Donderdag 06/05/2021

'Op mijn leeftijd heb ik nood aan uitdagingen'

Een man en een vrouw in een theater. Ze praten. In hun eigen woorden en met die van de toneelschrijver. Kan zoiets een boeiende film opleveren? Jawel, en in de handen van Roman Polanski ook speels, prikkelend en grappig. Venus in Fur gaat over seks en macht, kunst en de oorlog der seksen.

De man is toneelregisseur Thomas (rol van Mathieu Amalric). Hij heeft net een frustrerende dag achter de rug, want geen enkele van de actrices die auditie kwamen doen voor de vrouwelijke hoofdrol in zijn toneelstuk Venus in Fur kon hem ook maar enigszins bekoren. Het toneelstuk in kwestie is een adaptatie van de roemruchte erotische SM-klassieker Venus im Pelz uit 1870 van de Oostenrijkse schrijver Leopold von Sacher-Masoch, waarin het fenomeen centraal stond van seksuele vernedering en dito onderwerping én het plezier dat daar voor sommigen mee gepaard kan gaan.

Regisseur Thomas staat op het punt naar huis te gaan als daar plots toch nog een actrice (rol van Emmanuelle Seigner, alias mevrouw Polanski) opdaagt. Helemaal uitgeregend. Ze ziet er niet uit, praat nogal ordinair en op de koop toe staat haar naam niet eens genoteerd op de auditieplanning. Thomas wil haar zo snel mogelijk de deur uit, maar de actrice laat zich niet zomaar afschepen. En voor hij het goed en wel beseft raakt de regisseur geïntrigeerd door die bizarre vrouw. Zij blijkt ze bij voorbeeld Vanda te heten en dat is ook de naam van het vrouwelijke hoofdpersonage uit Venus in Fur!

Nog vreemder is dat Vanda niet zomaar enkele pagina's uit het toneelstuk van Thomas in haar bezit heeft, maar het hele stuk blijkt te kennen. En wanneer ze bij wijze van auditie in de huid van de 19de eeuwse aristocrate Vanda kruipt, waarbij Thomas als haar tegenspeler moet fungeren, merkt de regisseur een verbluffende transformatie op van die natgeregende actrice naar de gesofisticeerde dominatrix, waarnaar hij op zoek was voor zijn theaterstuk.

De film van Roman Polanski is een adaptatie van het gelijknamige toneelstuk Venus in Fur, waarmee de Amerikaanse auteur David Ives enkele jaren geleden furore maakte én een Tony won in New York. De structuur van 'toneelstuk in een toneelstuk' werd hier veranderd naar 'toneelstuk in de film', waarbij de theatrale origine en omkadering niet eens verborgen of weggemoffeld moest worden, vermits de ontmoeting tussen Vanda en Thomas zich toch integraal afspeelt in een theater.

Veel van uw films, zoals Repulsion, Le locataire en Bitter Moon, meer recent Carnage en nu Venus in Fur spelen zich af in een beperkte ruimte of zelfs maar één enkele locatie.

Roman Polanski: "Ja, ik hou daar gewoon van. De eerste films, die echt indruk maakten op mij als jonge kijker, hadden dat ook, zoals de Hamlet-verfilming van Laurence Olivier, de misdaadthriller Odd Man Out van Carol Reed of het rechtbankdrama 12 Angry Men van Sidney Lumet. Toen ik naar de academie ging en daar onder meer kunstgeschiedenis studeerde, waren de Vlaamse Primitieven, met hun nadruk op interieurs en perspectief, een van mijn favoriete periodes uit de schilderkunst. Neem bijvoorbeeld het bekende Arnolfini-portret van Jan van Eyck uit 1434. Achter het koppel hangt zo'n bolle spiegel, die in het Frans miroir de sorcière wordt genoemd. Daarop zien we niet alleen de achterkant van dat echtpaar, maar ook de reflectie van de schilder zelf. En daaronder stond zijn handtekening met de woorden fuit hic, wat dus zoveel wou zeggen als 'Jan van Eyck was daar'.

"Als kind had ik al een voorkeur voor films die mij als kijker het gevoel gaven dat ik daar zelf ook aanwezig was. Ik verkoos die atmosfeer boven films met scènes van bijvoorbeeld de cavalerie die met getrokken zwaarden over een of ander slagveld galoppeerde, tegen een ander leger opbotste en op elkaar begon in te hakken zonder dat je goed zag of wist wie nu eigenlijk wie aan het vermoorden was. Mijn voorkeur om films te maken die zich in een duidelijk afgebakende omgeving afspelen, is misschien een soort echo van die vroege kijkervaringen.

"Maar dat is natuurlijk niet de enige verklaring waarom ik een film als Venus in Fur wilde maken. Je kunt een welbepaalde, afgesloten omgeving hebben, met daarin veel verschillende personages. Hier zijn het er slechts twee. Dat zorgt voor een uitdaging. Het soort uitdaging dat ik, op mijn leeftijd, nodig heb om aan een nieuwe film te willen beginnen. Het mag niet te gemakkelijk zijn. (lacht) Hier was de uitdaging dus een film te maken met slechts twee personages, waarbij het publiek zich niet verveelt, maar die hen aan het lachen brengt of hen in spanning houdt en laat raden wat er vervolgens zal gebeuren."

Die spanning willen we uiteraard niet verknallen, maar we mogen toch wel zeggen dat, op het einde van de film, de man niet bepaald als overwinnaar overblijft?

"Is dat in het echte leven misschien anders? Men zegt soms dat dit wel vaker het geval is in mijn films, maar ik weet niet of ik mij daar wel altijd zelf van bewust ben. Of men vraagt of ik misschien van sterke vrouwen hou? Dat weet ik eigenlijk ook niet zo goed, al is het wél zo dat ik zelf met een sterke vrouw samenleef. (lacht)"

Maakt dat het niet extra moeilijk om haar te regisseren?

"Neen, want op dat moment doet ze haar job als actrice. Toen Emmanuelle jonger was en we die film draaiden met Harrison Ford - wat was de titel nu ook alwaar? Ja, dat was Frantic - toen deed ze soms moeilijk omdat ze als het ware instinctief reageerde tegen bepaalde zaken die haar opgelegd werden. Maar sindsdien heeft ze in zoveel films en toneelstukken gespeeld dat ze een echte professional geworden is. We hebben het hier natuurlijk over mijn vrouw, maar haar tegenspeler, Mathieu Amalric, is ook een en al professionalisme. Een plezier om mee samen te werken. Een fantastisch acteur én een totaal normaal iemand, wat in dit beroep eerder uitzonderlijk is. (lacht)"

De film is eigenlijk een verbaal duel, met woorden als wapens.

"Ja, het toneelstuk van David Ives is een prachtige tekst. Venus in Fur vertelt een verhaal waarin seks en macht centraal staan, maar dan wel als onderwerpen die regelmatig de lachlust opwekken en die zich makkelijk lenen tot ironie of zelfs sarcasme. Natuurlijk was dát voor mij ook een essentiële reden om deze film te draaien. Ik kreeg die tekst exact een jaar geleden hier in Cannes in handen. Ik ging naar mijn kamer, begon te lezen en al na enkele pagina's stelde ik vast dat ik in mijn eentje zat te lachen. Mijn interesse was dus meteen gewekt. En een jaar later is de film klaar en werd hij hier in Cannes geselecteerd voor de competitie. Ik heb Venus in Fur dus snel kunnen draaien, voor een klein budget, waardoor ik ook de volledige vrijheid kon bewaren en niet gedwongen werd om te reageren op de zogenaamd creatieve aanmerkingen van een of andere studio. Het is zo'n verademing om een film te kunnen draaien die in niets lijkt op wat men vandaag in de bioscopen voorgeschoteld krijgt, namelijk films met veel lawaai, autoachtervolgingen, explosies en wreedheden, zoals doorgesneden kelen en bloed dat van het scherm druipt. Dat waren allemaal elementen die mij indertijd als jonge filmmaker konden opwinden omdat het ook met bepaalde emoties gepaard kon gaan.

"Maar tegenwoordig zijn al die zaken zo gratuit geworden. Het geweld, de luide muziek, de speciale effecten, de vuurwapens, de botsende auto's: het zit allemaal als verkoopsargument geconcentreerd in trailers van anderhalve minuut. Een film als Venus in Fur heeft de kijker tenminste de kans om nog eens adem te halen en te kijken naar twee mensen die aan het praten zijn."

In de loop van het verhaal wordt duidelijk dat toneelauteur en -regisseur Thomas elementen van zichzelf heeft binnengesmokkeld in zijn mannelijke hoofdpersonage.

"Of ik dat ook heb gedaan? Of ik zaken van mezelf heb ingeschreven in de scenario's van mijn films? In ieder geval niet bewust. Maar ik kan natuurlijk niet ontkennen dat ik aan bepaalde scenario's meegeschreven heb en dat ik naderhand die films geregisseerd heb. We zijn allemaal verschillende individuen. Dus het resultaat van onze acties en gedragingen moet wel de weerspiegeling zijn van onszelf, eerder dan van onze buurman. Het is dus niet verrassend als er in mijn films bepaalde elementen zouden zitten die minstens als mijn 'stijl' kunnen omschreven worden. De scène waarin Vanda de lippen van Thomas stift, zal sommige mensen misschien doen terugdenken aan...

...de film Le locataire?

"Echt? Is dat niet vreemd? Daar heb ik zelf niet eens gedacht! Ik dacht zelf aan die scène uit Cul de sac, waarin Françoise Dorléac de lippen van Donald Pleasence stift. Ik blijf stomweg dezelfde zaken herhalen. (lacht) Dit is materiaal voor psychoanalisten, maar vermits ik zelf niet echt geïnteresseerd ben in psychoanalyse, kan ik alleen maar zeggen dat ik gewoon de regisseur ben. Films worden gemaakt door de acteurs, door de componist, door de cameraman. Ik ben alleen maar de loodgieter die alles in elkaar zet."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234