Maandag 14/06/2021

Op de zevende dag schiep Peking sneeuw

Geen inwoner van Peking die zondagochtend niet stomverbaasd naar buiten keek. ’s Nachts had het gesneeuwd, en nog niet zo’n klein beetje. De stad kreunde onder een sneeuwtapijt, luchthavens sloten de landingsbanen. Het was al 22 jaar geleden dat er zo vroeg op het jaar sneeuw was gevallen in de hoofdstad.Het Beijing Weather Modification Officeklopte zich op de borst. Ja hoor, zij hadden de winterse neerslag eigenhandig uit de wolken geschoten. “Peking lijdt onder een aanhoudende droogte. We zullen dus geen kans laten liggen om neerslag kunstmatig op te wekken”, aldus Zhang Qiang, hoofd van het bureau. Noordelijk China worstelt al langer met droogte, waardoor Chinese wetenschappers van het Weather Modification Office voluit inzetten op het kunstmatig opwekken van regen. Zaterdag werd een koudefront voorspeld, dus roken de wetenschappers hun kans. Vanaf acht uur ’s avonds vuurden ze met kanonnen 186 capsules zilverjodide naar de wolken. De volgende elf uur viel de sneeuw met bakken uit de lucht. Goed 16 miljoen ton, beweerden de Chinese autoriteiten, al is niet helemaal duidelijk hoe ze die berekening hebben gemaakt.Prutsen met wolken om regen op te wekken, of net te verjagen, is op zich geen nieuwe techniek. De eerste experimenten dateren van na de Tweede Wereldoorlog, al werd het onderzoek een beetje in de luwte gevoerd wegens weinig bevredigende resultaten. Rusland zou ermee geëxperimenteerd hebben na de kernramp van Tsjernobyl om de giftige wolken te verjagen, er is ook een verhaal over hoe de Amerikanen in 1969 massaal wolken injecteerden met chemicaliën om de hippies op het Woodstockfestival te pesten. Inmiddels hebben de Chinezen de draad weer opgepikt en gelden ze als wereldwijde koplopers van weermanipulatie of cloud seeding. Daarvoor hebben ze jaarlijks 42,3 miljoen euro veil. Ook Israël en India experimenteren er lustig op los. Het Chinese geëxperimenteer met wolken haalde vorig jaar voor het eerst het wereldnieuws bij de openingsceremonie van de Olympische Spelen. Er werden duizend raketten de lucht in gekatapulteerd om de wolken te verjagen. Want o wee als de regen het feest zou verstoren. En effectief, die avond viel er geen druppel. Wetenschappers eisten ook de eer op voor het prachtige weer tijdens de parade voor het zestigjarig bestaan van de Volksrepubliek China, begin oktober. Met dank aan 432 raketten.

NOG NIET HELEMAAL OP PUNT

In essentie komt de techniek erop neer dat partikels, in het geval van de Chinezen zilverjodide, in de wolken worden geschoten. De reeds aanwezige druppels kleven zich als het ware aan die partikels, tot die zwaar genoeg zijn om te vallen. Et voilà, je hebt regen. Niks in de handen, niks in de mouwen. Hetzelfde principe zorgt ervoor dat het in steden, waar massaal roet en stof in de lucht worden geblazen, vaker regent dan op het platteland, waar de lucht zuiverder is. Om dezelfde reden volgen wolken ook de trajecten van schepen, die met hun uitstoot de wolken eveneens verzwaren. Het Chinese prestigeproject stoot voorlopig evenwel op een muur van scepticisme.“Op basis van het beschikbare wetenschappelijke materiaal durf ik de meeste succesvol genoemde experimenten veeleer dubieus te noemen” zegt Nicole Van Lipzig van het departement Aard- en Omgevingswetenschappen aan de KU Leuven. “Er bestaat geen overtuigend bewijs dat het bewerken van wolken met chemische stoffen effectief regen oproept. Er zijn zoveel factoren die meespelen, evengoed is de regenbui simpelweg te danken aan moeder natuur. De vraag is ook hoe je in godsnaam kunt meten dat je die sneeuwval zelf geregeld hebt? Bewijs maar eens dat er zonder manipulatie geen druppel uit de lucht gevallen was.”Als weermanipulator moet je bovendien al enorm veel geluk hebben dat de regen net valt waar jij het wilt. Want het blijkt niet zo vanzelfsprekend om de chemische stoffen in de juiste wolk te schieten. Wat als de wind jouw wolk de andere kant uit blaast?Dat de techniek nog niet helemaal op punt staat, bewezen de Chinezen zondag zelf. De enorme hoeveelheid sneeuw zorgde voor zoveel winterellende dat het weerbureau een storm van kritiek oogstte, in plaats van de verwachte schouderklopjes. Was het zaterdag nog een aangename 20 graden Celsius, dan zakte de temperatuur in Peking zondag tot min 9 graden, terwijl de wind een ijselijke lucht door de stad joeg. Auto’s slipten en botsten tegen elkaar op, honderden vliegtuigen bleven noodgedwongen op het tarmac staan, en in de noordoostelijke provincie Jilin klaagden landbouwers over vernielde gewassen. Twee onfortuinlijke Russische toeristen raakten bedolven onder een lawine en konden niet gered worden.

BLIJF VAN MIJN REGEN

“Het is een misverstand te denken dat je meer regen krijgt door zilverjodide richting de wolken te sturen”, benadrukt Nicole Van Lipzig. “Je kunt hoogstens de regenval wat sturen, ze wat vroeger of later laten vallen. Maar het water valt maar één keer.” En dat leidt dan weer tot hommeles. Want de noordelijke provincies verwijten Peking nu al ‘regenpikkerij’.“In een ideale wereld wordt die manipulatie op een goede en eerlijke manier aangewend”, zucht Van Lipzig. “Maar ik vrees eerder voor geopolitieke conflicten.”Wat wetenschappers zorgen baart, is het grotere plaatje. De hoeveelheid zilverjodide die kanongewijs de lucht in wordt geschoten, is wellicht te klein om echte ravages aan te richten, maar gezond kun je het goedje niet noemen. “Zilver is niet de meest toxische stof, maar het zomaar innemen doe je ook niet”, zegt Willy Baeyens, milieuchemist aan de VUB. “Jodium wordt dan weer gebruikt voor schildklieraandoeningen, of bij nucleaire rampen. Dus ook hier strekt smossen niet tot aanbeveling. Want onvermijdelijk komen die stoffen terecht in plantentuinen en in de voedselcyclus.”Prangender nog is de vraag of het manipuleren van het weer niet het hele ecosysteem onderuit dreigt te halen. “Geo-engineering, het manipuleren van het klimaat, wordt overal toegepast, zeker nu de strijd tegen de opwarming van de aarde zo hoog op de agenda staat”, zegt Van Lipzig. “Ik krijg een akelig gevoel bij zulke grote ingrepen, omdat ze zo’n heftige impact hebben. Het klimaat is een complex systeem. Verstoor je dat systeem op grote schaal, dan weet je niet waar je eindigt. Hoe evolueert dan de wereldwijde regenval? Dat weten we niet. Blijft het bij wat geëxperimenteer in China, dan verwacht ik niet te veel onheil. Als iedereen ermee begint, krijgen we een ander verhaal.”

GEEN DOEMSCENARIO’S

“Laat de natuur toch haar gang gaan”, zegt ook Baeyens. “Je moet niet te veel prutsen met de natuur. De atmosfeer heeft de laatste decennia al zoveel te verduren gekregen, overal wordt de lucht verstoord. Iedereen moet beseffen dat we niet weten waar dat eindigt op lange termijn. Het is net als in de middeleeuwen. Wetenschappers spelen alchemistje, proberen hier en daar wat uit en zien wel waar ze uitkomen. Alsof je zomaar je vinger in een complex raderwerk kunt steken. De mens doet maar alsof de natuur altijd wel weer in zijn plooi valt, maar uiteindelijk weten we daar zo weinig over.”Voorstanders relativeren. Sinds het ontstaan van de landbouw zet de mens het systeem aarde naar zijn hand. Zo gaat dat nu eenmaal, argumenteren ze. “Zo’n vaart zal het wel niet lopen”, meent Ludo Van der Auwera, voorspeller bij het KMI. “De natuurkrachten zijn zoveel groter dan wat een mens op lokaal vlak kan doen. Doemscenario’s lijken mij niet aan de orde. Mij lijkt vooral het sop de kool niet waard.” Ook Van Lipzig gelooft niet dat we aan het begin staan van een revolutie. “Omdat het niet lijkt te werken. Maar wordt ooit de sleutel gevonden, dan kun je er gif op innemen dat iedereen meedoet.”Zon of regen op bestelling, het lijkt inderdaad meer materiaal voor een sciencefictionfilm. Maar tegelijk staan we op klimatologisch vlak voor woelige tijden. Ideeën die enkele jaren geleden nog als absoluut fantaisistisch werden weggelachen, zijn plotseling realistische opties.Tien jaar geleden opperden enkele wetenschappers bijvoorbeeld het idee om de CO2-uitstoot ondergronds op te slaan om de atmosfeer te ontlasten. Te duur en onmogelijk op grote schaal, klonk het toen honend. Maar kijk: het idee heeft zich een weg gebaand richting mainstream denken over energiebeleid. Vorige maand kondigde het International Energy Agency aan dat het in 2020 begint aan de bouw van honderd ‘emissievangers’. Het valt niet uit te sluiten dat weermodificatie een soortgelijk traject zal afleggen. Het prijskaartje zal daarbij nauwelijks een obstakel zijn. Enkele miljarden zijn een peulschil in vergelijking met de problemen die de gevolgen van de opwarming van de aarde ons zullen voorschotelen.En als de bal eenmaal aan het rollen is, wordt het wel erg moeilijk om hem te stoppen. “Als we beginnen met grootschalige geo-engineering, dan moeten we wellicht doorgaan. Want wie weet wat de gevolgen zijn als je zo’n project abrupt beëindigt?”, vraagt David Victor, expert energiebeleid aan de Amerikaanse Stanford University, zich af in The Guardian.Internationale regelgeving zal de kwestie voorlopig niet van de baan ruimen, wegens onduidelijk over wat kan en wat niet. De enige wet die het over weermodificatie heeft, is de Environmental Modification Convention uit 1976, die stelt dat landen in oorlog niet aan elkaars weer mogen raken. Verder heeft elk land soevereiniteit in zijn luchtruim, en dus ook het recht om er naar believen chemicaliën in af te vuren. Daarbij staan ze onder druk van de bedrijfswereld, die er een potentiële goudmijn in ontdekt heeft.De enige manier om ongebreideld en unilateraal geëxperimenteer te temmen, is ernstig onderzoek, besluit Victor. “Absoluut onwenselijk is weermanipulatie en andere vormen van geo-engineering als taboe brandmerken. Een verbod laat onderzoek uitdoven, maar zal volhardende keikoppen niet tegenhouden. Naties die de technologie per se onder de knie willen krijgen, zullen hun inspanningen niet staken, en wie zich wel netjes aan de regels houdt, weet dan weer te weinig over de materie om te weten wat we kunnen verwachten. We hebben onderzoek nodig, vooral naar de neveneffecten, zodat we weten waar we mee bezig zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234