland was het trouwens de Koninklijke Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde die de feestdag in de jaren 20 begon te promoten, net om zo meer bloemen te kunnen verkopen. 

Moederdag, bloemendag. In Nederland was het de Koninklijke Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde die de feestdag in de jaren 20 begon te promoten, net om zo meer bloemen te kunnen verkopen. Beeld rv

Net als het latere Halloween is Moederdag bij ons dus een geïmporteerde feestdag. Maar toch blijken we erg gehecht aan de datum. Pogingen om de datum te verplaatsen zodat de winkels alsnog konden floreren, werden teruggefloten. “Ik heb in een opiniestuk een voorstel gedaan om er voor een keer Moederweek van te maken”, zegt Jacobs. “Door een hele week vanaf maandag Moederdag te vieren, zouden we de klanten in de winkels beter kunnen spreiden, maar daar is weinig reactie op gekomen.” 

Vlaams Minister-president Jan Jambon (N-VA) riep op om Moederdag een zondag te verschuiven naar 17 mei, maar zijn oproep viel op een koude steen. “Bij de winkeliers waren de reacties nogal wisselend”, zegt Filip Horemans van zelfstandigenorganisatie Unizo. “Wat op papier redelijk eenvoudig lijkt, was dus niet zo evident.” 

Een wasmachine of stofzuiger voor Moederdag? In deze oude advertentie zijn de moeders er dolblij mee.Beeld rv

Niet enkel voor bloemisten is Moederdag een handig momentum om de verkoop aan de zwengelen. Volgens Horemans doen dan ook de lingerie-, wellness- en beautywinkels gouden zaken. Maar omdat we steeds met redelijk stereotiepe cadeaus komen aandraven voor mama, rijst de vraag of de feestdag toch ook niet het aloude rollenpatroon versterkt. Volgens Wikipedia is het zelfs een dag waarop een vrouw van huishoudelijke taken wordt “vrijgesteld”. 

“Je ziet dat ook terug in de reclame”, zegt Els Flour van het Archief en Onderzoekscentrum voor Vrouwengeschiedenis. “Het zijn vaak winkels voor huishoudtoestellen die naar Moederdag verwijzen. Natuurlijk zit daar een normatieve kant aan. Zeker in de periode dat het feest ontstond, was de moederrol ook bijna de enige rol die een vrouw geacht werd te vervullen.” 

Voor Flour is het zeker geen “makkelijke” feestdag. Niet enkel de rollen die vrouwen kunnen opnemen in de maatschappij, maar ook de samenstelling van de gezinnen is veranderd sinds 1908. “Je moet rekening houden met kinderen die hun mama verloren hebben, of bij wie het contact moeilijk verloopt”, zegt ze. “Voor hen is dat een pijnlijk moment. Er zijn ook moeders van wie een kind is gestorven. Maar toen een Brusselse school daarom in 2017 besloot niets meer te doen voor Moederdag, bracht dat ook weer heftige reacties teweeg.” 

Vaderdag

Dan is er nog een groot mysterie rond onze Moederdag-cultus. Vaderdag is op een gelijkaardige manier ontstaan, zij het iets later dan Moederdag, door Amerikaanse vrouw die haar overleden vader wilde eren. Toch is die feestdag nooit zo sterk doorgebroken. Amerikaanse papa’s moesten zelfs wachten tot 1972 tot Vaderdag officieel werd erkend. 

“In ons land is Moederdag in het verleden ook sterk gevierd door vrouwenverenigingen als de Katholieke Arbeidersvrouwen”, zegt Flour. “Voor Vaderdag is dat er nooit geweest. Maar als je bedenkt dat vrouwen nog steeds het grootste deel van de zorgen voor hun rekening nemen, dan is Moederdag maar een klein retourtje.”  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234