Dinsdag 15/10/2019

'Op den duur weet je wel hoe je eigen keuken klinkt'

Jasper Vanpaemel componeert experimentele hedendaagse muziek. Dat is tegelijk zeer gemakkelijk en verschrikkelijk moeilijk: je hebt de vrijheid van het blanco blad, maar daar moet wel iets op verschijnen waarmee je een publiek mee krijgt.

1.

Is er een scheidslijn tussen muziek en geluid?

Muziek is gestructureerd geluid, hoor je dikwijls. "Filosofisch kun je daar heel ver in gaan", weet experimenteel componist Jasper Vanpaemel (31). "Neem een melodietje, een paar akkoorden en wat tekst die je rapt of zingt: boem, muziek! Maar wat als je al die dingen weglaat en enkel praat over abstracte geluiden, waarvan je zelfs de herkomst niet kent? Hoor je dan nog muziek of geluid? Je kunt daar moeilijk een algemeen antwoord op geven, want dat verschilt voor iedereen. Sommigen stellen dat je muziek hebt zodra je twee geluiden hebt."

Voor hem luidt het antwoord: "Muziek is betekenis geven aan geluid. Ik probeer muziek te maken met wat dan ook. Voor mij is het een hoofdzaak om vanuit een bepaald geluid te evolueren naar muziek."

Het New Yorkse kwartet Yarn/Wire voert morgen zijn compositie 'The Wire' op tijdens het festival Transit. De muzikanten zullen onder andere wijnglazen en een plastiek wereldbol bespelen. "Ik ben redelijk excentriek op zoek gegaan naar unieke klanken. Je kunt van álles muziek maken." Constant spitst hij de oren voor nieuwe geluiden. "Op den duur weet je wel hoe je eigen keuken klinkt", grijnst hij.

2.

Hoe boei je een publiek met abstracte muziek?

Het gebrek aan meezingbare melodieën en vertrouwde klanken maakt abstracte muziek soms moeilijk te verteren en te beoordelen. "Het is moeilijk om er betekenis aan te geven als je puur op je gehoor moet afgaan", erkent Vanpaemel. "Meestal zit er achter de muziek een plan dat je bij de eerste beluistering niet kunt vatten. Je zoekt wel naar een manier om ervoor te zorgen dat mensen je muziek snappen. Het maakt niet uit wat de exacte betekenis is en hoe de mensen zich daar achteraf bij voelen, zolang ze maar íéts voelen. Als dat na vijf luisterbeurten niet komt, is het wellicht gewoon een slechte compositie."

Abstracte muziek betekent volgens hem niet dat die muziek ontoegankelijk is. "Als componist moet je er altijd naar streven om je publiek mee te krijgen, hoe abstract de muziek ook is. Dat is voor mij het belangrijkste", zegt Jasper Vanpaemel. "Een heel simpele manier om dat te bereiken is door af en toe dingen herhalen. Zo kunnen mensen daar sneller betekenis aan geven."

3.

Gaat muziek enkel om wat je hoort?

Op Vanpaemels appartement liggen tientallen meters kabels, met alle soorten adapters. Er staan Arabische trommels en speelgoedsynthesizers, maar evengoed projectoren en spotlights. Een vreemde, maar logische combinatie. "Ik bied naast een auditief ook een visueel kader", legt hij uit. "Ik ben hóé je iets brengt als een wezenlijk element gaan betrekken bij het creatieproces. Door de presentatie kan de muziek beter tot haar recht komen, waardoor mensen iets sneller toegankelijk vinden.

"Zolang alles puur auditief blijft, zal abstracte muziek altijd moeilijk én vermoeiend zijn", beseft hij. "Als je mij een klank ziet maken, is dat veel spannender."

Op zijn YouTube-kanaal zie je hoe muzikanten een compositie uitvoeren op een stelling, waarop ook nog eens projecties verschijnen. Dat werkt om je aandacht bij de muziek te houden. "Ik vind een goede regie belangrijk om iets tot uiting te brengen", legt Vanpaemel uit. "Door er een performance van te maken, krijg je je ding gemakkelijker gecommuniceerd. Ook in deze digitale tijden is het enige wat ons in se boeit de communicatie tussen mens en mens."

Hij maakt de vergelijking met producer Netsky. "Die maakt keigoede drum-'n-bass, maar om te touren stelde hij een band samen. Zo maak je het moeilijker, want live input kan mislukken. Tegelijk creëer je meer dramatiek: er gebéúrt iets op het podium."

4.

Is muziek appreciëren een kwestie van opvoeding?

Het antwoord op de vraag wat muziek is en wat niet, verraadt dikwijls persoonlijke appreciatie van bepaalde soorten muziek. "De mate waarin we dingen abstract vinden of appreciëren, verschuift doorheen de tijden", vertelt Vanpaemel. "Honderd jaar geleden gooiden mensen met tomaten tijdens een opvoering van Stravinsky omdat ze het lelijk vonden. Luister je daar nu naar, dan denk je: 'Oké, dat klinkt goed, dat doet geen pijn aan de oren.' Als ik do-re-mi-fa-sol-la-si-do speel, is dat verwerkt in een fractie van een seconde. Waarom? Omdat iedereen daar vertrouwd mee is door alle muziek die je op de radio hoort.

"Je moet het warm water niet altijd opnieuw uitvinden - maar soms wél", grinnikt hij. "Eigenlijk klinkt niets zo goed als een echte piano, maar het is cool om eraan te sleutelen."

Hij pleit ervoor om te vernieuwen met mate. "Als je voor volledig nieuw gaat, riskeer je iets te maken dat zo experimenteel is dat het au fond gewoon niet klinkt. Je moet erover waken dat je niet te veel opgesloten geraakt in je eigen wereld. Als je te lang met iets bezig bent, begint je brein eigen connecties te maken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234