Zondag 17/01/2021

'Oost-Europa had een enorm effect op mij'

Als eerste museum in Centraal- en Oost-Europa wijdt Mücsarnok, in de Hongaarse hoofdstad Boedapest, een retrospectieve aan de Belgische schilder Luc Tuymans (49). Het overzicht opent zaterdag en reist, telkens aangepast, in 2008 door naar München en Warschau.

door Eric Rinckhout

ANTWERPEN l In 2009 start er ook een Amerikaanse tournee. In de VS zullen 80 à 90 werken te zien zijn.

"Ik wou al veel langer een tentoonstelling maken in Oost-Europa", zegt Tuymans, terwijl hij in zijn Antwerpse atelier de laatste hand legt aan een portret dat hij schenkt aan de Kunsthalle van Bern. "Voor zowel Warschau als Boedapest bestonden die plannen al enkele jaren. Men noemt het een retrospectieve, uiteindelijk gaat het maar om 71 werken. Ik zie het meer als een introductie."

De keuze voor de Amerikaanse tournee was al gemaakt, omdat die tour oorspronkelijk voor volgend jaar gepland was (zie kader). "Vooral voor Boedapest was dat problematisch," aldus Tuymans, "omdat de ruimte van het Mücsarnok enorm groot is en er tegelijk nogal wat bruikleengevers in de VS weigerachtig waren om werken af te staan."

Tuymans wil graag tentoonstellen in Oost-Europa omdat hij de regio intensief heeft bezocht eind jaren zeventig. "Nog onder het oude systeem, dus. Dat heeft op mij een reusachtig effect gehad. Het was een kwestie van teruggeworpen zijn in de tijd. Het was daar totaal anders, ook uit menselijk oogpunt. Tijd was belangrijk. Niet dat alles er daarom trager ging, waarschijnlijk niet. Maar op mij maakte het leven daar een minder hectische, bijna rustgevende indruk. Er was ook het schemerlicht waarin alles baadde: er werd bespaard op elektriciteit. Ik heb dikwijls bij mensen thuis gelogeerd en daar vrienden aan overgehouden, zo heb ik wel een band met Oost-Europa."

In Boedapest zal oud en nieuw werk te zien zijn. "Portret van G. Dam (de broer van Tuymans' moeder, ER) is van 1978 en ik beschouw dat nog altijd als een van mijn eerste zelfstandige werken, maar ook Worshipper uit 2004 hangt er. De tentoonstelling zal kwalitatief sterk zijn, denk ik. Ik toon er dingen die weinig te zien zijn geweest. Er komt voorts een monumentale muurschildering die afkomstig is uit de tentoonstelling Les cinq anneaux uit de Berlijnse galerie Carlier Gebauer. Ik heb die toen op doek uitgevoerd, waardoor ze gerecupereerd en weer geïnstalleerd kan worden. Men heeft er in Boedapest een speciale muur voor gebouwd."

Tuymans is opgetogen dat het vierluik Die Zeit (1988) in Boedapest getoond kan worden: het is zijn eerste reeks schilderijen in grijstonen, opgebouwd als losse filmstills. Een exploratie van tijd, maar toch weer onheilspellend: het laatste schilderij toont het hoofd van een Gestapochef met 'geblindeerde' zonnebril.

"Zo kan ik een historisch kader creëren, het wordt een totaal andere tentoonstelling dan in de Londense Tate Modern in 2004. Maar het is spijtig dat Our New Quarters noch in Warschau noch in Boedapest te zien zal zijn." Our New Quarters is een werk uit 1986, over Theresienstadt, een modelkamp dat de naz's bouwden in de buurt van de Tsjechische hoofdstad Praag. Het kamp was een pure propagandastunt om de buitenwereld te doen geloven dat de levensomstandigheden in de naziconcentratiekampen goed waren. "Het werk zal gelukkig wel in München te zien zijn", zegt de schilder.

De drie tentoonstellingen functioneren telkens op een andere manier. "Het zijn ook drie andere steden: Boedapest heeft die rijke, oude geschiedenis, Warschau is met het getto een beladen stad, en de tentoonstellingsplek in München, het Haus der Kunst, heeft een beladen geschiedenis."

Het neoclassicistische Haus der Kunst werd voltooid in 1937 en was een van de symbolen van het naziregime. De Großen deutschen Kunstausstellungen vonden er plaats, verheerlijkingen van de kunstenaars die openlijk de bloed-en-bodemideologie aanhingen. "Ik speel alleen op het einde van de tentoonstelling in op de oorlogssituatie", zegt Tuymans. "Op een bijna documentaire wijze breng ik in München de Signal-reeks en Die Zeit."

In 2001 maakte Tuymans naar aanleiding van de Signal-tentoonstelling in Berlijn een catalogus als een aflevering van Signal, een 'glossy' propagandamagazine dat de nazi's in de Tweede Wereldoorlog in de bezette gebieden verspreidden. De titel van een van de bijdragen, Wenn der Frühling kommt (Als de lente komt), wordt gebruikt als titel voor de tentoonstelling in München. "Die woorden komen op de gevel van het gebouw. Het is ook voor mijn vijftigste verjaardag, hé (lacht)."

Een portret van de paus en een aantal werken uit de Jezuïeten-reeks zullen in München te zien zijn. "Paus Benedictus XVI komt tenslotte uit Beieren", zegt Tuymans.

"Als alles goed loopt, maak ik in München nog een nieuw werk, Alice in Wonderland (zie kader) ga ik er in stoepkrijt op een muur tekenen, twee of drie keer zo groot als het schilderij. Reusachtig dus. En daartegenover komt een portret van Horst Tappert, dat is de man die Derrick speelde in de Duitse krimi."

De beroemde Hongaarse schrijver György Konrád had aanvankelijk zelf voorgesteld een bijdrage te schrijven voor de catalogus, maar heeft zich uiteindelijk teruggetrokken. "Jammer", reageert Tuymans. "Misschien voelde hij zich dan toch te veel schrijver en te weinig kunstcriticus en -historicus." De catalogus is wel 'literairder' geworden door de inbreng van twee andere auteurs.

Tuymans vindt het belangrijk om in Oost-Europa aanwezig te zijn. "Veel kunst uit onze contreien zie je daar niet. Voor zover ik weet, zit er geen werk van mij in privécollecties daar. De jonge curator Szolt Petrányi wil dan ook meer internationaal georiënteerde tentoonstellingen brengen in Boedapest. Eigenlijk heeft mijn expositie er een voorbeeldfunctie, men staat er aan het begin van een evolutie. Een jonge generatie krijgt nu voor het eerst de kans om dingen in het echt te zien, dingen die ze alleen maar van boekpublicaties kennen. Je voelt ook dat aankomende kunstenaars er actief aan het kunstleven willen deelnemen."

"Als ik in Boedapest ben, ga ik er een lezing houden en worden er ook nevenactiviteiten georganiseerd. Toen ik er enige tijd geleden was, ben ik al geïnterviewd door een Hongaars magazine, heel ernstig. En door een Kroatische en Tsjechische krant. Het dijt dus uit, er is bijvoorbeeld interesse uit Kroatië om daar iets op te zetten."

"Er wordt nu nog altijd smalend gedaan over Oost-Europa", besluit Tuymans. "Het is de periferie van Europa, maar het is een oud gebied met veel geschiedenis en een grote cultuur. München zit daartussenin als een scharnier. En dan komen in 2009 mijn Amerikaanse tentoonstellingen in het verlengde daarvan. Dat is wel mooi."

Luc Tuymans loopt in Boedapest van 15 december 2007 tot 10 februari 2008.

Tuymans in 2009: van Ohio tot Chicago

Momenteel werkt Luc Tuymans in zijn Antwerpse atelier aan de schilderijen voor de expo Forever, die vanaf 14 februari 2008 te zien zullen zijn bij David Zwirner, de New Yorkse galerie van Tuymans. Het thema van de expositie is Disneyworld, meer bepaald de mislukte opening van het themapark in Orlando, Florida. De rode draad is de onmogelijkheid van de utopie.

Tuymans heeft al twee monumentale schilderijen afgewerkt, waaronder de ingang tot Alice in Wonderland, een reusachtig, naar de abstractie neigend schilderij dat met nerveuze, korte borsteltrekken is opgebouwd en in een overbelicht koelblauw en groen baadt.

In totaal wil de schilder een vijftiental nieuwe werken tonen in New York. Zeven à acht schilderijen op groot formaat waaronder een beeld van het themapark Epcot, aangevuld met zeven tekeningen met gouache, die voornamelijk de grondplannen van Epcot laten zien.

In 2009 zal er nog meer Tuymans te zien zijn in de VS. Oorspronkelijk zou de exporeeks in 2008 lopen, maar doordat er twee musea zijn bij gekomen werd de tournee een jaar uitgesteld. In september 2009 opent de reeks in Ohio, in het Wexner Center for the Arts. Daarna gaat de expositie naar het SFMoMA in San Francisco, het Dallas Museum of Art en het Walker Art Center in Minneapolis. De tournee wordt afgesloten in het Museum of Contemporary Art MCA in Chicago.

"Het is de grondigst voorbereide expositie die tot nu toe over mijn werk is gemaakt", zegt Tuymans. Elke tentoonstelling toont drie reconstructies van galerie-expo's: Mwana Kitoko, Der Architekt en Superstition - At Random.

Tuymans bereidt op de langere termijn een confrontatie voor tussen hedendaagse Belgische en Chinese kunst.

(ER)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234