Zaterdag 26/11/2022

Roadtrip Nederland

Op bezoek bij vier Nederbelgen: "Wilders is niet de oplossing"

Joke van Leeuwen. Beeld Eric de Mildt
Joke van Leeuwen.Beeld Eric de Mildt

Vandaag vertrekt een De Morgen-team naar Nederland om verslag uit te brengen over de nu al historische verkiezingen. Voor onze afreis vroegen we goede raad aan enkele wijze Nederbelgen. In wat voor land zullen wij terechtkomen?

Koen Vidal

1. "Openheid is verdwenen"

Joke van Leeuwen, auteur, tekenaar, performer

Geboren in Den Haag, verhuisde in 1966 naar Brussel

Gefotografeerd met een typische Nederlandse kaasschaaf: 'Eigenlijk is het een Noorse en rasp ik er vooral komkommers mee'

“Vroeger keken veel Vlamingen op naar Nederland. Die bewondering was misschien wel een beetje overdreven, maar tegelijk was het Nederland van de jaren 70, 80 en 90 wel een land met visie en vooruitstrevende ideeën. Nederland stond bekend om zijn internationale blik en zijn tolerantie.

“Die openheid is verdwenen en in de plaats kwam een nare benauwdheid. Waar ze vroeger bij wijze van spreken met zijn allen naar links schoven, zijn ze nu naar rechts en extreemrechts gegaan. Die evolutie kwam in een versnelling na de moord op Pim Fortuyn in 2002. Plotseling kwam er een einde aan de Nederlandse zelfzekerheid die sommigen ook wel arrogantie noemen.

“Veel Nederlanders bleken helemaal niet zo tolerant. Tegenover Bosnische oorlogsvluchtelingen gedroegen velen zich paternalistisch: 'Oh, jullie zullen wel blij zijn dat jullie nu hier mogen komen wonen', was een reactie. Terwijl die Bosniërs in hun land bijna allemaal over een goede baan en een comfortabele woning beschikten. Die incompetentie om vanuit een ander perspectief te kijken is een ergerlijk gebrek.

“Zulke uitspraken doen trouwens erg denken aan Premier Rutte, die Nederland steevast als 'een gaaf landje' omschrijft. 'Je zou toch nergens anders willen wonen.' Ik erger me aan die navelstaarderij. Omdat het eigenlijk niet meer is dan een enge vorm van paternalisme en nationalisme. Je komt het ook voortdurend tegen op de tv, met programma's als Ik hou van Holland, Heel Holland Bakt en Holland sport.

“En weet je waar je met die navelstaarderij uiteindelijk uitkomt? Bij de 'doe normaal'-uitspraak van Rutte; een verschrikkelijke uitspraak die er eigenlijk op neerkomt dat iemand die afwijkt van het enge Hollandse cliché er niet bijhoort. Dat begint wel erg te lijken op het discours van Geert Wilders.

“Het eindresultaat van deze evolutie is dat Nederlanders al enkele jaren een laaghartige en schofterige politieke taal voorgeschoteld krijgen. Het gedrag van bepaalde politici straalt af op de hele bevolking. Nederland is daardoor geen land meer van ideeën en visie, maar van slogans en kreten. Het eigen gelijk dat met kreten wordt geformuleerd zonder dat er naar de ander wordt geluisterd. Zo sla je het gesprek dood.

“Vergis je niet: wanhopig ben ik niet. Kijk naar de VS, waar het rechtssysteem en miljoenen vrouwen zich tegen Trump verzetten. Ook in Nederland kan het de alertheid aanscherpen. Ik sluit niet uit dat we ons uiteindelijk van de schofterigheid zullen afkeren.

2. "Menselijkheid zal het halen"

Hermine van der Enden-Kalf, internationaal investeringsconsulent

Geboren in Amsterdam, woont sinds 2008 in Brussel

Gefotografeerd met een afbeelding van het keurige, rolbevestigende Nederlandse gezin

Hermine van der Enden-Kalf. Beeld Eric de Mildt
Hermine van der Enden-Kalf.Beeld Eric de Mildt

“Nederland is momenteel een land met twee gezichten. Aan de ene kant heb je een groep mensen die over het algemeen blij en gelukkig is. Vol zelfvertrouwen timmeren zij aan een mooie carrière of starten zij nieuwe bedrijven op. Maar er is ook een grote groep die het moeilijk heeft. Volgens mij heeft dat verschil niet enkel met opleiding te maken, maar vooral met veranderingsgezindheid. Door de economische crisis en de globalisering moeten mensen meer op eigen benen staan en nieuwe wegen zoeken. Er is minder geld voor de verzorgingsstaat, bezuinigingen dringen zich op. De wereld verandert en wij moeten mee veranderen.

“Het helpt natuurlijk wel dat je in zo'n klimaat een efficiënte regering hebt die dit proces goed begeleidt. Helaas schiet de VVD daar als regeringspartij tekort. De partij heeft zich gedragen als een old boys network dat vooral bedreven is in het toedekken van corruptie en incompetentie.Nieuw bloed of andersdenkenden laten ze niet toe. Kijk naar de Nederlandse belastingdienst: een klerezooi. Kijk naar het schandaal van de Panama Papers: nogal wat Nederlanders speelden daarin een hoofdrol. En het is geen toeval dat twee VVD-ministers ontslag moesten nemen.

"Geert Wilders laat natuurlijk geen kans liggen om deze situatie uit te buiten. En toch geloof ik dat het positivisme zal winnen. Ik ben zo goed als zeker dat Nederlanders uiteindelijk te kritisch zijn om met Wilders in zee te gaan. Stel je voor: het partijprogramma van de PVV is niet meer dan een A4'tje! Als dat geen opgestoken vinger naar de bevolking is, weet ik het niet meer. Hetzelfde geldt voor het feit dat Wilders niet wil deelnemen aan tv-debatten en ook niet ingaat op een uitnodiging van de Grote Moskee in Rotterdam. Die weigering om het debat aan te gaan, is zeer on-Nederlands en wordt als lafheid gezien.

“Kijk, ik kan de angst van sommigen voor vluchtelingen en migranten nog enigszins plaatsen. Ik snap dat iemand die op het platteland of in de Biblebelt woont angstig reageert op een gesluierde vrouw of een man met een lang kleed. En ik stel vast dat Wilders in staat is om die situatie gedurende een tijdje uit te buiten. Maar zijn gebrek aan ideeën en menselijkheid zal hem de das omdoen. Daarvoor ken ik te veel Nederlanders die in de grond van hun hart vinden dat je mensen die uit een verschrikkelijke oorlogssituatie komen, moet helpen. Ik geloof daarin: die menselijkheid zal het uiteindelijk halen op het negativisme van Wilders.

3. "Ik snap die haatzaaierij niet"

Selma Franssen, chef redactie van Charlie Magazine

Geboren in Sittard, woont sinds 2013 in België

Gefotografeerd met een Nederlands QWERTY-toetsenbord

Selma Franssen. Beeld Eric de Mildt
Selma Franssen.Beeld Eric de Mildt

“Ik ben afkomstig uit Nederlands Limburg, de provincie waar Geert Wilders hoge scores haalt. In mijn geboortedorp staat zijn PVV op maar liefst 60 procent.

“Als ik naar mijn streek kijk, merk ik dat er tegelijk veel en weinig is veranderd. Het is nog altijd een achtergesteld gebied waar de jongeren voor werkloosheid op de vlucht slaan en de vergrijzing groot is. De steenkoolindustrie is al jaren weg, onlangs trokken ook de chemische fabrieken naar China.

“Het is ook een regio waarop de rest van het land neerkijkt. Een treffend voorbeeld: op de televisie heb je die serie Flikken Maastricht. Die speelt zich af in Maastricht, de personages hebben Limburgse namen en toch spreekt geen enkele acteur met een Limburgs accent. Dat is bizar.

“Jarenlang zorgde dat Limburgse minderwaardigheidsgevoel ervoor dat de inwoners massaal voor de christendemocraten van de CDA stemden. Het CDA had namelijk wél enkele sterke Limburgse figuren. Maar ondertussen is het een verwaterde centrumpartij geworden zonder profiel en identiteit.

“Geert Wilders is de nieuwe man, die handig gebruikmaakte van het minderwaardigheidscomplex en de zwakte van het CDA. Bovendien legde hij er nog een laag islamhaat op. Dat hij met die xenofobie zoveel Limburgers aantrekt, vind ik verbazingwekkend en tegelijk erg pijnlijk. In het dorp waar ik opgroeide, wonen amper migranten en stemt de meerderheid voor Wilders en zijn 'Stop de islam!' Dat is een belangrijke reden waarom ik uit Limburg ben gevlucht. Die haatzaaierij: dat snap ik niet.

“Toch twijfel ik of Wilders uiteindelijk hoog zal scoren. Hij kickt enorm op de vergelijking met Donald Trump, maar ik vermoed dat dat steeds meer in zijn nadeel zal spelen. Vergeet ook niet dat Wilders dezelfde grote zwakte heeft als wijlen Pim Fortuyn: hij leidt een eenmansbeweging en is het enige lid van zijn PVV. Ook dat komt niet geloofwaardig over.

“Wel erg jammer dat de saaie, visieloze Mark Rutte er niet in slaagt om gebruik te maken van Wilders' zwakke punten. Rutte heeft het almaar over zijn 'gaaf Nederland' en over 'normaal doen'. Qua visie en vernieuwende ideeën is dat triest. Daarom sluit ik niet uit dat jonge, getalenteerde politici die wél ideeën hebben het erg goed gaan doen. Ik denk daarbij aan Groen Links-voorman Jesse Klaver.

“Er is trouwens nog iets waardoor het heel moeilijk te voorspellen is hoe 15 maart zal uitdraaien. Aan de oppervlakte lijkt het alsof Nederland een intolerant, xenofoob en egoïstisch land is geworden. Maar tegelijk stonden tijdens de vluchtelingencrisis enorm veel vrijwilligers op om te helpen. Meer dan in veel andere Europese landen. Die solidariteitsreflex is nog steeds prominent aanwezig in Nederland. Tolerance is not simply a virtue, it is a national duty, las ik onlangs in een boekje over Nederland. Ben ik het nog steeds helemaal mee eens.

4. "Er zal niet zoveel veranderen"

Albert Edelman, concertprogrammator

Geboren in Zwolle, woont sinds 2012 in België

Gefotografeerd met zijn Belgisch paspoort, dat hij aanvroeg na de 'doe normaal'-uitspraak van Rutte

Albert Edelman. Beeld Eric de Mildt
Albert Edelman.Beeld Eric de Mildt

“Weet u, volgens mij zal er na 15 maart niet zoveel veranderen. Verkiezingen zijn slechts een momentopname waarop alles scherper lijkt dan het is. Maar na de electorale strijd komen er zoals steeds ingewikkelde coalitiegesprekken die zullen leiden tot een uitgebalanceerd compromis. Zo is het altijd gegaan. Nederland is geen land van schokken, maar van geleidelijkheid.

“Het grote verschil met het verleden is natuurlijk dat we met Geert Wilders zitten, die vanuit zijn onderbuik belooft dat het allemaal anders en veel sneller moet. Veel Nederlanders vallen voor zijn onrealistische beloftes; ze zijn bijzonder boos en ongeduldig en willen radicale veranderingen. Maar dat zal niet gebeuren, waardoor hun frustratie groter zal zijn dan ooit. Dit zal tot onbegrip leiden, en ik heb geen idee hoe dat het best wordt gekanaliseerd.

“Wat ik wel kan zeggen, is dat Mark Rutte niet de man is om dat groeiende onbegrip op te vangen. Ik ben geschrokken over zijn 'doe normaal'-uitspraak, waarmee hij eigenlijk wil zeggen dat nieuwe Nederlanders zich moeten aanpassen aan een Hollands cliché dat eigenlijk niet meer bestaat. Ik geef toe: voor mij was dat de druppel die de emmer deed overlopen. Die dag hakte ik de knoop door om de Belgische nationaliteit aan te vragen. Dat was ik al langer van plan, en ik doe het vooral om praktische redenen, maar op dat Rutte-moment voelde ik dat ik enkel nog door mijn familie met Nederland verbonden ben en niet door een of andere visie op Nederland.

“Rutte is een wij-zijverhaal aan het schrijven dat me niet aanstaat. Op Europees niveau was hij ook keihard voor Griekenland. 'Een land dat zich niet aan de regeltjes houdt, moet eruit.'

“Ook dat vind ik raar aan het huidige Nederland: Europa is een scheldwoord geworden. Terwijl je overal in België Europese vlaggen ziet wapperen, zie je in Nederland geen enkele Europese vlag. Alsof mensen zich schamen voor Europa. Ook daar speelt Rutte een nefaste rol. Hij wil een soort nulrekening met Europa: elke euro die hij in Europa investeert, wil hij terugverdienen. Maar zo werkt het natuurlijk niet. De essentie is dat een klein land als Nederland Europa hard nodig heeft om internationaal iets te kunnen betekenen. Door Europa als een inhalig monster voor te stellen, maakt Nederland een grote vergissing.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234