Dinsdag 26/10/2021

Reportage

Oostenrijk, waar 'werkbaar werk' is uitgevonden

Peeters gaat op de foto in een bejaardentehuis in Wenen. Beeld © eric de mildt
Peeters gaat op de foto in een bejaardentehuis in Wenen.Beeld © eric de mildt

In het teken van 'workable work' trekt minister van Werk Kris Peeters (CD&V) Europa rond op zoek naar hét idee om mensen op een draaglijke manier langer aan het werk te houden. Eerste stop: een rusthuis in Oostenrijk. De belangrijkste les? Dat het nog een harde dobber wordt.

Yvan (45) zag het begin dit jaar even niet meer zitten. Spanningen met een collega, problemen thuis met de kinderen. Boven op zijn gezondheidsproblemen - hij had al drie hartaanvallen gekregen - kwam er nog eens psychologische malaise. "Ik trok het me allemaal veel te hard aan."

De start van een langdurige afwezigheid? Toch niet. Yvan - kaal, brede schouders en ringetjes door het oor - werkt als klusjesman in een bejaardentehuis in Wenen. Na een dikke drie maand was hij weer aan de slag. Hij klopt even op zijn hoofd: "Ik ben weer als nieuw." Allemaal dankzij Fit2Work.

Fit2 wat? Fit2Work is een programma dat Oostenrijk enkele jaren geleden opzette in het teken van het psychologische en fysieke welzijn op het werk. Het is net daarom dat minister van Werk Kris Peeters gisteren ging kijken hoe het programma werkt.

Hij schuift werkbaar werk naar voren als hét sociale thema voor de komende maanden. We moeten allemaal langer aan de slag maar hoe houden we zoiets draaglijk? Binnenkort doet hij onder meer ook Nederland en Denemarken aan.

De gemiddelde leeftijd van het personeel in het rusthuis is 49 jaar. Geen toeval dat ze meestapten in het Fit2Work-programma. Om de haverklap vallen collega's langdurig uit. Veel verplegend personeel heeft een kapotte rug, anderen kampen met een burn-out. Het overheidsprogramma moet verder absenteïsme voorkomen.

"Elk probleem is anders, elke oplossing dus ook", zegt directrice Christa Wutschitz. Een speciaal aangestelde persoon gaat samen met de werknemer op zoek naar een oplossing op maat. Soms wordt er gesleuteld aan de uurroosters, soms simpelweg een andere job gezocht binnen de organisatie.

Een verpleger uit ex-Joegoslavië die het moeilijk had om mensen te zien sterven, werd weggehaald van de palliatieve afdeling. Een andere verpleegster met rugproblemen kreeg een administratieve functie toegewezen. Voor Yvan bracht psychologische begeleiding de broodnodige hulp.

50 procent invalide

Wat vooral opvalt, is dat Oostenrijk met exact hetzelfde probleem kampt als wij: de feitelijke pensioenleeftijd ligt er veel te laag.

Terwijl bij ons massaal veel werknemers vroeger stoppen/stopten met werken via het brugpensioen, nemen heel wat Oostenrijkers hun toevlucht tot het 'invaliditeitspensioen'. In sommige regio's, zoals Karinthië, is zowat 50 procent van de gepensioneerden 'invalide'. "Die zijn natuurlijk niet allemaal ziek", zegt Rolf Gleissner van de Wirtschaftskammer, de koepel van werkgevers.

De werkgevers hebben zelf boter op het hoofd, klinkt het bij de vakbond. "Zij maakten massaal gebruik van het invaliditeitspensioen om duurdere, oudere collega's te dumpen." Ook het debat loopt via dezelfde lijnen als onze brugpensioendiscussie.

Toch is het een feit dat Oostenrijk daarmee gedwongen is om meer nog dan andere landen na te denken over 'werkbaar werk'. Het Fit2Work-programma is geen wondermiddel. Te vrijblijvend, klagen werkgevers én werknemers. Wie hulp weigert, wordt verder met rust gelaten.

Loopbaansparen

Een kleine 40.000 werknemers kwamen in aanraking met het systeem, 14.000 werden effectief in een traject gestoken. "Te weinig", zucht de Oostenrijkse minister van Werk, de socialist Rudolf Hundstorfer. Maar bovenal, het kost de overheid jaarlijks 25 miljoen euro. Geld dat Peeters maar moeilijk zal loskrijgen. "We zullen het voorstel in alle rust bekijken en misschien enkele elementen overnemen", besluit Peeters, die duidelijk niet helemaal enthousiast is.

Minstens even interessant zijn de andere systemen die Oostenrijk aan het uitdokteren is of al heeft uitgedokterd. Zo hebben ze al een systeem van loopbaansparen. Zo kun je overuren verzamelen en enkele jaren later opnemen. Harder werken in drukke tijden, het kalmer aan doen wanneer de storm is gaan liggen: Peeters werkt aan een gelijkaardig voorstel.

Daarnaast stelt de christendemocratische regeringspartij ÖVP openlijk de anciënniteitsregeling in vraag. Moeten oudere werknemers noodzakelijk meer verdienen dan hun jongere collega's? Door hen minder duur te maken, houden werkgevers hen misschien langer in dienst en gaan ze automatisch meer rekening houden met hun verzuchtingen. De socialistische coalitiepartner gaat op de rem staan.

Ook in België staat de kwestie in het regeerakkoord, al zal CD&V, mede onder druk van de christelijke vakbond ACV, niet snel zelf het gaspedaal induwen. Peeters: "Alles op zijn tijd."

Wat vooral duidelijk wordt: ook in Oostenrijk is het debat nog lang niet afgerond. Wat is psychische belasting? Kun je zoiets meten? En is meer vakantie in een land met al verschillende verlofsystemen de oplossing? Allemaal kwesties waarop ook Peeters een antwoord zal moeten verzinnen.

Zweden maakt oude werknemers machtig

Nog meer dan Oostenrijk kan Zweden als voorbeeldland dienen. De feitelijke pensioenleeftijd ligt er voor mannen op 64,4 jaar, voor vrouwen op 63,2. Hoe houden ze hun oudere werknemers gezond en gelukkig? "Ze hebben een zeer machtige positie op de arbeidsmarkt", zegt de Zweedse minister van Werk Ylva Johansson. Kris Peeters maakt gebruik van haar aanwezigheid in Wenen om van gedachten te wisselen. In Zweden geldt bij grote ontslagrondes het principe last in first out, tenzij werkgever en bonden anders overeenkomen. "Ook daarom blijven ouderen langer aan het werk." Bovendien wijst Johansson erop dat de looncurve, zeker voor arbeiders, eerder vlak is. Daardoor blijven ze financieel aantrekkelijk voor werkgevers. "Bij ons gaat de discussie eerder over of ze niet meer moeten verdienen, gezien hun verdienste."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234