Woensdag 26/01/2022

NieuwsTop van de democratie

Op Joe Bidens carnaval van de democratie is de realpolitiek niet ver weg

President Joe Biden krijgt kritiek op zijn gastenlijst voor de democratietop. Beeld Getty Images
President Joe Biden krijgt kritiek op zijn gastenlijst voor de democratietop.Beeld Getty Images

De vrije wereld verliest terrein, kijk maar naar Hongkong en Rusland. De Amerikaanse president Joe Biden wil terugvechten en zijn imago als leider van de democratische landen versterken. Maar of dat lukt op zijn speciale top is zeer de vraag.

Redactie

De democratie laat haar tanden zien: Joe Biden kondigde gisteren sancties af tegen schenders van mensenrechten in Syrië, Iran en Oeganda. Daarmee markeerde hij de Democracy Summit, die vandaag en morgen online wordt gehouden.

De tweedaagse ontmoeting moet een feest van de democratie worden waarop 112 landen uit de hele wereld hun geloof in de vrijheid belijden. Bij wijze van solidariteit met de onderdrukten zullen ook verdreven oppositieleiders als Svetlana Tichanovskaja (Wit-Rusland) en Juan Guaidó (Venezuela) spreken.

De strijd tussen democratie en autocratie is het leidende principe van Bidens presidentschap. Nadat hij de Amerikaanse democratie uit de klauwen van Donald Trump redde, wil hij van de Verenigde Staten weer een trotse leider van de vrije wereld maken.

Vele demonstraties

Er is alle reden om een top aan de democratie te wijden. Sinds 2006 verliest de vrije wereld elk jaar terrein, stelt de Amerikaanse denktank Freedom House. Ook 2020 was weer een slecht jaar. In 2019 trokken burgers over de hele wereld de straat op om te demonstreren voor betere levensomstandigheden en beter bestuur. In de meeste gevallen leidde dat slechts tot een autoritaire reactie van de machthebbers, met Hongkong en Rusland als pregnante voorbeelden. In tal van landen, waaronder Jordanië en Iran, gebruikte de regering de coronapandemie om de vrijheid van burgers verder aan banden te leggen.

Biden wil terugvechten. Niettemin krijgt zijn top voor de democratie de nodige kritiek. Media in de VS en daarbuiten verbazen zich over het uitnodigingsbeleid. Turkije en Hongarije werden niet uitgenodigd, maar de gastenlijst telt 29 landen die volgens Freedom House ‘gedeeltelijk vrij’ zijn en drie landen die ‘niet vrij’ zijn (Irak, Congo en Angola). Die laatste twee landen lijken slechts uitgenodigd omdat het Westen er om schaarse grondstoffen concurreert met China.

De Indiase premier Narendra Modi, hier naast Vladimir Poetin, duwt zijn land in autoritaire richting. Toch is hij welkom op de top van de vrije wereld. Beeld AFP
De Indiase premier Narendra Modi, hier naast Vladimir Poetin, duwt zijn land in autoritaire richting. Toch is hij welkom op de top van de vrije wereld.Beeld AFP

Op het carnaval van de democratie paraderen ook India, Brazilië en de Filipijnen, landen die het meest doen om de democratie in de wereld te ondermijnen, schreef de Duits-Amerikaanse politicoloog Yascha Mounk in Foreign Affairs. “De who’s who van het internationale populisme zal welkom zijn op de top van de democratie”, aldus Mounk.

India is een van de zwaarst bekritiseerde landen in het rapport van Freedom House. Ooit de grootste democratie ter wereld, nu onder premier Narendra Modi gevaarlijk afglijdend in autoritaire richting. Voor het eerst sinds 1995 leeft minder dan 20 procent van de wereldbevolking in een vrij land, volgens Freedom House, omdat de status van India werd afgewaardeerd van ‘vrij’ naar ‘gedeeltelijk vrij’. Toch mag Modi meepraten over het versterken van de democratie, omdat de VS India hard nodig hebben als tegenwicht voor China in de Indo-Pacific.

Verschil met Koude Oorlog

Zo komen hoogdravende idealen in botsing met de eisen van de geopolitiek. Het verwijt van hypocrisie werd ook veelvuldig gemaakt in de Koude Oorlog, toen de VS wrede dictatoren als Mobutu (Zaïre, nu Congo) of Pinochet (Chili) steunden als bolwerk tegen het communisme. Realpolitik, heette het toen en nu.

Er is echter een groot verschil met de Koude Oorlog. Destijds opereerde Amerika vanuit een positie van kracht. Het was niet alleen het rijkste land ter wereld, de Amerikaanse bevolking deelde een rotsvast geloof in de superioriteit van de democratie. Dat is verdwenen. Na de bestorming van het Capitool op 6 januari werd nog even gehoopt dat Trump zijn hand had overspeeld, dat ‘fatsoenlijke’ Republikeinen met hem zouden breken en dat het land geschrokken tot inkeer zou komen. Het tegendeel is gebeurd: in tal van staten nemen Republikeinen ondemocratische maatregelen.

Niet alleen China en Rusland verwijten Biden dat hij de wereld de les leest, terwijl de democratie in zijn eigen land in deplorabele staat verkeert. “Als de democratie lijkt te verkruimelen in haar wieg, Amerika, hoe kan zij dan elders in de wereld overleven?”, schreef de Filipijnse krant Manila Times.

In zijn eerste jaar heeft Biden weinig succes geboekt als kampioen van de democratie, schrijft politicoloog Mounk nog in Foreign Affairs. China en Rusland werden alleen maar assertiever, Afghanistan werd aan de taliban gelaten. De terugkeer van Trump hangt als een doembeeld boven de Amerikaanse democratie. De mooie woorden op de top van de democratie zullen een gevoel van benauwdheid niet kunnen wegnemen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234