Dinsdag 22/10/2019

Oorlogsbuit terug in Rotterdam

Een overzicht van de Duitse tekenkunst uit de vijftiende en zestiende eeuw

expo l nog heel even: de koenigs-collectie uit kiev is weer thuisHHH

Bart Makken

Er was eens een Duitse bankier die in Nederland ging wonen en tekeningen verzamelde. Franz Koenigs bezat uiteindelijk 2.671 tekeningen van oude meesters en nog vijftig schilderijen.

De in Keulen geboren bankier vestigde zich in 1920 in Amsterdam en verwierf in 1939 de Nederlandse nationaliteit. Een dodelijke beslissing, want in 1941 overleed hij. Zijn collectie legde hij aan tussen 1920 en 1931. Ze besloeg alle landen en alle eeuwen en bevatte bladen van alle grote kunstenaars. Toen het hem niet zo voor de wind ging en hij een lening nodig had, was de collectie het onderpand voor de bank, die de bladen onderbracht in het Museum Boymans in Rotterdam.

Toen die bank in faling ging, was het havenbaron Van Beuningen die de bladen kocht, maar van wie eigenlijk? Het doet er niet toe, twee jaar later werden 528 stiles meegenomen ten behoeve van het Führer Museum in Linz, niet (zoals werken van kunsthandelaar Jacques Goudstikker) min of meer gekocht, maar meegepakt en hups in dozen en op transport.

De sovjettroepen namen de bladen in 1945, te midden van ongeveer het integrale bezit van het Kupferstichkabinett, mee naar Moskou. Na de oorlog werd de oorlogsbuit verdeeld over enkele deelrepublieken, diverse werken werden gestolen en kwamen zo op de kunstmarkt terecht. Het merendeel kon gerecupereerd worden omdat de zondaars of helers tot inzicht kwamen. Enkele bladen die aan het bevriende volk in de DDR cadeau waren gedaan, werden door Erich Honecker in het kader van een staatsbezoek aan Nederland teruggegeven.

Nu was het de Oekraïense president Koetsjma die na intensief overleg gezegd zou hebben: 'U komt de troep maar ophalen.' Die 'troep' kwam in de originele dozen met lakstempels terug per diplomatieke post en bevat 139 tekeningen en drie prenten, die Museum Boijmans als beheerder van dit rijksbezit nu mag tonen. Alle werken hangen nu in de originele passe-partouts en lijsten op zaal, een beetje geïmproviseerd lijkt het wel, de diplomatenkoffers en eerdere publicaties liggen in een vitrine.

Toen Moskou in 1947 de Koenigs-collectie scheidde, wisten ze daar blijkbaar vrij precies wat ze weggaven aan de Oekraïne. Dat waren niet bepaald de topstukken. Het betreft hier een overzicht van de Duitse tekenkunst uit de vijftiende en zestiende eeuw met een mooie (maar slechts halve) reeks apostelen door Hans Holbein de Jongere, enkele werken van Albrecht Altdorfer en van Hans Baldung Grien. Het merendeel is anoniem en dat is eigenlijk wel plezierig, het dwingt tot onbevooroordeeld kijken. Er zitten mooie en bizarre bladen bij en om het geheel wat op te tillen zijn ook de eerder teruggekeerde werken opgehangen, want het is bijzonder. Nu maar hopen dat Rusland ooit de rest van de Koenigs-collectie teruggeeft, en dan hebben we het echt over Rafaëls, Rembrandts en Rubensen. Dit is maar een voorsmaakje met een mooi verhaal.

WAT Duitse tekeningen van oude meesters WAAR EN WANNEER Nog tot 27 september in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam, Museumpark 18-20 in Rotterdam, www.boijmans.rotterdam.nl of 0031-10/44.19.400

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234