Donderdag 08/12/2022

ReportageKoninklijk Museum voor Schone Kunsten

Op het openingsfeest voor het vernieuwde KMSKA: ‘Zag je dat we de voorpagina van The New York Times haalden?’

Er is ook een jong publiek dat door de elfjarige sluiting nog nooit in het KMSKA is geweest. Beeld Tine Schoemaker
Er is ook een jong publiek dat door de elfjarige sluiting nog nooit in het KMSKA is geweest.Beeld Tine Schoemaker

Je kon er het afgelopen weekend amper naast kijken. Na 11 jaar sluiting opende het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen eindelijk de deuren. De Morgen ging de sfeer opsnuiven tijdens de eerste uren van het openingsfestival.

Sofie Van Hyfte

“Zag je dat we de voorpagina van The New York Times haalden?”, klinkt het op het museumplein voor het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA). Enkele medewerkers van het museum schuilen met hun gezinnen onder een van de vele kleine tentjes die op het plein staan uitgestald, in afwachting van de ceremonie. Een grote aftelklok begeleidt hen zaterdagochtend mee richting de langverwachte heropening van hun museum. Voor een keer zijn ze er niet voor het werk. De fierheid weerklinkt in de stemmen, evenals de vermoeidheid.

“De afgelopen weken waren zeer stresserend”, vertrouwt een van hen ons toe terwijl ze zich naar de aanschuifrij richting de ingang van het museum begeven. Elly (55) is al 28 jaar aan de slag in het museum. “Ik sta in voor de boekingen en reserveringen en ben al wekenlang aan het werk aan de achterzijde van het gebouw. In alle drukte heb ik nog geen enkel moment gevonden om eens naar de zalen te gaan kijken. Dat ik er net vandaag toe kom, voelt erg symbolisch aan.”

Frans en Irène kwamen hier vroeger wekelijks. ‘Elke zondag deden we een andere zaal aan.’ Vanaf volgende week zijn ze weer op post.  Beeld Tine Schoemaker
Frans en Irène kwamen hier vroeger wekelijks. ‘Elke zondag deden we een andere zaal aan.’ Vanaf volgende week zijn ze weer op post.Beeld Tine Schoemaker

Rubenscantate

Elly werkte elf jaar in een gesloten museum. Ze herinnert zich het moment nog goed dat haar kantoor naar het Anna Bijnsgebouw verhuisde, aan de achterkant van het Centraal Station in Antwerpen. “Een volledig andere beleving, een die er maar weinig mensen kunnen navertellen. Slechts enkelingen van het oorspronkelijke team zijn vandaag nog steeds aan de slag. Het vraagt heel wat liefde voor een gebouw en een collectie om het elf jaar vanaf een afstand te beheren.”

Ondertussen klinkt er klokkengelui over het plein, een verwijzing naar de klokken die ook luidden in 1815 in Antwerpen, toen de kunstwerken weer thuiskwamen na de grote kunstroof door Napoleon. Even later voert de Chorale & co de Rubenscantate van Peter Benoit uit 1877 op. Frans, een kwieke tachtiger, spitst zijn oren en klimt even op een bankje om boven de zee van paraplu’s te kunnen uitkijken. Net zoals bij velen vandaag glimt de nostalgie in zijn ogen. Samen met zijn vrouw Irène kwam hij vroeger wekelijks naar het KMSKA. “Elke zondag deden we een andere zaal aan. Ik kwam meestal niet verder dan drie kunstwerken. Een mens komt precies altijd tijd te kort als hij voor een schilderij plaatsneemt.” Of hij straks ook een kijkje zal nemen? Nee, vanaf volgende week is hij weer elke zondag op post.

De regen hield kijklustigen en muziekliefhebbers niet tegen. Beeld Tine Schoemaker
De regen hield kijklustigen en muziekliefhebbers niet tegen.Beeld Tine Schoemaker

Zonde van het wit

Vooraan verzamelen prominente politici en de museumdirectie op het podium. Ze heffen er het glas op de feestelijkheden. De champagnekurken knallen in het rond, niet alleen op maar ook voor het podium. Elke aanwezige wordt uitgenodigd om mee te toasten. Intussen vindt een kleine volksverschuiving plaats naar de ingang van het museum. Het moment ook waarin de kunstkenner in elke bezoeker naar boven lijkt te komen.

“Ik was er maandag ook al binnen geweest en ik zal eerlijk zijn”, begint Ingrid (64), een fervent museumbezoeker. “De zalen van de oude meesters zijn prachtig, ontroerend mooi zelfs. Maar het nieuwe gedeelte, dat viel me heel erg tegen. De modernen van begin 1900, de vele Ensors en werken van Rik Wouters met hun unieke kleuren en gouden lijsten, komen totaal niet tot hun recht in de spierwitte nieuwbouw. Echt zonde.”

Over het respectievelijke wit, te vinden in de toegevoegde volumes van KAAN architecten over de historische binnentuinen, is het laatste woord nog niet gezegd. Nederlander Joep (73) luistert geamuseerd mee. Hij stond als ontwerper mee aan de basis van het nieuwe masterplan. “Iedereen vindt altijd wel iets. In 2003 vonden heel wat Antwerpenaren zelfs dat het oude museum maar gewoon meteen helemaal moest neergegooid worden, zo lelijk was het in hun ogen. Ik heb toen mee de beslissing genomen om dat zeker niet te gaan doen. En je ziet, we hebben gelijk gekregen. Het resultaat is indrukwekkend.” Joep komt zelf voor het eerst kijken. “Zelfs als je zo lang met het ontwerp bent bezig geweest, kun je je niet inbeelden hoe het voelt om effectief door de ruimtes te lopen.”

Filmstudent Haita: ‘Hoe we op zo’n klein oppervlak als België zo’n rijk erfgoed aan kunst kunnen hebben, dat verbaast me steeds weer. We moeten dat echt meer gaan waarderen.’ Beeld Tine Schoemaker
Filmstudent Haita: ‘Hoe we op zo’n klein oppervlak als België zo’n rijk erfgoed aan kunst kunnen hebben, dat verbaast me steeds weer. We moeten dat echt meer gaan waarderen.’Beeld Tine Schoemaker

Waar is Ensor?

De zalen lopen goed vol, maar storen doet dat niet. De bezoekers van het eerste uur lijken te weten welke kant ze uit willen. Sommigen gaan meteen op zoek naar hun favoriete werken, die ze al in tijden niet meer gezien hebben in Antwerpen − De intrige van Ensor is zo’n populair werk. Anderen sluiten zich aan bij een van de vele gegidste trips door het gebouw. Of ze achtervolgen hun kinderen, voor wie her en der randactiviteiten staan opgesteld.

Heel wat jonge bezoekers passeren ook de revue. Velen onder hen zijn door de lange sluiting nooit eerder binnen geweest in het KMSKA. Filmstudent Haita (20) valt met pet en zonnebril op in de massa. Geconcentreerd loopt hij door de zalen van de oude meesters. Elk werk opnieuw lijkt hij verwonderd. “Hoe we op zo’n klein oppervlak als België zo’n rijk erfgoed aan kunst kunnen hebben, dat verbaast me steeds weer. We moeten dat echt meer gaan waarderen. Bovendien is er geen betere plek dan dit museum om te ontsnappen aan de ruis van de dag. Ik word er volledig zen van.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234