Dinsdag 22/09/2020

'Op den duur is het leven zelf een ziekte'

We proberen zo hard gezond te zijn, dat onze gezondheid er bij inschiet. Dat zegt professor medische filosofie Ignaas Devisch inZiek van gezondheid, een boek dat het massale gebruik van medicatie probeert te doorgronden.

Laura Batstra, mede-auteur van het boekZiek van gezondheidwas zelf bijna het slachtoffer van overmedicalisering. Haar ouders kregen in de jaren '80 van de schoolarts de raad om haar groeiremmers te geven. "De voorspelling was ik 1m88 zou worden en dat zou niet goed voor me zijn."

Onder het mom 'een gezond kind geef je geen pillen' sloegen haar ouders dat advies in de wind. Batstra mag zich daar vandaag gelukkig mee prijzen. "In 2012 werd duidelijk dat een groot deel van de vrouwen die als meisjes groeiremmers hadden geslikt, vruchtbaarheidsproblemen heeft. Die heb ik, moeder van vier, niet."

Het is een pijnlijke illustratie van hoe de norm van wat gezond of normaal is, iemand ziek had kunnen maken. Nochtans is dat wat we vandaag volgens professor medische filosofie Ignaas Devisch (UGent) massaal doen. In de queeste naar ultieme gezondheid maken we onszelf ziek. "Het moet altijd beter, sterker én gezonder."

Eigen schuld

"We worden gepusht om aan bepaalde normen te voldoen", zegt Devisch. "Bovendien wordt de verantwoordelijkheid steeds meer doorgeschoven naar het individu. Wie ongezond is, heeft daar zelf schuld aan."

Een stelling waar verzekeringsmaatschappijen graag mee aan de slag gaan. Te hoge cholesterol? Diabetes? Een te hoog BMI? Allemaal redenen om meer te moeten betalen. "Fysieke zaken worden louter op het niveau van ons gedrag beoordeeld", zegt Devisch. "De genetische component telt nauwelijks mee. Net zomin als het feit dat we in een maatschappij leven waarin het makkelijker is om ongezonde keuzes te maken."

Bovendien grijpen mensen sneller dan voorheen naar medicijnen, ook al omdat er veel meer labels bestaan om onszelf ziek te verklaren. "Extreem verlegen? Dan krijg je het label 'sociale angststoornis' en de daarbij horende pillen. Zwaarmoedig na een relatiebreuk? Dan krijg je antidepressiva voorgeschreven."

Wie naar de dokter stapt of medicatie neemt, kan zijn individuele verantwoordelijkheid doorschuiven. Helpt het niet, dan is het de fout van de medische of farmaceutische wereld. Niet naar de dokter trekken met je probleem, getuigt evenwel van een gebrek aan verantwoordelijkheidszin.

De grote schuldige aanwijzen is in deze quasi onmogelijk. "De overheid, Big Pharma, dokters of patiënten: iedereen doet er gretig aan mee. Dit is het product van normalisering en disciplinering. We hebben het onszelf eigen gemaakt. We maken ons onnodig zorgen en voelen ons schuldig omdat we toch maar niet het gezondheidsideaal bereiken. Op den duur is het leven zelf een ziekte."

Angstmakerij

'Voorkomen is beter dan genezen', een volkswijsheid die volgens Devisch stilaan bijbelse proporties aanneemt. "Er is een dunne grens tussen preventie als nuttig instrument en angstmakerij. Steeds meer mensen worden in de rol van patiënt geduwd. Enerzijds omdat de maatschappij hen daartoe dwingt, anderzijds omdat ze zich zelf in die rol plaatsen."

Kant en klare oplossingen staan in het boek niet. "Wij hebben het probleem willen beschrijven", zegt de filosoof en ethicus. "Hoe we de negatieve spiraal kunnen doorbreken, is voer voor een volgende publicatie. Willen we ons gezondheidssysteem betaalbaar houden, dan moeten er veranderingen komen. Welke plaats willen we gezondheidszorg in onze samenleving geven? Dat is de vraag die we in de toekomst moeten beantwoorden."

Ziek van gezondheid, Ignaas Devisch e.a., Bezige Bij Antwerpen, € 19,99

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234