Dinsdag 26/01/2021

Op de Internationale kunst- en antiekbeurs van Maastricht moet het geld rollen

TEFAF-tijd in Maastricht. Het is de zeventiende keer dat 200 internationaal vermaarde antiquairs en kunsthandelaars afzakken naar putje Limburg voor The European Fine Art Fair. Hier is kunst en antiek te koop van een peil dat niet te overschatten valt. De prijzen zijn navenant. Chemin dans les vignes van Claude Monet? Twee miljoen euro. Maar ook voor volk zonder geld is TEFAF een avontuur. Wie een gelijkaardige collectie in musea wil gaan bekijken, holt zich wereldwijd een ongeluk. Of hoe Nederlands Limburg een kunstoase kan zijn voor rijke luis én platte beurs.

door An Olaerts

'Blij dat we dit jaar géén Rembrandt hebben", zeggen de organisatoren van TEFAF, "anders gaat alle aandacht weer naar dat ene topstuk, terwijl we zovéél topstukken hebben." Een lap van 168 bij 241 centimeter van Jacob Jordaens is maar één voorbeeldje. De koning drinkt, voor 4,5 miljoen euro. En wat te denken van een werkende Venetiaanse flipperkast uit 1790? Of een zogeheten howdah in massief ivoor met een baldakijn van zuiver zijde? In 1820 nog gebruikt om belangrijke lieden rond te rijden op geslurfde lastdieren, nu te koop bij Malett en Zonen voor 442.500 euro ("Olifant uiteraard niet inbegrepen, mevrouw. Wat een belachelijke vraag").

Verder vind je op de beurs een stuk of twintig Picasso's, een handvol Ensors, iets kleins van Christo, wat Warhol en uiteindelijk de héle kunstgeschiedenis. Alsof het niets is, met de vanzelfsprekendheid van een groentekraam. Prijslijsten zien eruit, op de prijzen zelf na dan, zoals menukaarten in restaurantjes. Het schetsboek van Chagall met 82 tekeningen en een hoop notities onder een los stolpje van simpel plexiglas, valt op zijn minst toegankelijk te noemen. En een beetje ongehoorzaamheid is genoeg om eventjes aan de hard geworden olieverf van Monet te voelen. Je ziet van ver dat ze hier schilderijen in het donker gaan ophangen om het tegen god-weet- wat-allemaal te beschermen. Kunst voor de mensen, heet het.

Als het allemaal niet zoveel zou kosten, had TEFAF best voor een idee van Steve Stevaert kunnen doorgaan. Desalniettemin, zelfs stervelingen die zich levenslang moeten behelpen met posterkunst uit de Expo zullen in Maastricht over de ene verbazing na de andere struikelen. Het is heerlijk. De gemiddelde conservator echter gaat hier geheid door het plafond van opwinding. Stromingen, tijdslijnen en etherische interpretaties kunnen de kunsthandelaars unaniem gestolen worden.

"Of course", knikt David Tunick van David Tunick Incorporated uit New York. "Museumconservatoren worden hier helemaal knettergek." Bij hem hangen Cezanne, Toulouse-Lautrec, Dürer en Rembrandt naast elkaar alsof het nooit anders is geweest. Het enige wat David Tunick iets kan schelen, is dat de werken allemaal van papier zijn, want papier is zijn specialiteit. Tunick bekijkt de zaken nuchter. Als hij ergens een goede koop kan doen, zijn er altijd drie d's in het spel. Hij somt op: "Death, divorce and debt." Dood, scheiding, schulden. Desondanks pleit de kunsthandelaar voor liefdevolle aankopen.

"Kunst koop je niet om te investeren", zegt hij. "Op korte termijn heb je immers niets aan kunst. Daarvoor schommelen de prijzen te veel. Alleen op de lijn van de eeuwigheid gaan de prijzen van kunst omhoog. Kunst moet je kopen omdat je ervan houdt." Daarom wil David Tunick zijn etsen en tekeningen ook niet verkopen aan musea. "Musea", zegt hij, "zijn net zwarte gaten waar alles voor altijd in verdwijnt. Als je iets aan een museum verkoopt, zie je het van je leven niet meer terug."

Ook Frans Leidelmeijer weet hoe pijnlijk afscheid kan zijn, maar na 30 jaar in de kunsthandel heeft hij eelt op zijn ziel gekweekt en zijn les geleerd. "Wat ik niet kwijt wil, breng ik niet mee. Zo simpel is dat. In 1983 heb ik een boekenkast van Berlage verkocht en tot mijn grote spijt nooit meer teruggezien. Ze staat nu ergens in Amerika, bij de ex-vrouw van de man die ze toen kocht. Ze spreken niet meer tegen elkaar, wat voor mij een spijtige zaak is, want er gaat amper een dag voorbij zonder dat ik aan die kast denk. Het is net een ouwe liefde." Wat Frans Leidelmeijer alvast wel van de hand wil doen, is een Rietveldstoel uit de jaren vijftig. "7.500 euro kost-ie", zegt de man. "Vergeleken met de drie of vier exemplaren uit 1919 is dit een koopje. Bovendien mag je op deze nog gerust gaan zitten. Op een kapitaal van 100.000 euro doe je dat volgens mij toch niet zo snel."

Overal ter wereld zijn kunsthandelaars en antiquairs hetzelfde. Allemaal zijn ze gebrand op een stand in het beroemde Maastricht. Helaas, de lat ligt hoog en de lijst is lang. Exposanten die uit de boot vallen, moeten zich tevreden stellen met het kleinere zusje van TEFAF, eind december in Amsterdam. Of met nóg minder: de rommelmarkt van Tongeren. In deze TEFAF-aflevering werden zeven nieuwelingen blij gemaakt. Twee topdealers daarvan komen uit Argentinië, omdat de organisatoren maar wat graag het Latijns-Amerikaanse continent wilden aanboren. "Saus-Amerika", klinkt het op zijn Hollands Engels, maar gelukkig hebben de gebroeders José and Javier Eguiguren uit Buenos Aires dat niet gehoord. De besnorde heren huizen met danig opgeblonken zilverwerk in een hoek van de beurs. De specialiteit: arte de Hispanoamérica ofte Argentijnse paardrijtoebehoren uit de achttiende tot midden twintigste eeuw.

De ommegang doorheen het MECC vervolgt. Te koop bij Royal Athena voor 28.000 euro: een bronzen damesarm met goed gemanicuurde nageltjes uit de tweede eeuw na Christus. Van een monumentale godin of keizerin, zegt het kaartje. Het lidmaat van deze mevrouw is waarschijnlijk geheel toevallig net voor de elleboog van het standbeeld afgevallen. Het zou immers niet netjes zijn de antieke kunstkenner uit New York met iets verfoeilijks als heling in verband te brengen. Dit is een fatsoenlijke beurs voor fatsoenlijke mensen en de Marble Arch Criminals zijn al een hele poos dood. Bovendien heeft de meneer van Royal Athena een sympathiek voorkomen en is hij meer dan bereid om zijn koopwaar van een streep commentaar te voorzien. Neem nu de Griekse oorlogshelm mét baard voor 156.000 euro. "Waarschijnlijk van een chique generaal uit het leger", zegt de verkoper. "Niet dat ik er zelf bij was, maar oorlog voeren met een baard van brons lijkt me niet erg handig. Bevelen schreeuwen lukte waarschijnlijk nog net." En wat te denken van het aandoenlijke nijlpaardje van 900 voor Christus? Het kleinood meet amper vijf centimeter maar is zó echt dat het 10.000 euro waard is. Geen cent te veel volgens de verkoper. "Want in musea zijn de nijlpaarden uit deze tijd meestal groter en in turkooisblauw. Maar als je niets van kunst kent, herken je natuurlijk niets", zucht de man. Een beetje boos over zoveel knullig ongeloof verdwijnt hij stilletjes tussen zijn vitrinekasten.

Gelukkig hebben onbenullen op TEFAF niets te vrezen. Punt één: gestolen goed komt er in Maastricht niet in. Daarvoor dient het Art Loss Register. Wie komt aandraven met gepikte kunst van op de lijst, kan het wel vergeten. Punt twee: de exposanten zijn hier op erewoord niet om de mensen op te lichten. Zelfs als ze zouden willen, zouden ze niet kunnen: aan rommel of middelmatige brocanterie hebben ze in Maastricht géén boodschap. Een 119-koppig comité van schatters en veilingmeesters bewaakt de kwaliteit. Geen oud vaasje op de tentoonstelling of het is door de handen gegaan van een kenner. Al wat niet voldoet aan de strenge maatstaven van de TEFAF wordt gegarandeerd afgekeurd. En afgekeurde dingen worden veilig opgeborgen tot de beurs voorbij is. Het gaat niet op om ondermaatse handelswaar alsnog stiekem onder de toonbank te verpatsen.

Als de wapenschilden van antiquair Peter Finer uit Groot-Brittannië dus op goed uitgevoerde toneelrekwisieten van papier-maché lijken, is dat volledig toe te schrijven aan de onkunde van de toeschouwer. Dit is de sectie Rode Ridder, maar dan écht. De handvaten van de antiquiteiten tegen de muur doen stellig vermoeden dat Johan zich met handpalmen vol blaren een weg door het struikgewas baande. En als Peter Finer zegt: "Dit is het zwaard van aartsbisschop Pierre de Cros uit 1380 en het is 185.000 euro waard", geloof je dat. De nog altijd scherpe punt van het wapen maakt meer dan duidelijk dat de geestelijke eigenaar van weleer van het stekende type was. Een gelijkaardig uitgeruste kardinaal Joos zou misschien tot moeilijkheden leiden, maar verder zijn dit geen uitspreekbare gedachten.

Bij Crijns & Stender doen ze in antieke klokken en treden ze de strenge kwaliteitsstandaarden van TEFAF bij. "De mensen foppen is korte-termijnpolitiek waar je niets aan hebt. Je komt hier niet met een koekoeksklok van de gewone man", klinkt het. "En al helemaal niet met eentje die niet werkt. Het maakt niet uit hoe oud een klok is, als klokkenmaker zorg je dat al je spullen lopen. Iets anders kun je je niet permitteren." Zo komt het dat in stand 166 minuten uit het jaar 1550 voorbijtikken. Heel veel werk heeft mijnheer Crijns daaraan gehad. Want het gaat niet op om de oude tijd van nieuwe tandjes te voorzien. Om voorbij de keurcommissie van TEFAF te geraken moet op zijn minst 80 procent van de onderdelen origineel zijn. Het spreekt vanzelf dat zulks klokkenmaker Crijns een pak tijd heeft gekost. 50.000 euro vraagt hij ervoor, een mogelijke koper is alvast onderweg. "Eén minuut over klokslag drie staat die Zwitser hier, daar kun je van op aan", zegt de klokkenkenner. "Hij heeft een gotisch ingericht huis in Zwitserland waar onze klok uitstekend in zou passen. Daar heeft hij ons gisteren nog voor gebeld. Het grootste gedeelte van de verkoop op de beurs is op deze manier voorgebakken", voegt hij eraan toe. Nou, laat de rol inpakpapier maar aanrukken in dat geval. De klokkenverkoper lacht. "We hebben geen rol papier bij ons", zegt hij. Ons draait het om de nazorg. Kopers krijgen van ons een complete beschrijving op papier, een lijst van boeken en werken waarin de klok vermeld staat én een gebruiksaanwijzing om de klok op te winden. Je moet voorzichtig zijn met de touwtjes en gewichten. Anders trek je het klokkenwerk kapot en dan moet mijnheer Crijns het weer regelen. Spullen zoals deze breng je bij de klant aan huis, dat spreekt. Toch?" n

INFO Internationale kunst- en antiekbeurs TEFAF, nog tot en met 14 maart van 11 tot 19 uur in MECC, Maastricht. Entree inclusief catalogus: 30 euro (www.tefaf.com)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234