Woensdag 30/09/2020
Rudi Vranckx: "Ik zever graag, maar val me niet lastig met zwaarwichtig gekakel. Begin niet te drammen."

InterviewDe vragen van Proust

Oorlogsverslaggever Rudi Vranckx: ‘Ik huil vaak in mijn hoofd’

Rudi Vranckx: "Ik zever graag, maar val me niet lastig met zwaarwichtig gekakel. Begin niet te drammen."Beeld Stefaan Temmerman

Schrijver Marcel Proust beantwoordde ze ooit in een vriendenboekje, nu geeft De Morgen er een eigenzinnige draai aan. Achtentwintig directe vragen, evenveel openhartige antwoorden. Deze week: VRT-oorlogsverslaggever Rudi Vranckx (60).

Hoe oud voelt u zich?

“Ik zal proberen om mijn antwoord los te koppelen van het moment, want dat kan nogal eens variëren. Laten we zeggen vijftig. Tien jaar jonger dan ik ben en dat komt omdat ik tussen mijn dertigste en mijn veertigste op een pauzeknop heb gedrukt. Ik werd zo sterk door mijn job opgeslorpt, door de oorlogen waar ik naartoe ging, dat ik geen idee van tijd meer had. Plots was ik veertig. En toen kwam 9/11, waardoor ik in een soort van stroomversnelling terechtkwam waarbij al de rest als ruis op de achtergrond verdween. Ik ben nooit bezig geweest met mijn leeftijd. Tot ik zestig werd, en door de buitenwereld met dat cijfer geconfronteerd werd.”

Wat vindt u een belangrijke eigenschap van uzelf?

“Ik denk empathie. Ik hóóp dat het empathie is en dat er nu geen storm van protest opstijgt. (lacht)

“Met empathie bedoel ik dat ik iemands drijfveren probeer te achterhalen. Ik kan met mijn hersenen een situatie begrijpen en analyseren maar op de een of andere manier heb ik toch ook dat extra orgaan dat probeert aan te voelen wat mensen beweegt. Empathie is voor mij een sleutel om toegang te krijgen tot wat zich in de hoofden van mensen afspeelt, om bepaald gedrag te kunnen duiden.

“Empathie geeft mij ook de mogelijkheid om een bepaalde situatie snel van een andere kant te bekijken. Je moet alleen oppassen dat dat niet tot een absolute relativering leidt. Vandaar dat het belangrijk blijft telkens op zoek te gaan naar wat goed en kwaad is, naar wat juist en fout is. Op een bepaald moment moet je de grens kunnen trekken en afstand nemen. Je kunt niet eindeloos begrip tonen.

“Of er mensen zijn die míj doorgronden? Dat denk ik niet. Dat klinkt nu cru, maar ik moet daar niet lang over nadenken. Ik praat nooit over wat ik allemaal meegemaakt heb, over wat ik in mijn hoofd heb zitten. Omdat je dat toch niet kunt vertellen. Hoe kan ik de angst en de permanente stress overbrengen die ik dertig jaar lang gezien en gevoeld en opgeslorpt heb? Dat zit ergens diep in mij. Ieder mens is een eiland op zich zeker?”

Wat is uw passie?

“De wereld proberen te begrijpen. Ontraadselen waarom er daar een oorlog bezig is. Een mechanisme blootleggen.

“Ik ben begonnen met buitenlandse reportages in 1989, het jaar waarin de wereld veranderde. De Berlijnse Muur viel. Het Plein van de Hemelse Vrede in Peking werd platgereden door tanks. Khomeini (ayatollah en de leider van de Iraanse Revolutie in 1979, red.) ging dood. Je had de oorlog in Armenië. De val van dictator Nicolae Ceaușescu in Roemenië. Daarna kwam de Eerste Golfoorlog met Saddam Hoessein die Koeweit binnenviel.

“Ik herinner mij nog altijd heel goed het gevoel dat mij overviel tijdens mijn allereerste reportage, in Roemenië. Ik wist plots: dit is wie ik ben en dit is wat ik wil doen. Hoeveel mensen hebben het geluk dat ooit te kunnen ontdekken? Hoeveel mensen kunnen dat lijfelijk ervaren? Op een of andere intuïtieve manier heb ik toen de juiste beslissingen genomen. Heb ik aangevoeld hoe je met gevaar en stress moet omgaan. Welke verhalen je moet zoeken als de wereld rondom jou een en al chaos is. Waarom je de menselijke kant moet tonen om oorlog een gezicht te geven. Omdat alles zich in het brein afspeelt. Gruwel, haat, wraak, alles.”

Is het leven voor u een cadeau?

“Tuurlijk. Wat anders?

“Ik kan intens genieten van schoonheid. Van muziek, van bepaalde schilderijen, van fotografie, van de natuur. Ook in oorlogsgebied, ja. Als ik in Irak rondrijd in het gebied tussen Tigris en Eufraat verbeeld ik me hoe Mesopotamië er 4.000 jaar geleden moet hebben uitgezien. Ik probeer die momenten uit te rekken en de schoonheid ervan in mij op te slorpen. Ik heb dat nodig.”

Welke geluksscore geeft u zichzelf?

“Laten we zeggen: 7,5. Ik heb een job die ik fantastisch graag doe. Ik kan op zoek gaan naar antwoorden op de vragen die ik wil begrijpen. En zoals ik al zei: ik kan intens genieten van schoonheid. De 2,5 punt die ik tekortkom heeft te maken met mijn bekommernis om een aantal mensen om mij heen. Ik maak me vaak zorgen of het wel goed zal blijven gaan met hen.

“Maar al bij al vind ik 7,5 een behoorlijke score.”

"Een geluksscore van 7,5 op 10 vind ik al bij al een behoorlijke score.”Beeld Stefaan Temmerman

Welke kleine alledaagse gebeurtenis kan u blij maken?

“Een cappuccino die goed gemaakt is. Iemand tegenkomen met wie ik wat kan kletsen.

“Ik zever graag, maar val me niet lastig met zwaarwichtig gekakel. Begin niet te drammen. Of probeer niet op een dwingende manier in mijn hoofd binnen te dringen.”

‘Blijf in uw kot’, wat doet dat met u?

“Ik vreesde het ergste, gezien mijn rusteloosheid. Maar ik heb de knop omgedraaid toen ik de situatie begon te vergelijken met mijn soms eindeloze wachtperiodes in oorlogsgebied of aan de gesloten grens met Afghanistan in 2001. Je rust bewaren, focus houden en buitenkomen als het nodig en efficiënt is. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan: ik blijf via Skype contact houden met mijn fixers in Gaza, Syrië, enzovoort. Ik wil die wereld blijven tonen, maar dan door hun ogen. En geef nu toe, virtueel onder de bommen in Idlib zitten terwijl ik rustig mijn espresso drink in mijn tuin, het heeft iets schizofreens. Tegelijk doet het me ook pijn.

“Regelmatig krijg ik ook berichten van mijn vrienden in Italië. Ik hoop hartsgrondig dat ik ze deze zomer al kan terugzien. Allemaal.”

Wat is uw zwakte?

“Onrust. Dat is voor een deel natuurlijk ook wat mij voortdrijft. Je zou kunnen zeggen dat mijn werk een uitlaatklep is voor de onrust in mijn hoofd.”

Waar hebt u spijt van?

“Ik heb er spijt van dat ik sommige mensen ooit gekwetst heb door mijn eigen besluiteloosheid. Maar verder ga ik daar liever niet op in.”

Wat is uw grootste angst?

“Aftakeling, waardoor je totaal onvrij wordt. Een herseninfarct krijgen, waardoor je niet meer kunt vragen om er een eind aan te maken.”

Wanneer hebt u het laatst gehuild?

“Weet je, ik merk dat ik met de jaren emotioneler word. Ik huil vaak in mijn hoofd. Wanneer ik in Afghanistan een knoestige vader bezig zie die zijn verlamde kindje probeert te helpen door zijn ledemaatjes wat te bewegen, zou ik kunnen huilen van tristesse. Maar ik kan dat niet publiek doen. Dat is mijn rol niet.”

Bent u ooit door het lint gegaan?

“Ik kan soms een uitbarsting hebben. Een woedeuitbarsting, omdat iemand mijn grenzen totaal niet gerespecteerd heeft. Letterlijk. Zo ben ik een paar weken geleden door een fietser overreden op het zebrapad in Leuven. Die kerel reed knal over mijn voet. Zo’n studentje met een Burberry-sjaal aan. Ik lag op de grond, raakte niet meer recht. Mensen moesten stoppen. Hij reageerde brutaal. Ik ben toen even uit mijn rol gevallen en heb hem verrot gescholden.

“Maar dat is een kleinigheid. In mij bouwt zich soms een vulkaan op als mensen in mijn hoofd willen binnendringen en te dwingend zijn. Hardnekkige agressieve domheid heeft ook dat effect. Dan moet ik wegvluchten.”

Welke film zou u aanraden?

Apocalypse Now is voor mij een meesterwerk met de kracht van een visuele opera. Die combinatie van waanzin, beeld en muziek! Ik heb hem wel tien keer bekeken. Ik kan hem zelfs naspelen, zoveel heeft hij destijds in mijn hoofd teweeggebracht.

“Maar ik zou ook The Killing Fields of The Year of Living Dangerously kunnen noemen, nog twee films over iemand die de wereld intrekt om onrecht in oorlogssituaties aan te kaarten.

“Voor alle duidelijkheid: ik ben niet tegen het leger. Soms zijn interventies noodzakelijk, ook al vinden mensen dat niet fijn om te horen. In veel van de oorlogen die ik nu volg – Irak, Afghanistan – zijn het trouwens niet de militairen die het verknoeid hebben maar de politici. Militairen maken vaak de juiste keuzes op basis van hun ervaring.”

Hoe is de band met uw ouders?

“Dat is eigenlijk een heel moeilijk verhaal, maar an sich is onze band wel oké. Mijn ouders hebben mij altijd gesteund en gestimuleerd, ik mocht studeren wat ik wilde, dus dat was positief. Voor de rest ben ik eigenlijk voor een groot deel bij mijn grootouders opgegroeid.

“Mijn moeder en vader zijn oud nu: 83 en 84. Ik maak me zorgen om hun gezondheid, uiteraard.”

Bent u een goede vriend?

“Ik vrees van niet eigenlijk. Ik zou het wel graag willen zijn. Maar ik heb een job die me opslorpt en daardoor mis ik veel sociale aangelegenheden. Ik kom wel nog altijd samen met mijn vrienden van vroeger met wie ik jarenlang samen heb gewoond in een gemeenschapshuis. Elke verjaardag – zo’n tien, twaalf per jaar – vieren we samen. Dus zijn het gelukkig nog altijd vrienden. Eén ongelukkig afgelopen vriendschap zal wel altijd een litteken blijven.

“Mijn oudste jeugdvriend was een dag ouder dan ik. We gingen samen op reis, gaan feesten, met de meisjes op pad. Acht jaar geleden is hij vermoord. In Cuba of all places, op vakantie. Ik wist dat hij psychische problemen had. Ik had mij voorgenomen om naar ginder te reizen, maar het is mij niet gelukt. Was het dan ook fataal afgelopen? Ik weet het niet. Maar ik was er niet op het moment dat hij mij nodig had. Dus nee, ik ben niet echt een goede vriend.”

Hoe voelt u zich in uw lichaam?

“ça va. Behalve het feit dat mijn enkel nog pijn doet dankzij die idioot met z’n Burberry-sjaal. (lacht)

“Ik voel me lichamelijk een vijftiger. Je voelt dat er mechanisch van alles begint te haperen. Door altijd op slechte kussens of op matjes te slapen heb ik nek- en hoofdpijn. Maar alles bij elkaar heb ik niet te klagen. Als je al dertig jaar in die omstandigheden leeft, valt het nog wel mee.

“Soms merk ik dat mijn lichaam om onverklaarbare redenen iets doet wat ik niet accepteer. Mijn dokter, een generatiegenoot van mij, een ironicus, lacht alles weg wat ik heb. Hij gelooft in evidencebased medicine. Hij vindt alles wat ik heb gewoon pech. Misschien heeft hij wel gelijk. Ik vind ook wel dat we vandaag de dag te veel problematiseren.”

"Ik vind vooral de blik van vrouwen erotisch. Naaktheid niet per se. Het gaat meer om hoe ze zich bewegen, hoe ze naar je kijken."Beeld Stefaan Temmerman

Wat vindt u erotisch?

“Vrouwen. Vooral de blik. De manier waarop ze naar je kijken, daar gaat het om. Naaktheid vind ik niet per se erotisch. Het gaat meer om hoe ze zich bewegen, hoe ze zich kleden, een bepaalde uitstraling. Saai hè. (lacht)

“Of ik al veel succes heb gehad bij vrouwen? Laten we zeggen dat ik tot de goede middelmaat behoor. Ik heb nooit last gehad van te weinig aandacht. Ik heb me nooit gefrustreerd gevoeld.

“Of ik ooit een buitenlandse liefde heb gehad? Neen. Als ik werk, dan werk ik. Punt. Ik wil mijn professioneel en mijn privéleven op geen enkele manier vermengen. Nu, in landen als Afghanistan waar vrouwen in een boerka rondlopen, is de verleiding ook niet zo groot.” (lacht)

Wat is uw goorste fantasie?

“Waarop alludeer je? Op de wreedheden die zich in mijn hoofd afspelen? You don’t wanna go there! (lacht) Laten we het op mijn PTSS steken (posttraumatische stressstoornis, red.), maar soms denk ik weleens: ‘I’m gonna make him an offer he can’t refuse’ (verwijzend naar de fameuze uitspraak van Don Vito Corleone in ‘The Godfather’, waarop die een afgehakte paardenkop in het bed van zijn tegenstrever deponeert, red.), maar ik kan geen vlieg doodslaan.”

Hoe definieert u liefde?

“Liefde heeft niets te maken met de chemische stoffen die door je brein jagen wanneer je halsoverkop verliefd bent. Voor mij is liefde een diepe vorm van affectie voelen.

“Of ik veel liefde ervaar? Ja, toch wel. Ik maak nu abstractie van dat ongedierte dat op Twitter rondkruipt, maar van gewone mensen die je overal tegenkomt ervaar ik veel liefde, ja.

“Ook van mijn vrienden natuurlijk. Voor mijn zestigste verjaardag was er een etentje bij mijn favoriete Italiaan, die ook een vriend is, en dat was fantastisch. Dat was een heel fijne avond. En een ervaring van liefde, vast en zeker.”

Hoe hebt u uw eerste liefde ervaren?

“Als overrompelend, en dat was fantastisch. Maar het is dan gestrand op de gebruikelijke misverstanden. Ik denk dat zij rationeler was dan ik.

“Een paar jaar geleden heb ik haar trouwens teruggezien op een lezing. Achteraf kwam ze naar me toe, ik herkende haar onmiddellijk. Ze troonde mij mee naar haar man en kinderen en vertelde dat die soms weleens zeiden: ‘Was je bij Vranckx gebleven, dan zat je hier nu schoon alleen thuis.’ (lacht)

“Achteraf in de auto heb ik de muziek gedraaid waar we samen naar luisterden. De elpee Making Movies van Dire Straits (uit 1980 - het album bevat zeven tracks, waaronder de hits ‘Tunnel of Love’ en ‘Romeo and Juliet’, red.). Om dat nostalgische gevoel even vast te houden. Nostalgie is soms een kwelling.”

U belandt in de gevangenis, wat zou de reden kunnen zijn?

“Ik ben er al een paar keer in beland, en dat was niet fijn. In Macedonië, tijdens de Kosovo-oorlog, wisten we niet hoe het ging aflopen. We moesten onze riemen en al onze bezittingen afgeven. We hoorden hoe onze tolk slaag kreeg in een cel naast ons. Gelukkig had een Duitser zijn ambassade kunnen verwittigen, waardoor ze niet meer stil konden houden dat we opgepakt waren. Wie weet wat er anders was gebeurd.”

Hoe zou u willen sterven?

“Op een rots of een klif, en weg.

“Wat ik zou wensen als laatste avondmaal? Alleszins een glas fantastische Italiaanse rode wijn. En graag meer dan één.”

Wat zou u nog willen meemaken?

“Als mijn job ooit stopt wil ik vooral schoonheid zien. Walvissen zien zwemmen. Nog eens naar een plek gaan in Kenia of Tanzania waar ik heel even gepasseerd ben. Een wildpark, net de tuin van Eden.”

Hebt u ooit een religieuze ervaring gehad?

“Als ik muziek hoor zoals het ‘Miserere Mei’ van Allegri kan ik eindelijk een soort van rust vinden.

“Ik herinner me nog een bizar moment toen we een tweetal jaar geleden tussen de brandende olievelden in Mosul reden. Dat was de hel. Een apocalyptisch beeld. En ineens speelde Bach, doordat er plots internetverbinding was. Te midden van al dat IS-geweld. Dat was zo vreemd. En zo louterend. Was dat een religieuze ervaring? Ik weet het niet.”

Waarover bent u de laatste tijd anders gaan nadenken?

“Over menselijkheid en onmenselijkheid. Mijn oordeel over mensen die haat zaaien op sociale media is genadeloos hard geworden. Ik vind het extreem dom en onmenselijk wat ze doen. Omdat ik in al die oorlogen gezien heb hoe propaganda werkt en waar haat toe leidt. Door de geschiedenis weet ik wat de gevolgen zijn. Ik vind dat ik daar niet langer over moet zwijgen. Ik vind ook niet dat ik dat moet aanvaarden. En ik zou durven te hopen dat steeds meer mensen daar tegenin durven te gaan.”

Twaalf jaar geleden luisterde Rudi Vranckx naar Bach in de hel. "Dat was zo vreemd. En zo louterend. Was dat een religieuze ervaring? Ik weet het niet.”Beeld Stefaan Temmerman

Is de mensheid op de goede of slechte weg?

“Ik denk dat ze vooral in cirkeltjes draait. Pas op, die cijfers van de optimisten kloppen. Er is minder kindersterfte enzovoorts, maar puur menselijk gesproken is er weinig evolutie. In dat hoofd, tussen die twee oren, is dat reptielenbrein nog altijd bijzonder krachtig aanwezig. Dat zie je niet alleen in oorlogen maar ook op Twitter.

“Ik merk dat ik meer en meer teruggrijp naar essentiële werken die mij inzicht verschaffen in de menselijke psyche. Wat doet onmenselijkheid met een mens? Zo heb ik nu opnieuw Is dit een mens van Primo Levi gelezen, over zijn ervaringen in Auschwitz, om het te vergelijken met het boek van de Iraans-Koerdische vluchteling Behrouz Boochani, dat hij vanuit een asielgevangenis op een smartphone schreef. De vraag die me daarbij interesseert is: is dat diezelfde condition humaine die daarin speelt?”

Welke gebeurtenis uit uw leven zou een goed filmscenario opleveren?

(lacht) “Mag ik hier passen? Ik zou heel arrogant kunnen zijn en antwoorden dat er te veel zijn, afhankelijk van de films die je wil maken.”

Wat is de titel van uw biografie?

Beam Me Up, Scotty. (lacht) Zo van: het is goed geweest.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234