Woensdag 24/07/2019

Op de bres voor de erfenis van Stalin

Met de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo heeft het Westen Rusland een argument gegeven om Abchazië en Zuid-Ossetië uit Georgië te lichten

Paul Goossens schetst de verhoudingen tussen Georgië, de EU, de NAVO en de VS

@5 INFO Opinie:Paul Goossens is Europees journalist en voormalig hoofdredacteur van deze krant.

@4 DROP 2 OPINIE:Minder dan vijftien jaar terug was Georgië voor Europa het heel verre buitenland. Het was een obscuur republiekje in de Kaukasus, waar corruptie een fundamenteel mensenrecht was. Niemand in Europa die er wakker van lag dat de Georgische meerderheid toen op een regelrechte confrontatie met de minderheden aanstuurde. Reeds in 1991, onmiddellijk na de implosie van de Sovjet-Unie, besliste het parlement om het Georgisch tot enige nationale taal uit te roepen. Dat zette kwaad bloed in Zuid-Ossetië en Abchazië en voedde de roep naar autonomie, zo niet secessie. Osseten en Abchazen vonden het allerminst voor de land liggend dat de grenzen van de voormalige Georgische Socialistische Sovjetrepubliek, een creatie van die andere bekende Georgiër Stalin, zomaar behouden bleven.

Ook Edvard Sjevardnadze, de laatste minister van Buitenlandse Zaken van de Sovjet-Unie en een vriend van het Westen, beet als president van Georgië zijn tanden stuk op Abchazië en Zuid-Ossetië. Hij zette het leger in, maar kwam in een heuse burgeroorlog en een draaikolk van chaos en corruptie terecht. In 2003 was zijn liedje uitgezongen en niemand in Europa die hem een helpende hand toestak. Met de "Rozenrevolutie", een spontane volksopstand die op veel westerse sympathie en steun kon rekenen, kwam Michail Saakasjvili aan de macht. Sindsdien is Georgië een naaste buur en een goede vriend van Europa en kon het op steeds meer Europese aandacht en fondsen rekenen. Een even opmerkelijke als intrigerende ommekeer.

Saakasjvili zat daar voor veel tussen. Niet alleen wekten zijn curriculum (studies in Frankrijk en de Verenigde Staten) en zijn Nederlandse partner in de hoogste NAVO-kringen vertrouwen, hij beloofde veel moois: democratie, liberalisme, persvrijheid, goed bestuur en respect voor de rechtsstaat. Verder bekende hij zich tot het Westen, onderstreepte hij de Europese en de Atlantische roeping van Georgië en trad hij met tweeduizend soldaten toe tot de 'Coalition of the Willing'. De kers op de taart was de pijplijn Bakoe-Tbilisi-Ceyhan, die de olie uit de Kaspische Zee in Turkije moest brengen zonder Russisch grondgebied te doorkruisen.

In tegenstelling tot Sjevardnadze ging Saakasjvili wel akkoord met het project en in 2006 kwam de eerste "freedom oil" in Turkije toe. Zoiets schept goodwill, zeker in Washington en Londen, maar ook in het Brusselse netwerk van José Manuel Barroso. Er kwam veel Europees geld naar Georgië, forse Amerikaanse militaire steun, inclusief een honderdtal militaire instructeurs, en stevige Atlantische rugdekking. Dat alles bleef overeind, ook toen Saakasjvili een tv-station sloot, politieke tegenstanders arresteerde en uitschakelde, de noodtoestand uitriep, honderden betogers in het ziekenhuis klopte, de persvrijheid terugdraaide, rechters intimideerde en geen sluitende verklaring had voor de dramatisch hoge sterftecijfers in de gevangenissen.

De president werd wel op de vingers getikt, maar hij behield het vertrouwen. Dat had hij deze keer niet aan zichzelf te danken, wel aan de dure en schaarse olie. Rusland zwom plots in de deviezen en Poetin kon definitief een streep trekken door de failliete jaren negentig en het beschamende Jeltsintijdperk. Het imperium had opnieuw tanden en dat kwam zeer ongelegen voor de VS, die in Irak en Afghanistan de handen meer dan vol hadden. Ook voor de Unie was een rijk en assertief Rusland, dat bovendien de Europese energiebevoorrading controleerde, een tegenvaller. Het Europees masterplan om de Russische gas- en olieproductie te liberaliseren en aldus de eigen gastoevoer zeker te stellen en de Russische staat te ontvetten werd door Poetin weggelachen. Zo werd Georgië een Europese frontlijnstaat, want een geopolitiek sluitstuk voor de westerse energieveiligheid. Dat Georgië een orthodox-christelijk land is en behoorlijk allergisch voor alles wat met islam te maken heeft, is meegenomen en effende de weg naar de wachtkamers van NAVO en Unie.

Het feit dat Saakasjvili zich systematisch van koudeoorlogsretoriek bediende en zich steeds duidelijker als een Kremlin- zo niet Ruslandhater ontpopte, kon in Europa op groeiende bijval rekenen. De Polen en de Baltische staten die zich, zeer tot ongenoegen van Duitsland, sinds 2004 heel nadrukkelijk in de Ruslanddebatten van de Unie mengen, denken er niet anders over. De clash tussen Oud en Nieuw Europa, annex VS, kwam er op de NAVO-top van april in Boekarest. Ondanks de forcing van Washington weigerden Duitsland en Frankrijk dat Georgië kandidaat-lidstaat van de Alliantie werd. Du jamais vu, maar het redde de NAVO wel van de afgang. Zonder dat Duits-Franse veto was de NAVO contractueel verplicht geweest om Georgië in zijn blitzkrieg militaire bijstand te verlenen.

Weken voor 7 augustus, de dag dat Saakasjvili in Zuid-Ossetië orde op zaken ging stellen, waren de VS er al van op de hoogte dat Georgië een militaire aanval voorbereidde. Op 9 juli, bij een bezoek aan Tbilisi, zo lieten de medewerkers van Condoleezza Rice zelf lekken en kon de Europese diplomatie tot haar verbazing in de Amerikaanse kranten lezen, raadde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken de president af om geweld te gebruiken. Begin augustus zou de speciale VS-gezant voor de regio Daniel Fried dat nog eens overdoen. Tevergeefs. In Moskou, maar ook in de Amerikaanse pers, versterkt dat het vermoeden dat er meer aan de hand was en dat de regering-Bush Saakasjvili uiteindelijk liet begaan.

Jeltsin zou dat allicht geslikt hebben, zo ook de Poetin van 1999. Toen had Rusland geen andere keuze, want compleet bankroet en één grote chaos. Vandaag zit Rusland op een berg geld en nog meer olie en gas. Bovendien is er opnieuw een staat en uiteraard is er de frustratie over het verloren imperium. Daar hou je in de internationale politiek het best rekening mee en wie dat niet doet, is een gek of gevaarlijk gestoord. Met de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo heeft het Westen Poetin en het Kremlin allicht op hun ziel getrapt. Tot daaraan toe. Erger is evenwel dat het Rusland argumenten gaf om Abchazië en Zuid-Ossetië uit Georgië te lichten. Met Kosovo heeft Europa, op instructie van de VS, het internationaal recht naast zich neergelegd. Het is een precedent en Rusland maakt er nu dankbaar en arrogant misbruik van. Het heeft een alibi.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden