Donderdag 17/06/2021

Op een verkiezingsavond heeft iedereen altijd gewonnen

Politiek is geen wiskunde. Meer nog dan de naakte cijfers is de interpretatie van de cijfers belangrijk. Zo komt het dat politici op verkiezingsavonden overwinningen claimen die ze niet behaald hebben, ook als daar een stukje theater bijhoort.

Door Fabian Lefevere

Brussel l De avond van 8 oktober is de campagne voor 2007 gestart, voor alle partijen. De perceptie die op zo'n verkiezingsavond ontstaat is haast onomkeerbaar. En dat beïnvloed je vooral door jezelf als overwinnaar af te schilderen. CD&V deed het, de VLD probeerde het en het VB slaagde er niet in.

Als je de kiezer maar kunt overtuigen dat je gewonnen hebt, dan heb je ook gewonnen. Neem nu de CD&V van Vlaams minister-president Yves Leterme. Die was nog tijdens de stemverrichtingen op de openbare omroep verschenen om vanuit Ieper zijn "goede gevoel" toe te lichten en was al vroeg op de avond de allereerste om de overwinning te claimen.

Dat was niet helemaal ten onrechte. CD&V heeft ook uitstekend gepresteerd op het platteland, waar de uitslagen eerst bekend raakten. Maar CD&V claimt inmiddels nog altijd een overwinning die lang niet zo eenduidig is. In de steden scoorden de christendemocraten immers zwakjes. Dat zal de partij nooit met zoveel woorden toegeven, daarvoor is de perceptie te belangrijk. Maar binnenskamers wordt het probleem wel erkend en onderzocht.

Zelfs de eclatante overwinning van Yves Leterme in Ieper is niet zo eclatant. Natuurlijk haalde hij een record wat voorkeurstemmen betreft, 5.380 is niet min in een stadje als Ieper. Maar even een blik op de naakte cijfers: CVP haalde in 2000 11.311 stemmen en VIA, de voorloper van de N-VA, 1.568. Opgeteld is dat 12.879, of 61 stemmen meer dan afgelopen zondag. In zetels gaat het kartel er één achteruit. Het is niet zo anders als wat in 2003 federaal gebeurde. Toen claimden Yves Leterme en Geert Bourgeois de overwinning. Ze waren ook de grootste, maar de score van het kartel oversteeg maar enkele procentpunten de opgetelde score van CD&V en N-VA.

"De psychologie van zo'n avond zorgt ervoor op welke manier je de campagne voor de volgende verkiezingen instapt", zegt politoloog Carl Devos. "En dat is belangrijker om militanten en kiezers te overtuigen dat zijn stem een effect heeft gehad."

Politiek is een machtsspel en de theatrale opbouw van een verkiezingsavond speelt daar een grote rol in. Tot zeven uur waren er immers twee verhalen: CD&V en Vlaams Belang winnen. Maar toen sijpelden de uitslagen van de steden binnen, en mat Johan Vande Lanotte zichzelf de lauwerkrans aan. Voor een groot stuk met recht en reden, zelfs zonder de uitslag van Antwerpen. Maar het verhaal is het spiegelbeeld van dat van CD&V: de sp.a deed het lang niet zo goed op het platteland. Genuanceerde verhalen passen echter niet in het beeld dat partijen zichzelf op verkiezingsavonden toemeten.

En toen moest de apotheose nog komen. Het eerste deel daarvan kwam van de liberalen, die zich zondag meesterstrategen toonden. Was de VLD in de cijfers ronduit de verliezer van zondag, dan slaagde campagnebeest Verhofstadt er toch in de perceptie van herstel te creëren. Met dank aan Freya. Want na de overwinning in Gent lijkt het overleven van paars ook federaal weer een mogelijkheid. En dat durfden tot vrijdag alleen de meest overtuigde VLD'ers te beweren. Een onverwoestbaar tv-beeld daarin was het bezoek van Verhofstadt en Van den Bossche. Dan werden Bart Somers in Mechelen en Karel De Gucht in Berlare haast herleid tot publiekopwarmers.

De werkelijkheid is dat de perceptie rond de VLD wederom niet strookt met de cijfers. In een simulatie door het Leuvense Centrum voor Politicologie van de federale zetelverdeling blijkt dat na zondag paars aan Vlaamse kant zijn meerderheid verliest. Maar de politiek is niet zo anders als de privé. Bedrijven die winst voorspelden en die gewoon realiseren, zien hun aandelenkoers vaak zakken. Underpromise, heet dat. En er is ook nog zoiets als overdeliver: bedrijven die beter presteren dan de slechte voorspellingen, en hun koers zien stijgen. Dat was het geval met de VLD zondag, net zoals met de sp.a in 1995. Na het Agustaschandaal bleef de partij onder Louis Tobback status-quo rond 20 procent, maar was voor iedereen de grote overwinnaar.

Uiteindelijk kwam de absolute climax, de aardverschuiving in Antwerpen en de suspense van de technische problemen met de resultaten. Patrick Janssens veegde alles en iedereen weg, en Johan Vande Lanotte moest zelfs nog zijn best doen om dat succes op het conto van de sp.a te schrijven.

Het VB kent het belang van perceptie, het leeft er namelijk al jaren van en doet nu alle moeite om het beeld uit te stralen dat het gewonnen heeft. De partij heeft het over fraude en probeert het buitenland te overtuigen met overwinningsberichten, zoals Koen Dillen in het Europese Parlement. Maar wie moet uitleggen dat hij gewonnen heeft, heeft verloren. Zo zegt verkiezingenveteraan Herman Van Rompuy (CD&V): "Een partij leeft op een politieke dynamiek, die soms een eigen leven kan leiden. Wie wint, blijft winnen. Wie verliest, blijft verliezen. Wie de politieke dynamiek verliest, kan in een omgekeerde beweging terechtkomen. Als dit het VB nogmaals overkomt, dan heeft het een huizenhoog probleem."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234