Donderdag 08/12/2022

ReconstructiePolitiek

‘Op den duur denk je dat ze met je kop aan het lachen zijn’: hoe de Vlaamse afgang tot stand kwam

Vlaams minister Bart Somers (Open Vld) en minister-president Jan Jambon (N-VA). Beeld BELGA
Vlaams minister Bart Somers (Open Vld) en minister-president Jan Jambon (N-VA).Beeld BELGA

Na 24 uur bits onderhandelen bleef Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) maandag met lege handen achter. Een reconstructie van een afgang. Of hoe ‘wat we zelf doen, doen we beter’ definitief ten grave werd gedragen.

Jeroen Van Horenbeek en Stavros Kelepouris

Na twee dagen onderhandelen over de begrotingsplannen zitten de leden van de Vlaamse regering zondag opnieuw samen op het Brusselse Martelaarsplein. De bedoeling is om door te gaan tot er een akkoord is. Maandag moeten de plannen voorgesteld worden aan het parlement.

Bij het vallen van de avond is de stemming gespannen, maar zeker niet hopeloos. Cd&v heeft een voorstel op tafel gelegd waarbij de kinderbijslag voortaan gekoppeld wordt aan de spilindex. Dat betekent dat de bedragen van het kindergeld mee stijgen wanneer bijvoorbeeld de ambtenarenweddes en de uitkeringen geïndexeerd worden. Ook de inflatie van dit jaar, bijna 10 procent, moet gecompenseerd worden. Al is dat voor cd&v geen breekpunt.

Een verregaand en duur voorstel, waar N-VA en Open Vld niks voor voelen. Beide partijen hebben het idee dat het niet meer dan een openingszet is van cd&v, en dat de nieuwe partijvoorzitter Sammy Mahdi uiteindelijk wel zal inbinden. In afwezigheid van cd&v-topper Hilde Crevits, die zaterdag ziek uitviel, is Mahdi op dat moment de man geworden die in de ogen van N-VA en Open Vld finaal de duim omhoog of omlaag moet houden - vanop de achtergrond, want hij zit niet mee aan tafel. Een hooggeplaatste liberaal sms’t hoopvol: “Ik denk dat het gaat lukken.”

Iedereen gaat dan nog uit van het scenario dat maandag in de vroege uurtjes een deal rond zal zijn. Na de middag moet dan de septemberverklaring volgen waarmee de moeilijke onderhandelingen doorgespoeld kunnen worden, zodat de Vlaamse regering met een langverwacht akkoord het nieuwe werkjaar kan aanvatten. Langverwacht, omdat onder impuls van N-VA wekenlang getalmd is met het uitwerken van een nieuw steunpakket voor gezinnen en bedrijven.

Slapeloze onderhandelingsnacht

Een paar uur later beginnen de eerste alarmen af te gaan op de partijhoofdkwartieren van N-VA en Open Vld. Tussen drie en vier begint het hen te dagen: cd&v gaat voor het volle pond. Een N-VA-bron laat weten: “Het is toch bitsig bij momenten.” De onrust groeit, tot onbegrip van de christendemocraten. Zij snappen niet waarom de andere regeringsleden nu pas beseffen hoe belangrijk dit is. “We hebben dat al maanden geleden duidelijk gemaakt, toen Hilde Crevits minister van Welzijn werd. En Jambon heeft er tot nu over gedaan om dat door te hebben?”, klinkt het in de partij.

Het wordt een slopende, slapeloze onderhandelingsnacht. Zowel vanuit cd&v als vanuit N-VA wordt het ene compromisvoorstel na het andere gelanceerd. Een poging van cd&v om de sociale toelagen te beperken en zo budget vrij te maken voor de indexering, wordt bij de coalitiepartners weggehoond: zij vinden net dat er meer geld moet gaan naar de mensen die het echt nodig hebben. Ook alternatieve plannen, om de koppeling met de spilindex pas op termijn te laten ingaan, vallen op een koude steen.

Urenlang wordt in wisselende bezetting - bilaterale gesprekken, vergaderingen van het kernkabinet, voltallige ministerraden - naar een oplossing gezocht. Jambon beseft dat de tijd dringt. Bij de liberalen lopen intussen zenuwachtige berichtjes binnen op het hoofdkwartier: dit loopt niet goed. Er wordt zelfs gespeculeerd over een vroegtijdig einde van de regering-Jambon.

Bij N-VA en Open Vld groeit de frustratie over het oranje duo Benjamin Dalle en Jo Brouns - de vervangers van Crevits. Beide partijen hebben de indruk dat zij niet meer zijn dan de spreekbuis van Mahdi, die vanop afstand de onderhandelingen blokkeert. Volgens een bron waren Brouns en Dalle op zeker moment klaar om overstag te gaan, maar werden ze teruggefloten door hun voorzitter. Een versie die bij cd&v overigens betwist wordt. “De voorstellen gingen in de goede richting, maar de cd&v-delegatie vond het geheel te licht. Dat was heus niet enkel Mahdi.”

Profileringsdrang

Tegen de ochtend is de crisis totaal. Er volgt een beladen vergadering met alle ministers, waar Jambon Brouns en Dalle de mantel uitveegt. Hij voelt zich in de steek gelaten, en wijst hen er boos op dat hij zelf altijd de verdediging heeft opgenomen van oud-minister Wouter Beke. Ook andere ministers vragen zich af waar cd&v mee bezig is: is de profileringsdrang van Mahdi hen echt een regeringscrisis waard?

Op het partijbureau van Open Vld wordt maandagochtend een pijnlijke analyse gemaakt van de Vlaamse coalitie. Er is sprake van een grote vertrouwensbreuk met cd&v. Off the record worden intussen vernietigende berichten gestuurd naar journalisten, over de onverantwoordelijke houding van cd&v. “De toekomst van de regering ligt in de handen van Mahdi.” Bij de christendemocraten blijft het stil.

De uren verglijden. Een ‘best and final offer’ van Jambon rond het middaguur wordt nog maar eens afgeketst. “Op den duur heb je het gevoel dat ze met je kop aan het lachen zijn”, klinkt het in zijn entourage. Tegen half twee wordt duidelijk dat de septemberverklaring uitgesteld moet worden. Het kan niet anders. Minister-president Jambon moet de kelk tot de bodem legen, want hij mag nog een walk of shame naar het parlement maken. Hij geeft er een korte, weinigzeggende verklaring, waarna hij de volle laag krijgt van de linkse oppositie.

Na 24 uur onderhandelen worden de gesprekken maandag niet meer hervat. De hoop is dat nachtrust de gemoederen kan bedaren. Al is er ook het besef dat het krap wordt. Een cd&v’er: “De koppeling met de spilindex is voor ons héél belangrijk. Maar voor N-VA is het een rode lijn. Dat is een erg binaire tegenstelling, ja. We zullen moeten zien of die te overbruggen valt.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234