Maandag 27/06/2022

Oostende 1905: een toernooi met een gouden randje

Het Koninklijk Domein Raversijde in Oostende was gedurende 33 jaar de vaste verblijfplaats van prins-regent Karel. Haar koninklijke uitstraling dankt de stad Oostende echter grotendeels aan Koning Leopold II. Begin vorige eeuw bouwde de Belgische vorst de vroegere vrijhaven om tot een mondain vakantieoord. Het was de tijd van de belle époque en de schilderijen van James Ensor.

In die sfeer werd in 1905 in het toenmalige casino van de Belgische kuststad het sterkste schaaktoernooi van het jaar gehouden. Van 12 juni tot 18 juli namen veertien van de beste spelers ter wereld het twee keer tegen elkaar op. Naar huidige normen is een toernooi waarin elke speler 26 partijen afwerkt een monsterevenement. Het succes en de weerklank van het toernooi waren van die aard dat besloten werd om in de twee daarop volgende jaren een nog groter evenement te organiseren.

Op de in die periode weinig actieve Duitse wereldkampioen Emanuel Lasker na, was bijna de volledige beau monde van de schaakwereld aanwezig: de strenge dokter Siegbert Tarrasch, bijgenaamd de Praeceptor Germaniae, de flamboyante Pools-Franse edelman David Janowski, de tragische Carl Schlechter uit Wenen, de jonge Amerikaanse schaakgod Frank Marshall en oude gloriën als de Rus Michaïl Tsjichorin en de Engelsman Henry Blackburne.

Zowel Tarrasch, Janowski, Schlechter als Marshall kruisten later de degens met Lasker in een tweekamp om het wereldkampioenschap (weliswaar zonder succes). De eindoverwinning in Oostende ging echter naar iemand die hier niet de kans toe kreeg, hoewel hij het meer verdiende dan de meesten van dit viertal. Bij veel schakers klinkt zijn naam tegenwoordig net iets minder bekend in de oren, maar in 1905 toonde hij zich de sterkste speler ter wereld: de zachtaardige Hongaar Geza Maroczy had niet alleen de langste adem in het toernooi van Oostende, maar later dat jaar schreef hij ook nog eens het toernooi van Barmen op zijn naam. Tussen 1900 en 1920 behoorde Maroczy zonder meer tot de absolute wereldtop.

Merkwaardig genoeg is het toernooi van Oostende 1905 over de jaren heen enigszins in de vergetelheid geraakt, maar het leverde wel een schat aan prachtige partijen op. Niet minder dan drie duels uit dit toernooi hebben de befaamde top honderd van mooiste schaakpartijen aller tijden, opgesteld door de Amerikaan Frank Soltis, gehaald (http://www.chesscafe.com/text/review246.pdf): Tarrasch-Teichman, Janowski-Tarrasch (zie diagram), en de volgende partij, waarin de pas getrouwde Frank Marshall een sprankelend dameoffer bracht tegen Michaïl Tsjichorin.

De eindstand: 1. Maroczy 19,5/26; 2. Janowski en Tarrasch 18; 4. Schlechter 15,5; 5. Marco en Teichmann 14; 7. Burn, Leonhardt en Marshall 12,5; 10. Wolf H. 12; 11. Alapin 11,5; 13. Blackburne 10,5; 13. Tsjichorin 6,5; 14. Taubenhaus 5.

Wit: Marshall

Zwart: Tsjichorin

1. d4 f5 2. e4 fxe4 3. Pc3 Pf6 4. Lg5 c6 (Ter voorbereiding van d5, wat niet meteen gaat wegens 4.Lxf6 en 5. Dh5+. Na de tekstzet kan wit het best met 5.f3! een pion offeren.) 5. Lxf6 exf6 6. Pxe4 Db6!? 7. Tb1 d5 (Da5+!?) 8. Pg3 Le6 9. Ld3 Pd7 10. De2 Kf7 11. Pf3 Te8 12. 0-0 Ld6 13. c3 Pf8 14. Ph4 Lf5? (Na g6 is er nog weinig aan de hand, maar nu kan wit een geniaal dameoffer te brengen.) 15. Phxf5! Txe2 16. Pxd6+ Ke6 (In zijn boek My Fifty Years laat Marshall zien dat Kg8 17. Pxe2 nauwelijks beter is, bijvoorbeeld g6 18. c4 c5 19. dxc5 Dxc5 20. Pb5! dxc4 21. Tfc1 en wit wint.) 17. Pc8!! Dc7 18. Lxe2 Kf7 (Nog erger is g6 19. Tfe1 f5 20. Lf3+ Kf6 21. Pe7 Pe6 22. Lxd5!) 19. Pf5! Pe6 20. Pfd6+! Kg6 21. Ld3+ Kh5 22. Tbe1 Pf4 23. Te7 Da5 24. Lb1 g6 25. g3 Ph3+ 26. Kg2 Pg5 27. Ld3! Txc8!? 28. Pxc8 Dd8 29. h4 Dxc8 (Of Pf7 30. Txf7 Dxc8 31. Txh7+ met mataanval.) 30. hxg5 en zwart geeft op.

Wit: Kg1, Dc2, Td1, Tf1, Lb2, Lc4, Pe4, Pf3, pia2, b3, f2, g2, h2.

Zwart: Kg8, Dc7, Ta8, Tf8, Lc8, Le7, Pb4, Pd7, pia6, b6, c5, f7, g7, h6.

1. Txd7! Dxd7 2. Dc3 Dg4 3. Pfg5! (Zwart moet de dame geven om mat te verhinderen.) Dxg5 4. Pxg5 Lf6 5. Df3 Lxb2 (Lxg5 6. Dxa8) 6. Pxf7 b5 7. Pxh6+ Kh7 8. Dxf8 bxc4 9. Dxc5 en zwart geeft de hopeloze strijd op.

Janowski-Tarrasch (1905)

Wit: Kg1, Dd2, Tb7, Te1, Lf3, Lg3, Pf5, h2, pia2, c3, d4, f2, g2, h3.

Zwart: Kg8, Da6, Ta8, Tc8, La3, Lf7, Pb6, Pc6, pia7, c4, d5, f6, g7, h6.

Wit speelt en wint. Dit is de beroemde slotcombinatie van de partij waarvoor Janowski een schoonheidsprijs van 250 frank ontving.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234