Zaterdag 23/01/2021

Op de Belgen kun je bouwen

Bij de start van de architectuurbiënnale van Venetië valt op hoe massaal de Belgen vertegenwoordigd zijn. Geen toeval, want dit voormalige lelijke land zet al langer de toon in de vakpers.

Common Ground is het thema van de centrale expo van curator David Chipperfield op de architectuurbiënnale. Te begrijpen als: architectuur kan enkel ontstaan op het gedeeld terrein van opdrachtgevers en publiek. Het is geen kunst om de kunst. Gebouwen zijn het resultaat van een wisselwerking waarin naast architecturale geplogenheden ook veel aandeelhouders, de plek en zijn geschiedenis een duchtig woordje meespreken.

Anders gezegd: architectuur gaat altijd over de publieke ruimte en de publieke zaak, zelfs als gebouwen door private belangen tot stand komen. Vandaar dat vele ruimtes van Common Ground bedacht zijn als 'groepsgesprekken' tussen architecten en andere (artistieke) disciplines. Architecten spelen hier zelfs niet altijd de eerste viool - de Zwitserse kunstenaars Fischli & Weiss richten bijvoorbeeld een zaal in. Dat neemt niet weg dat de lijst van deelnemers aan de centrale tentoonstelling leest als een who's who van de internationale architectuurscène.

Paul Robbrecht beschouwt deze tentoonstelling als een ode aan de conversatiecultuur. Die tekent de praktijk van dit bureau. De 'eerste' conversatie is die met architecte Marie-Josée Van Hee, met wie R&D al sinds jaar en dag een werkruimte deelt. Minstens zo belangrijk is het gesprek met kunstenaars als Christina Iglesias of Maarten Vanden Abeele. Die laatste maakte verschillende films over het werk van R&D. Iglesias ontwierp dan weer een luchttapijt van koperdraad met teksten van de Poolse auteur Stanislaw Lem. Daarnaast droegen ook curatoren als Laurent Busine, Chris Dercon en kunstenaars al Luc Tuymans een steentje bij aan de installatie.

Vaste gasten

Ook het Antwerpse bureau Bovenbouw en het Brusselse Office zijn aanwezig op Common Ground. Het Londense bureau Caruso St John nodigde Bovenbouw, het kantoor van Dirk Somers, uit samen met sterren als de Oostenrijker Hermann Czech of de Zwitser Peter Märkli. Zij delen een fascinatie voor de historische gelaagdheid en navenante impact van architectuur op de leefwereld van mensen.

Office, het kantoor van Kersten Geers en David Van Severen, is in Venetië dan weer stilaan een vaste gast. Na een eerste kleine bijdrage in 2006 stalen zij in 2008 de show met hun installatie voor het Belgisch paviljoen. Nu zijn zij aanwezig als auteurs voor het Italiaanse magazine San Rocco. Dat zal 20 keer verschijnen, zal telkens gaan over een vooraf bepaald thema en is vooral een podium voor nieuwe architecturale (denk)beelden.

Lappendeken

De Biënnale is natuurlijk ook een showcase voor nationale architectuurpraktijken. Een typisch Belgische eigenaardigheid is dat de Franstalige en de Vlaamse Gemeenschap om beurten het Belgisch paviljoen mogen invullen. Dit jaar zijn de Vlamingen aan de beurt - enfin, ook Brusselaars. Naar het voorbeeld van Common Ground palmt ook hier niet één architect die het podium in, maar een collectief dat luistert naar de naam AWJGGRAUaDVVTAT - een knipoog naar de recente manie van architecten om hun namen in een acroniem te persen.

Hier staat de letterbrij voor de combinatie van Architecture Workroom Brussels, grafisch ontwerper Joost Grootens, stedenbouwkundig bureau GRAU, architecten De Vylder, Vinck, Taillieu en kunstenaar Ante Timmermans. Qua disciplinaire samenstelling past dat perfect in Chipperfields plaatje.

Dat geldt ook voor de ambitie van hun project. 'The Ambition of the Territory' gaat over het publieke domein. Het is een poging om het historisch gegroeide Vlaamse landschap een nieuwe draai te geven door gerichte ontwerpoefeningen. Nu is Vlaanderen een lappendeken van netjes onderscheiden functies, maar met de huidige explosie van bevolking en activiteiten is dat niet langer houdbaar. Welk model kan de problemen dan wel het hoofd bieden? Architecture Workroom is alvast erg vertrouwd is met die vraag.

Belangwekkend is ook dat de Vlaams Bouwmeester en het Vlaams Architectuur Instituut de handen in elkaar sloegen om deze expo mogelijk te maken. Zo blijkt alweer dat het in beide instituten al lang niet meer om mooie gebouwtjes gaat, maar om de ontwikkeling van architectuur en stedenbouw als maatschappelijk werktuig.

Big in buitenland

Ten slotte: Martine De Maeseneer Architects (afgekort tot MDMA, zoals het nu hoort) werd uitgenodigd om naast werk van haar studenten aan de Sint-Lukas-architectuuropleiding ook haar Bronks Jeugdtheater project te tonen in... het Australisch paviljoen.

Belgen als eregasten in paviljoenen van andere landen, niet zo heel lang geleden was het nog onvoorstelbaar. Het bewijst de impact van een gericht beleid dat, net als in de kunsten, België tot een topregio in deze specifieke kenniseconomie katapulteerde. Alleen de FIT (Flanders International Trade) heeft daar helaas geen weet van. Daar gaat het nog steeds over de export van producten. Met als triest gevolg dat bijvoorbeeld een bureau als Robbrecht & Daem een slordige 50.000 euro uit eigen middelen in dit project investeren. Stof tot nadenken. Belgische architectuur blijft voorlopig vooral big in het buitenland.

De architectuurbiënnale van Venetië loopt tot 25 november 2012.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234